Puinruimers werken te hard

Bij alzheimer is de afvalverwerking in hersencellen overactief, blijkt uit onderzoek van het Nederlands Herseninstituut.

AMSTERDAM - Tot nu toe dachten onderzoekers juist dat het opruimen van eiwitten te traag werkte bij alzheimer. Dit zou immers een verklaring zijn voor de almaar groeiende ophopingen van eiwitten in het dementerende brein, de zogeheten plaques.


Maar de onderzoekers van het Nederlands Herseninstituut tonen een ander beeld, in een studie met alzheimermuizen en op hersenweefsel van zeventig overleden alzheimerpatiënten. Conclusie: hoe zieker het weefsel, hoe harder de afvalverwerkingsfabriek in het brein gaat draaien.


Die overactiviteit heeft wel als gevolg dat er een ongewenste ontsteking rond plaques ontstaat in zogeheten gliacellen. Deze cellen vervullen allerlei cruciale ondersteunende functies in het brein. Zo voorzien ze zenuwcellen van voedingsstoffen en beïnvloeden ze de elektrische signalen tussen zenuwcellen.


Elektrisch actief

'De rol van gliacellen is lang onderbelicht gebleven bij alzheimeronderzoek', zegt Elly Hol van het Nederlands Herseninstituut. 'Alzheimeronderzoekers hebben zich de afgelopen decennia vooral op zenuwcellen gericht. Die zijn relatief makkelijk te bestuderen omdat ze elektrisch actief zijn. De gliacellen zijn dat niet en om ze te onderzoeken heb je geavanceerde technieken nodig die pas sinds kort beschikbaar zijn.'


Volgens Hol en haar onderzoeksteam biedt de studie nieuwe aanknopingspunten voor het ontwikkelen van alzheimermedicijnen. Door een specifiek deel van het afvalverwerkingssysteem in het brein af te remmen, kunnen de ontstekingen in de gliacellen wellicht worden gedempt terwijl de afvalverwerkingscapaciteit op peil blijft.


De Maastrichtse neurowetenschapper Fred van Leeuwen - niet betrokken bij de studie van Hol - noemt de nieuwe resultaten 'een belangrijke fundamentele ontdekking'. Toch waarschuwt hij dat de weg naar een werkend medicijn nog lang is. 'Bij alzheimer spelen tientallen mechanismen in het brein een rol. Hoe belangrijk deze precies is, kan alleen vervolgonderzoek uitwijzen.'


Ook Hol zelf ziet niet snel een werkend medicijn tegen alzheimer op de markt verschijnen. 'Het grootste probleem is het trage verloop van de ziekte. Bij experimenten met menselijke patiënten heb je tien, twintig jaar nodig om te weten hoe goed een middel precies aanslaat en of het veilig is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden