Nieuws Privacywet

Publieke sector wordt belemmerd door privacywet – en dat leidt tot gevaarlijke situaties

Ambtenaren en andere publieke dienstverleners worden ernstig in hun werk belemmerd door de Europese privacywet, die vandaag precies een jaar van toepassing is. Dit blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

Beeld Margot Vlamings

De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) leidt er onder meer toe dat fraudebestrijders in de sociale zekerheid laat ingrijpen en dat zorgverleners cruciale informatie over hun patiënten missen. Ook in het onderwijs en bij justitie hebben ambtenaren hinder van de nieuwe privacyregels.

Al voor invoering bracht de AVG overheden en bedrijven in verwarring. Instanties verdwaalden in de vele regels en slaagden er amper in ‘AVG-proof’ te worden voor de deadline van 25 mei 2018. De AVG moet burgers beschermen tegen de groeiende datahonger van het bedrijfsleven en de overheid. Organisaties riskeren sinds de invoering stevige boetes van de Autoriteit Persoonsgegevens.

‘Mensen willen het heel graag goed doen en kiezen de veiligste weg’, vertelt privacyconsultant Lisa van Middelaar. Het is schijnveiligheid, zo blijkt in de praktijk: de privacykramp belemmert ambtenaren in hun werk en kan leiden tot gevaarlijke situaties. De afdeling handhaving van het UWV is kostbare capaciteit kwijt aan het naleven van de AVG. Voorafgaand aan elk nieuw fraudeonderzoek moeten de handhavers alle privacyrisico’s in kaart brengen. Dat vertraagt een onderzoek met enkele weken, vertelt een hooggeplaatste medewerker.

Niets meer delen

De AVG heeft de samenwerking tussen overheidsdiensten moeilijker gemaakt, zegt UWV-regiomanager Bas van der Vliet. ‘We mogen helemaal niets meer delen.’ Andere instanties zoals gemeenten en de Belastingdienst houden gegevens zoveel mogelijk binnen de eigen organisatie, zegt hij. Terwijl het UWV juist gebaat is bij het vergelijken van data om fraudeurs te achterhalen. ‘Handhaving is met de handen gebonden.’

Gemeenten ervaren dezelfde kramp bij hun partners, stelt Peter Heijkoop, wethouder in Dordrecht. Zijn ambtenaren zetten zich in voor jonge schoolverlaters, maar weten niets over hun psychische gesteldheid. ‘Soms zitten er gevaarlijke gasten tussen. Maar bij de GGZ is men extreem terughoudend met informatie geven.’ Ambtenaren vinden ‘onorthodoxe’ manieren om kennis toch te delen. ‘Bijvoorbeeld de laptop open laten staan en dan even naar het toilet te gaan.’

De overheid doet via de website kiezen-en-delen.nl een poging om ontspanning terug te brengen in de informatie-uitwisseling tussen zorgverleners. De introductie van de AVG veroorzaakte een schrikreactie, zegt Sanne van Muijden, programmadirecteur van Toezicht Sociaal Domein, een samenwerking tussen vier overheidsinspecties. ‘Privacyzorgen speelden al een rol. De AVG heeft daaraan een boost gegeven.’

Medewerkers in de (geestelijke) gezondheidszorg waarschuwen voor gevaarlijke situaties. Een forensisch psychologe die niet met naam in de krant wil, vertelt dat ze grotendeels in het duister tast over haar patiënten. De reden: patiënten moeten vanwege de AVG toestemming geven voor het delen van hun dossier. Ook in ziekenhuizen ervaren artsen dat patiënten vaker nee zeggen. Privacykramp bestaat al langer, zegt Derk Yntema van privacyadviseur Sebyde. Hij wijst op de zaak-Anne Faber waarin moordenaar Michael P. met succes zijn zedenverleden kon verzwijgen. Van de wet mag meer dan zorgverleners denken, stelt Yntema. ‘Het is totaal onzin dat zo’n dossier niet mag worden gedeeld.’

Werken bij het UWV: vast in een web van protocollen

Hoe kan het dat het UWV fraudeurs in het vizier heeft, maar de oplichters toch lange tijd met hun praktijken kunnen doorgaan? Het antwoord zit verscholen in ‘het systeem’, dat een geheel eigen logica kent. Deel 1 van een vierdelige serie over het UWV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden