Puigdemont wil officieel referendum en tot die tijd vanuit ballingschap regeren

Een strijdbare ex-premier Carles Puigdemont wil van de Catalaanse verkiezingen een keuze maken tussen twee regeringen: de Spaanse regering van Rajoy of zijn eigen Catalaanse regering in ballingschap. Oftewel: een referendum, en dan officieel, over het uitroepen van de onafhankelijkheid van Catalonië.

Carles Puidemont tijdens de persconferentie in Brussel. Foto epa

Puigdemont liet tijdens een persconferentie in Brussel weten dat hij bereid is de uitslag van de verkiezingen op 21 december te respecteren en heeft de Spaanse regering gevraagd hetzelfde te doen. Doet het kabinet-Rajoy dat niet, 'dan maken we in Catalonië onderscheid tussen eerste- en tweederangskiezers.'

Nationalist

De Catalaanse nationalist, die zichzelf nog steeds ziet als de rechtmatige premier van Catalonië, heeft er vertrouwen in dat de voorstanders van onafhankelijkheid de verkiezingen zullen winnen. 'We zijn niet bang voor democratische uitdagingen, integendeel. Het is op het terrein van de democratie dat wij altijd hebben gewonnen.'

Puigdemont heeft enige reden tot optimisme. Uitgerekend dinsdag verscheen een opiniepeiling waaruit blijkt dat de steun voor de Catalaanse onafhankelijkheid sterk in de lift zit. De partijen vóór onafhankelijkheid zouden na de verkiezingen bovendien hun absolute meerderheid behouden.

Ballingschap

De Spaanse regering heeft Puigdemont en zijn regering aan de kant gezet met een beroep op grondwetsartikel 155. Catalonië organiseerde op 1 oktober een verboden referendum over afscheiding. Haast alleen voorstanders kwamen bij die gelegenheid stemmen. De deelstaatregering voelde zich daardoor op 27 oktober gemachtigd de Catalaanse republiek uit te roepen.

De afgezette premier van Catalonië mag inmiddels in Brussel zitten, hij geeft zich geenszins gewonnen. Puigdemont is van plan vanuit ballingschap te regeren. Hij zou slechts zijn uitgeweken naar het buitenland om te voorkomen dat ambtenaren gedwongen worden partij te kiezen tussen de ene en de andere regering. Hij is niet van plan terug te keren naar Spanje voordat hij de garantie heeft op een eerlijke rechtsgang. De ex-premier en zijn ministers zijn opgeroepen donderdag voor de rechtbank te verschijnen, op verdenking van rebellie.

Zijn politieke tegenstanders doen alsof ze Puigdemont al niet meer serieus nemen. Volgens de conservatieve, regerende Volkspartij (PP) maakt de ex-premier zich voor de ogen van de internationale gemeenschap belachelijk. Ook aan de andere kant van het politieke spectrum, bij Verenigd Links, wordt het optreden van Puigdemont 'surrealistisch'gevonden.

'Het belangrijkste is dat Puigdemont de verkiezingsuitslag van 21 december erkent', zei de gouverneur van Catalonië namens de Spaanse regering. Hij vond het 'choquerend dat een regiopremier die de democratische rechtsorde met voeten heeft getreden vraagt een verkiezingsuitslag te respecteren'. Dat was volgens hem 'nogal wiedes, want verkiezingsuitslagen worden al 40 jaar gerespecteerd'.

Stembusgang

Toch zullen de partijen die hebben ingegrepen in Catalonië niet helemaal gerust zijn op de komende verkiezingen. De stembusgang kan een mes worden waarmee ze zich in hun eigen vingers snijden. Over wat er gebeurt als de pro-onafhankelijkheidspartijen winnen wordt angstvallig gezwegen. Eén van de weinigen die zich aan die gedachte-oefening waagde was de vicevoorzitter van de senaat. Hij zei dat artikel 155 gewoon nog een keer wordt ingezet als een volgende lichting politici opnieuw de onafhankelijkheid uitroept. Op die manier zou Catalonië op de lange termijn onbestuurbaar kunnen worden.

De Spaanse machtsovername in Catalonië verloopt tot nu toe zonder incidenten. Puigdemont zinspeelt echter op protestacties die moeten vermijden dat artikel 155 in de praktijk wordt gebracht. Tijdens het referendum werden menselijke barrières gevormd bij stemlokalen, vaak scholen. De Spaanse politie kon daardoor de stembussen niet in beslag nemen, of pas nadat de kiezers hardhandig waren verwijderd. 'Ik ben er zeker van dat de mensen die de scholen op 1 oktober hebben gered, ook onze democratische instellingen zullen redden', stelt de Catalaanse ex-premier.


Hoe het referendum in Catalonië afgleed naar een politieke crisis

Puigdemont, de geboren 'independentista'
Als het om 'zijn' regio gaat, is bakkerszoon Carles Puigdemont bereid ver te gaan. Hij is een geboren strijder voor een onafhankelijk Catalonië, die weigert tol te betalen bij de poortjes waar geen Catalaanse teksten op staan. Lees hier het profiel van Puigdemont.

Op school zijn de lessen in het Catalaans. Zo raar is die hang naar onafhankelijkheid dus niet
Op school wordt de hang naar onafhankelijkheid met de paplepel ingegoten. Een reportage van onze correspondent in Spanje. (+)

'De ontgoocheling van Joegoslavië gaat de Catalanen ook ten deel vallen'
Puigdemont belooft de Catalanen gouden bergen als het land eenmaal onafhankelijk is. De kans op ontgoocheling is groot, waarschuwt Olaf Tempelman, oud-correspondent in het voormalige Joegoslavië.

Wat heeft de Catalaanse hang naar onafhankelijkheid zo doen oplaaien?
Het 'land' Catalonië heeft eigenlijk alles wat Spanje ook heeft: natuurschoon, een bruisende hoofdstad en hordes toeristen. Maar pas sinds een paar jaar is de roep om onafhankelijkheid écht serieus te nemen. Waarom? (+)

Hoe de zwijgende meerderheid de stilte verbrak
In Barcelona gingen honderdduizenden mensen de straat op om te protesteren tégen de onafhankelijkheid van Catalonië. Zij vormen een zwijgende meerderheid, die als de dood is voor een verdere escalatie van het conflict.

Het Catalaans referendum uitgelegd in drie minuten
Hoe kon de kwestie in Catalonië zó snel escaleren, en waarom grijpt Madrid zo hard in? We leggen het uit in deze video.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.