Puigdemont koos er vandaag voor om op te geven, in elk geval voorlopig

Wéér riep Puigdemont de onafhankelijkheid niet uit. De Catalaanse premier gaf het lot van Catalonië donderdag in handen van het parlement. Een besluit van een politicus wiens rücksichtslose onafhankelijkheidsstreven hem boven het hoofd is gegroeid.

Puigdemont tijdens de parlementaire sessie in Barcelona Beeld ap
Puigdemont tijdens de parlementaire sessie in BarcelonaBeeld ap

De hele week wordt Puigdemont al heen en weer geslingerd tussen twee opties: verkiezingen uitschrijven, en zo de machtsovername door de Spaanse regering vermijden, maar de hoon van zijn kiezers over zich afroepen? Of Catalonië onafhankelijk verklaren, en daarmee zijn eer redden maar zijn vrijheid én de vrijheden van zijn regio op het spel zetten? Wat hij ook zou kiezen - Puigdemont kon de machtsstrijd met de Spaanse regering alleen nog verliezen.

Hij koos er donderdag voor op te geven, in elk geval voorlopig. Om vijf uur 's avonds verklaarde hij, vanuit de gotische galerij van het regeringspaleis, dat hij het onafhankelijkheidsproces uit handen geeft aan het parlement.

In de ochtend leek het er nog op dat Puigdemont de onafhankelijkheid zou uitroepen. Dat zou consequent van hem zijn. Vorige week schreef de Catalaanse premier aan de Spaanse regering dat, als die de overname van het bestuur doorzet, hij de regio onafhankelijk zou verklaren. Puigdemont voelt zich daarin gesteund door de overweldigende meerderheid 'ja'-stemmers bij het onwettig verklaarde referendum op 1 oktober.

Op Instagram schreef de regiopremier: 'We verliezen onze tijd niet met degenen die al hebben besloten het Catalaanse zelfbestuur met de grond gelijk te maken. We gaan door! #CatalaanseRepubliek'. Puigdemont had besloten niet af te reizen naar Madrid om zijn bezwaren tegen het Spaanse ingrijpen uiteen te zetten in de senaat. Ook de Catalaanse vicepremier Oriol Junqueras, een linkse republikein, zei ronduit dat de regering 'ons geen andere optie geeft' dan de onafhankelijkheid uit te roepen.

Het zou de minst vernederende optie zijn voor Puigdemont. Hij zou doen wat hij zijn kiezers heeft beloofd. Als hij nu terugschrikt, raakt zijn geloofwaardigheid als politicus beschadigd. De eerste spandoeken met 'Puigdemont verrader' erop zijn al gesignaleerd.

Toch zou het een wanhoopsdaad zijn. Een onafhankelijkheidsverklaring op dit moment is slechts van symbolische waarde: het zou er slechts toe leiden dat de Spaanse regering Puigdemont snel uit zijn functie zet, zoals ze al van plan was. Puigdemont vergooit er ook zijn eigen toekomst mee. Het Openbaar Ministerie liet weten Puigdemont aan te klagen voor rebellie als hij de onafhankelijkheid uitroept, een delict waarop maximaal 30 jaar cel op staat.

Puigdemont heeft daarom steeds ingezet op dialoog. Zijn doel is om, met Europa als getuige, een gelijkwaardige onderhandelingspartner van de Spaanse premier Rajoy te worden.

Het maakte dat de Catalaanse premier er in de loop van donderdag alsnog naar neigde voor het verkiezingsscenario te gaan. Zo zou hij het zelfbestuur van Catalonië kunnen redden - althans, dat is wat de sociaal-democraten, die de Spaanse regering steunen bij hun optreden in Catalonië, steeds hebben gezegd. De Spaanse media meldden dat de Basken hadden bemiddeld tussen Barcelona en Madrid. Zij hebben een interessante tussenpositie: ze steunen het financiële beleid en de conservatieve ideologie van de regering-Rajoy, maar trekken partij voor Catalonië sinds Rajoy zich daar onverzoenlijk opstelt. 'Het is niet heroïsch om een onafhankelijkheid uit te roepen die niemand ter wereld erkent en waar jij alleen in gelooft', zei een van de Baskische politieke leiders. De Basken wezen er ook op dat de Catalaanse onafhankelijkheidspartijen het moeilijk zouden kunnen krijgen bij verkiezingen op gezag van Madrid. Als de Catalaanse publieke radio en tv worden overgenomen, krijgen ze waarschijnlijk niet veel zendtijd.

Ook de grootste Catalaanstalige krant Ara, fervent voorstander van de onafhankelijkheid, riep Puigdemont op tot verkiezingen. 'Uit zelfverdediging, verdediging van het land en van de democratie. De Catalaanse regering moet koste wat kost vermijden dat het bestuur van de deelstaat in handen valt van degenen die het willen minimaliseren', luidde het hoofdredactioneel commentaar.

De pers werd donderdag om half twee dus opgeroepen om het nieuws over de vervroegde verkiezingen de wereld in te slingeren. Maar toen werd de verschijning van Puigdemont met een uur uitgesteld. En na het verstrijken van dat uur werd zijn optreden afgeblazen.

In dat uur besefte Puigdemont dat het moment waarop hem een eervolle aftocht zou zijn gegund was gepasseerd. Toen hij om vijf uur alsnog verscheen, zei hij dat hij 'onvoldoende garanties' had gekregen om verkiezingen te kunnen uitschrijven.

De Spaanse regering zou niet hebben willen beloven dat de machtsovername in Catalonië van de baan zou zijn bij nieuwe verkiezingen, klonk het uit de kringen rond de regioregering. 'Ze willen ons platwalsen. We gaan dood met verkiezingen, en toch is het nog niet genoeg. Ze willen van Catalonië een provincie maken. Dit gevecht wordt een gevecht op straat.'

De Volkspartij van Rajoy heeft ook in het openbaar gezegd dat het uitschrijven van verkiezingen niet volstaat. Puigdemont en zijn kabinet moeten het referendum van 1 oktober vergeten en zelfs sorry zeggen voor wat ze Catalonië zouden hebben aangedaan. Rajoy wil absoluut voorkomen dat hij als een slappeling uit de strijd met Catalonië komt, die toestaat dat een regio de grondwet met voeten treedt - net nu Europa volledig achter hem staat.

Naar verwachting zal de Spaanse senaat vandaag instemmen met de overname van het Catalaanse bestuur. Op hetzelfde moment komt het Catalaanse moment bijeen. Dan wordt duidelijk of er een meerderheid voor een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring is.

Maar het symbool van de dag werd het lege spreekgestoelte van Puigdemont in de gotische galerij van zijn regeringspaleis. Vanuit dit paleis werd Catalonië donderdag niet bestuurd, althans niet zichtbaar. Het lot van Catalonië wordt nu elders bepaald.

De Catalaanse afscheidingsbeweging: de laatste ontwikkelingen

Verwarring
De Catalaanse premier Puigdemont heeft vanmiddag verwarring gezaaid door op het laatste moment een toespraak af te zeggen waarin hij juist uitsluitsel zou geven over het al dan niet uitroepen van de onafhankelijkheid.

Bedrijfsexodus
Onder bedrijven is een ware exodus uit Catalonië gaande (+). De Gouden Heks, het bestverkopende loterijkantoor van Spanje, verhuist ook. 'Mijn klanten zijn tegen de onafhankelijkheid.'

Commentaar
Zowel Puidgemont als Rajoy heeft zichzelf klemgezet. De beste uitweg uit de Catalaanse crisis is dat Puigdemont uit zichzelf nieuwe verkiezingen uitschrijft, schrijft buitenlandredacteur Bert Lanting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden