Puin ruimen

Om bij te dragen aan de positieve beeldvorming van de exacte wetenschappen, zal ik een succesverhaal vertellen. Het gaat over een wetenschapper die oog heeft voor praktische toepassingen van zijn fundamentele onderzoek....

AD LANGENDIJK

Mensen willen met elkaar kunnen communiceren. Ook als ze zich op grote afstand van elkaar bevinden. En de overdracht van informatie moet zo snel mogelijk geschieden. Met zonlicht en spiegeltjes kom je verder dan met de tamtam. Licht gaat bovendien sneller dan geluid. Gegevens uitwisselen met een hogere snelheid dan de snelheid van het licht, kan zelfs niet. Op dit belangrijke technologische gebied, de optische telecommunicatie, heeft Lawandy een magistrale bijdrage geleverd.

In de techniek betekent licht tegenwoordig licht van lasers. Dat zijn van die apparaten waar het licht in de vorm van een gekleurd draadje uit komt, en niet in de vorm van een waaier zoals bij een zaklamp. Een draadje licht is nuttig voor toepassingen. Niet alleen voor lichtshows bij disco's, maar vooral voor verbindingen over grote afstanden is de uitvinding van het draadje licht een uitkomst.

Om het hinderlijke uitwaaieren van licht uit een lamp te voorkomen, zijn veel kunstgrepen nodig. Het opwekken van licht in de vorm van een gekleurd draadje is dan ook alleen maar mogelijk in een kunstmatig medium, zoals bijvoorbeeld in een loepzuiver synthetisch kristal.

Lawandy heeft ontdekt dat lasers ook kunnen werken in een alledaags medium. In zijn geval in een bak witte verf. Een draadje rood licht opwekken in een pot latexverf van de Hema. Kunt u zich dat voorstellen? Fenomenaal. In het artikel dat Lawandy hierover publiceerde, worden de toepassingen trots opgesomd. Wetenschappers moeten ook zakenmensen zijn en daarom heeft Lawandy meteen patent aangevraagd op zijn geweldige ontdekking.

Het artikel van Lawandy werd een paar maanden geleden in Nature gepubliceerd. Al het onderzoek dat in dit toptijdschrift wordt gepubliceerd, is toponderzoek. Nature zelf vond het werk van Lawandy buitengewoon belangrijk. Zo belangrijk, dat de redactie een expert vroeg om in een begeleidend artikel te benadrukken hoe baanbrekend dit werk wel was.

Bestuurders van wetenschappelijke organisaties zijn voortdurend bezig onderzoekers te dwingen hun fundamentele onderzoek om te buigen in de richting van toegepast onderzoek. De resultaten van Lawandy komen hun goed van pas. De AIP (American Institute of Physics) heeft ze met trots verspreid. De hele wereld kon er kennis van nemen, en menig tijdschrift en dagblad heeft het bericht overgenomen.

De succes-story wordt voor u nog leuker, want er zit een menselijk aspect aan. Een aantal onderzoekers, onder wie uw verslaggever, beweegt zich op hetzelfde gebied als Lawandy. Al deze onderzoekers werden ingehaald door Lawandy.

Verliezen, ook dat hoort bij wetenschap. Wat is mijn verdediging voor onze afgang? Waarom hadden wij dit verschijnsel niet eerder gevonden? Hebben we een excuus? Nee. Wij hadden alle benodigde apparatuur en mankracht. Misschien hadden we er niet genoeg hersenen voor? Nee, inderdaad niet.

Geachte lezers, het mooie werk van Lawandy is faliekant fout. Wij (van het FOM-Instituut voor Atoom- en Molecuulfysica in Amsterdam) hebben zijn resultaten binnen één dag gereproduceerd! En ogenblikkelijk een kardinale blunder gevonden in zijn interpretatie van de experimenten. Het licht kwam er helemaal niet uit in de vorm van een draadje.

Lawandy was 'vergeten' ook de gloed van licht te registreren die er aan de zijkant van de pot witte verf uitkomt. Kan gebeuren als je als wetenschapper in beslag wordt genomen door onderhandelingen met het patentbureau.

Ik was sceptisch vanaf het moment dat ik het revolutionaire artikel van Lawandy onder ogen kreeg: Lawandy is werkzaam in de ingenieurswetenschappen. De natuurkundige tijdschriften worden overstelpt met bijdragen van ingenieurs die onderzoek hebben gedaan. Daar zijn ze helemaal niet voor opgeleid. Als ingenieurs een nieuw natuurkundig principe ontdekken, moet je helemaal oppassen.

De natuurwetenschappen worden vergiftigd door de maatschappelijke nadruk op toepasbaarheid. De maatschappij krijgt waar ze om vraagt: troep. Perfect gepresenteerd, maar het blijft troep. Gelukkig wordt een gedeelte van die troep later weer opgeruimd door wetenschappers die hun vak zuiver willen houden.

Hoe het verhaal van Lawaaidy afloopt? Onze kritiek verschijnt binnenkort in Nature.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden