'Pruilende bruid' Zanzibar vreest geweld

Ook Zanzibar neemt een voorbeeld aan de omwenteling in Joegoslavië. Presidentskandidaat Seif Shariff Hamad heeft aangekondigd zijn aanhangers de straat op te sturen als zijn partij de naar verwachting frauduleuze verkiezingen zondag verliest....

Een bokswedstrijd met slechts één deelnemer, zo zijn de verkiezingen in Tanzania van komende zondag omschreven. De winnaar staat dan ook vast: Benjamin Mkapa, de zittende president. Maar buiten die boksring zal de eigenlijke wedstrijd plaatsvinden, met zo veel deelnemers dat voor bloedige confrontaties te vrezen valt.

Het gaat om veel meer dan de verkiezing van een president. De circa tien miljoen stemgerechtigde Tanzanianen kiezen ook een parlement en lokale bestuurders. Dat doen zij op het Oost-Afrikaanse vasteland, maar ook op de eilanden Ugunja en Pemba, die samen bekendstaan als Zanzibar. Daar ook komen de grootste problemen.

Zanzibar is 'de pruilende bruid' van Tanzania. In 1964 kwam op de eilanden, bekend om hun witte stranden, kruidnagels en andere specerijen, een revolutionair einde aan het sultanaat van het Arabische Oman. Kort daarna verenigde Zanzibar zich met Tanganyika in de Verenigde Republiek Tanzania. Maar van echte eenheid is nooit sprake geweest.

Tientallen jaren lang moesten inwoners van het vasteland een paspoort bij zich hebben als zij de boot naar hun eigen Zanzibar namen. Een identiteitsbewijs is inmiddels voldoende. Maar de semi-autonome status van de twee eilanden is de republiek nooit goed bekomen. Onder Julius Nyerere, 'de vader des vaderlands', hield het huwelijk stand. Maar Nyerere overleed ruim een jaar geleden.

De Zanzibari's stemmen zondag niet alleen voor de president en het parlement van Tanzania, maar ook voor een eigen president en volksvertegenwoordiging. Officieel is het verboden politieke partijen te laten bestaan op basis van religie. Maar juist dat is nu meer dan ooit aan de orde, met overwegend christenen op het vasteland en moslims op de eilanden.

Net als bij de vorige stemronde van 1995, de eerste meerpartijenverkiezingen, gaat de strijd vooral tussen de CCM, de partij van Mkapa, en het CUF. Vijf jaar geleden verloor het CUF op Zanzibar met minder dan een half procent. 'Fraude!', riep de oppositie. Dat vond ook de internationale gemeenschap, die de steun aan de eilanden stopzette. Ook zondag moet voor fraude worden gevreesd. En in het kielzog daarvan voor geweld, zoals trouwens ook tijdens de campagnes is gebleken.

De presidentskandidaat van het CUF op Zanzibar, Seif Shariff Hamad, heeft al laten weten zijn aanhangers 'de straat op te roepen' als zijn partij de verkiezingen verliest. De opmerking van Hamad was mogelijk ingegeven door de recente gebeurtenissen in het Joegoslavische Belgrado. De opstand deze week in het West-Afrikaanse Ivoorkust zal Hamad in zijn mening enkel sterken.

'Er is een grote kans op geweld op Zanzibar', verklaarde een medewerker van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE) dan ook onlangs. De OAE zendt, net als het Gemenebest, haar verkiezingswaarnemers. Zij hebben de afgelopen tijd kunnen constateren dat Tanzaniaanse soldaten, gestuurd door het vasteland, op de eilanden vooral de CCM-kandidaten in bescherming nemen.

Dat alles terwijl Tanzania, ondanks zijn blijvende populariteit bij internationale donoren zoals Nederland, voor steeds grotere sociaal-economische problemen komt te staan. Onlangs werd bekend dat de gemiddelde levensverwachting de afgelopen twintig jaar niet is toegenomen maar gedaald. Aids vormt hiervan een belangrijke oorzaak, maar niet de enige.

Net als andere landen in de regio zucht Tanzania onder de ernstigste droogte sinds jaren. Meer dan een miljoen mensen hebben te weinig te eten en in diverse delen van het land blijven de oogsten ver onder de maat. Daarnaast geldt dat het land op het oog keurig leeft volgens de strenge voorschriften van IMF en Wereldbank, maar op laag noch hoog niveau een einde heeft kunnen maken aan de corruptie.

Benjamin Mkapa, de derde president sinds de onafhankelijkheid van 1961, is er de afgelopen vijf jaar niet in geslaagd 'de grote vissen' op corruptiegebied te vangen. Hij heeft evenmin, ondanks redelijke economische groeicijfers, de levensomstandigheden van de gemiddelde Tanzaniaan zichtbaar kunnen verbeteren.

'De donorgemeenschap ziet Mkapa als een betrouwbare hulp', meent zijn CUF-tegenstander voor de landelijke verkiezingen, Ibrahim Lipuma. 'Maar voor alle Tanzianen die elke dag hun maaltijd missen is hij dat niet.'

De oppositie, verdeeld als zij is, zal hierin zondag geen verandering brengen.

Het dreigende geweld op Zanzibar zal het beeld van een jonge Afrikaanse democratie opnieuw zwaar vertroebelen. Zo dreigt Tanzania 'de goede sukkel' van Oost-Afrika te worden. Iedereen wenst hem het beste toe. Bijna niemand weet hoe hij het voor elkaar kan krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden