'Provinciebestuurder moet de publieke arena in'

De historisch lage opkomst bij de laatst gehouden provinciale verkiezingen is niet de directe aanleiding voor zijn plannen. Maar dat slechts 47,5 procent van de kiesgerechtigden op 3 maart naar de stembus ging, bewijst wel dat er dringend iets moet veranderen in de manier waarop de twaalf provincies van Nederland...

Provinciebesturen moeten herkenbaarder worden, anders verliest de overheid draagvlak bij de burgers, vindt Van Kemenade. Daarom moet de burger beter weten waarover zijn provinciebestuur beslist. Hij moet helderder voor ogen krijgen welke keuzes er door de provinciale politici worden gemaakt en waarom ze juist díe keuzes maken.

Dualisme in het provinciebestuur kan volgens Van Kemenade die hoogst noodzakelijke herkenbaarheid vergroten. Hij erkent dat het een kleine stap is en dat het niet het enige is dat moet veranderen. 'Maar dualisme dwingt provinciale politici hun standpunten te verhelderen. Nu wordt veel afgekaart in de beslotenheid van de fracties. Het politieke debat wordt niet in de publieke arena gevoerd. Bij een dualistischer bestel moeten de politici die arena weer in.'

In hun rapport Herkenbaar Bestuur stellen Van Kemenade en Versteden voor om gedeputeerde staten (GS) niet langer lid te laten zijn van provinciale staten. Ze hoeven er ook niet uit voort te komen. Het dagelijks bestuur van de provincie is dan vergelijkbaar met het kabinet.

De provinciale staten (PS) verliezen hun positie als hoogste bestuursorgaan, maar worden mede-wetgever én controleur van het dagelijks bestuur. Dat is te vergelijken met de positie van de Tweede Kamer. Net zoals de Tweede Kamer het recht heeft een parlementaire enquête in te stellen naar bijvoorbeeld de Bijlmerramp, krijgen ook PS het enquêterecht. In het voorstel van het Noord-Hollandse duo mogen PS ook één lid of het voltallige college van GS naar huis sturen. Gedeputeerde staten op hun beurt krijgen het recht provinciale staten te ontbinden en nieuwe verkiezingen uit te schrijven.

Van Kemenade is geen voorstander van een rechtstreeks gekozen commissaris van de koningin.

Bij een rechtstreeks gekozen commissaris zullen taken worden weggehaald, vreest hij. Die taken zouden dan bij de 'verambtelijkte, verkokerde nationale overheid terechtkomen'.

Van Kemenade stelt daarom voor PS de commissaris te laten kiezen. 'Dat kan de lijsttrekker van de grootste provincie worden, maar PS kunnen ook gaan scouten.' De koningin moet de commissaris vervolgens benoemen. Om te voorkomen dat de koningin 'een stempelautomaat' wordt, moet er op de voordracht van PS wel meer dan één kandidaat staan, vindt Van Kemenade.

Voor de voorstellen is een grondwetswijziging nodig. Dat vergt veel tijd, omdat over zo'n wijziging twee keer moet worden gestemd: één keer door de zittende Staten-Generaal en vervolgens nog een keer, na verkiezingen, door een Staten-Generaal in nieuwe samenstelling.

Vooruitlopend op een grondwetswijziging kan er volgens Van Kemenade wel al wat veranderen. 'Het lidmaatschap van PS en GS kunnen alvast worden ontkoppeld, al leidt dit nog niet tot gescheiden bevoegdheden. Ook het aantal leden van PS kan vast worden verkleind, zodat het wegvluchten in details afneemt en er al meer op hoofdlijnen wordt bestuurd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden