analyseverkiezingen hongkong

Protestbeweging Hongkong heeft nog lang niet gewonnen

Pro-democratische partijen bezitten nu 85 procent van de zetels in de districtsraden van Hongkong, en daarmee het bewijs dat de bevolking de protestbeweging steunt. Maar niemand gelooft dat de Beijing-getrouwe autoriteiten hun eisen zullen inwilligen.

Een vrijwilliger leidt stemmers naar het stembureau in Hongkong. Beeld AFP
Een vrijwilliger leidt stemmers naar het stembureau in Hongkong.Beeld AFP

Met kleine oogjes schudden enkele pro-democratische districtsraadsleden elkaar maandag de hand. De hele nacht hebben ze de Hongkongse verkiezingsuitslagen gevolgd en tot hun eigen verbazing zijn ze zowat allemaal verkozen. Maar veel tijd voor felicitaties hebben ze niet. Het gevoel overheerst: ze hebben een slag gewonnen, maar niet de oorlog. En dat laatste zou nog wel eens heel moeilijk kunnen worden.

De lokale stembusslag zondag in Hongkong is er een voor de geschiedenisboeken geweest, met een recordregistratie van 4 miljoen kiezers, een recordopkomst van 71,2 procent en een pro-democratische recordzege van 85 procent van de zetels. Van 118 zetels na de verkiezingen in 2015 zijn de pro-democraten naar 386 zetels gestegen, ruim drie keer zo veel. De pro-Beijingpartijen daarentegen, traditioneel dominant in de districtsraden, zijn weggezakt van 327 naar 57 zetels.

Het is een aardverschuiving, een electorale revolutie, met een duidelijke boodschap: ook al gaan de protesten gepaard met geweld, toch worden ze door de Hongkongse bevolking breed gesteund. ‘De kiezers hebben geen nee gezegd tegen geweld, maar nee tegen Carrie Lam’, zegt Michael Chugani, een bekende Hongkongse journalist en commentator. ‘Ze zijn niet vóór geweld, maar meer nog dan tegen geweld zijn ze tegen Carrie Lam. En meer nog dan tegen geweld zijn ze tegen communistisch China.’

Onbuigzaam

Maar na de historische zege, volgt nu de vraag hoe die boodschap in concrete resultaten om te zetten, zodat de overwinning niet alleen symbolisch blijft. Dat wordt nog niet zo makkelijk. De districtsraden zijn de laagste organen van de Hongkongse politiek en hebben enkel een adviserende rol. Bovendien zijn veel van de nieuw verkozen raadsleden jong en onervaren. Hun tegenstander, chief executive Carrie Lam, Hongkongs hoogste leider, staat bekend om haar onbuigzaamheid.

De bal ligt in het kamp van Carrie Lam, zeggen de pro-democratische politici maandag. Zij voeren al maanden actie met vijf eisen, waarvan er met de intrekking van de controversiële uitleveringswet één is ingewilligd. Nu willen ze ook de rest: allereerst de instelling van een onafhankelijk onderzoek naar het politiegeweld tijdens de protesten. Daarna de invoering van rechtstreekse verkiezingen voor de chief executive, zodat die aan de bevolking verantwoording aflegt, in plaats van aan Beijing.

Alleen, niemand gelooft dat Lam die eisen zal inwilligen. Zelfs als ze zou willen, zou ze het waarschijnlijk niet eens kunnen. Lam is niet alleen verantwoording schuldig aan Beijing, maar volgens veel waarnemers intussen ook aan de politie, die ze heeft ingezet om haar vuile werk op te knappen. Zo veel meldingen en zelfs beelden zijn er van excessief politiegeweld, dat het een bewuste tactiek lijkt om de protesten te boycotten. ‘Als daar onderzoek naar komt, zal de politie razend zijn’, zegt Chugani. ‘Dan krijg je mogelijk zelfs muiterij.’

Is een politieonderzoek al een brug te ver, de invoering van rechtstreekse verkiezingen is helemaal ondenkbaar. Dat gaat immers diametraal in tegen de strategie van Beijing om de controle op Hongkong te vergroten. ‘President Xi Jinping heeft zijn beleid tegenover Hongkong verhard’, zegt Willy Lam, politiek expert aan de Chinese Universiteit van Hongkong. ‘Hij heeft plannen voorgesteld om de Hongkongse autonomie en het principe van ‘één land, twee systemen’ langzaam af te knijpen.’

Opofferen

Wat Beijing volgens veel waarnemers wel zal doen, is Carrie Lam opofferen, die als initiator van de uitleveringswet als bron van alle ellende wordt gezien. Zij zal niet meteen moeten vertrekken, dat zou een te groot gezichtsverlies zijn, maar vermoedelijk over een paar maanden. Als de verkiezingen voor de Wetgevende Raad (het parlement) er volgend jaar aankomen, bijvoorbeeld. Chugani: ‘Tegen de lente vinden ze vast een excuus voor Carrie Lam om te vertrekken.’

Maar Carrie Lam vervangen door een nieuwe vertrouweling van Beijing, dat is niet bepaald waar de demonstranten om vragen. Als ze echt invloed willen, moeten de pro-democratische politici hogerop raken. Vanuit de districtsraden kunnen ze meedingen naar zetels in de Wetgevende Raad, of in het 1.200 man tellende comité dat de nieuwe chief executive kiest. ‘Dat is moeilijker dan de districtsraden, maar niet onmogelijk’, zegt Willy Lam. ‘Zeker nu ze van het momentum profiteren.’

Wat ook helpt, is dat de Hongkongse protestbeweging door de verkiezingszege extra middelen krijgt. ‘Als districtsraadslid krijgen de pro-democratische politici een salaris en een kantoor’, zegt Ivan Choy, politiek wetenschapper aan de Chinese Universiteit van Hongkong. ‘Met drie keer meer zetels krijgen ze ook drie keer meer middelen. Dat is niet symbolisch, dat kunnen ze gebruiken om de protestbeweging te steunen.’

Terug de straat op

Want dat de protesten nog terugkomen, daar gaat vrijwel iedereen van uit. Als de politieke eisen niet worden ingewilligd, komen de demonstranten zo weer op straat en dit keer zal het er nog harder aan toegaan dan voorheen. Maandagavond kwam het weer bijna tot een confrontatie bij de Polytechnic University, waar na meer dan een week politiebelegering nog steeds een dertigtal jongeren vastzit.

‘Dit is verre van voorbij’, zegt Chugani. ‘Integendeel, de demonstranten voelen zich nu aangemoedigd. Over een paar weken zie ik ze weer de straat opkomen en geweld gebruiken. Ze hebben nu een mandaat gekregen van de kiezers om door te gaan.’

Correspondent over verkiezingsuitslag Hongkong: ‘Het is duidelijk dat de bevolking de demonstranten steunt’

De pro-democraten hebben bij de districtsraadsverkiezingen in Hongkong een revolutionaire zege geboekt. Meestal zijn deze verkiezingen niet zo belangrijk, maar met de protesten van de afgelopen maanden geeft het een sterk signaal af aan de politiek. We bellen met correspondent Leen Vervaeke.

Pro-democraten behalen spectaculaire overwinning in Hongkong

Het pro-democratiekamp in Hongkong heeft bij de verkiezingen voor de districtsraden in alle achttien kiesdistricten de meerderheid behaald. In totaal gaan 390 van de 452 zetels naar de pro-democraten, dat komt neer op bijna 90 procent. ‘Nu kunnen ze ons niet meer negeren.’

Recordopkomst bij verkiezingen Hongkong: kiezers moeten aanschuiven in lange rijen

De opkomst bij de lokale verkiezingen in Hongkong is bijzonder hoog. Na de eerste zes uur hadden al meer inwoners gestemd dan aan het einde van de dag vier jaar geleden. Omdat de verkiezingen te midden van aanhoudende protesten en oplopend geweld plaatsvinden, worden ze gezien als een referendum.

Zelfs de lokale verkiezingen zijn in Hongkong ineens razend spannend

Het gebeurt niet vaak dat lokale verkiezingen in Hongkong de aandacht van de wereldpers trekken. De districtsraden gaan over verkeerslichten, vuilnisbakken en geluidsoverlast, en hebben nauwelijks macht. Maar deze zondag is het anders en gelden de verkiezingen als graadmeter van de steun voor de protesten. En misschien zelfs als uitweg uit de impasse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden