Protocol tegen fraude

Het jatten van ideeën, fraude met meetgegevens, sjoemelen met data die iets rooskleuriger voorstellen dan de werkelijkheid, je hoort er weinig van, maar het komt voor, ook in de wetenschappelijke onderzoekswereld....

Die vertrouwenspersoon rapporteert aan het bestuur van de universiteit of instelling, dat vervolgens, eventueel op basis van onderzoek, oordeelt en sancties uitdeelt. Elke universiteit en instelling zou een protocol moeten opstellen waarin de procedure staat omschreven hoe te handelen als er aanwijzingen zijn voor gerommel.

Op centraal niveau moet er bovendien een Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI) komen, dat als een soort beroepsinstantie gaat fungeren. Klagers of beklaagden kunnen het LOWI vragen te oordelen over de wijze waarop hun instelling een klacht heeft afgehandeld.

Het LOWI komt organiek te vallen onder de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. De KNAW heeft de nota over normen van wetenschappelijk onderzoek opgesteld, samen met de Vereniging van Universiteiten (VSNU) en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Fraude in de wetenschap, diefstal van intellectueel eigendom, niemand die ook maar enig idee heeft hoe frequent dit voorkomt. Wetenschappers zijn mensen, in het wetenschapsbedrijf werken tienduizenden mensen en dus komt er fraude voor, is het idee. Maar verder komt de redenering niet.

Notitieopsteller Jan Schiereck van de KNAW moet het antwoord op de vraag over het mogelijke aantal gevallen schuldig blijven. Hooguit één geval per jaar, schat hij. Maar ook hij komt bij het noemen van voorbeelden niet verder dan de inmiddels bekende fraudezaak van de Almelose neuroloog G. als meest saillante.

Die dateert van vele jaren her: G. voerde het onderzoek waarmee gefraudeerd was, uit tussen 1989 en 1993. De zaak G. was een van de redenen om ook in Nederland tot een doorzichtige fraudeprocedure te komen. Nadat enkele neurologen de kat de bel hadden aangebonden in hun eigen vereniging, werd een ad hoc-commissie opgesteld die de zaak uitzocht.

Uit het - supergeheime - verslag van die commissie blijkt onomstotelijk dat de neuroloog voor zijn onderzoek 438 patiënten heeft verzonnen, en daar vermoedelijk een miljoen gulden voor heeft opgestreken. Het Medisch Tuchtcollege oordeelde in juli dat de neuroloog een jaar zijn beroep niet mag uitoefenen. Justitie bekijkt inmiddels of er ook strafrechtelijk een zaak is.

De zaak G. is hoe dan ook een spraakmakende affaire, maar wel de enige die boven water is gekomen in al die jaren. Waarom dan toch zo'n uitgebreid landelijk netwerk opzetten met bij elke universiteit en onderzoeksinstelling een loket, met een eigen protocol?

Fraudeman Schiereck van KNAW vindt het netwerk nauwelijks uitgebreid. Er is geen sprake van een grote logistieke operatie, meent hij. Het betreft volgens hem slapende functies waarin weinig activiteit behoeft te worden ontplooid.

Bovendien, zegt hij, móet de signalering en afwikkeling van dit soort affaires wel decentraal gebeuren. Het is de directe verantwoordelijkheid van de werkgever. Die heeft een arbeidsrechtelijke relatie met zijn werknemer, de frauderende onderzoeker.

Het opstellen van zo'n protocol duidt erop dat de beroepsgroep de zaken serieus neemt. Het aanpakken van fraude is een verantwoordelijkheid van de beroepsgroep, stelt Schiereck.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden