Protestantse biecht moet vooral sober blijven

Het nieuws dat de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) de biecht wil invoeren, werd maandag niet overal in protestantse kring met gejuich ontvangen....

Oskamp is emeritus-predikant en voormalig rector van het Theologisch seminarium Hydepark van de SoW-kerken, die sinds kort de PKN vormen. Oskamp redigeerde het tweede deel van het Dienstboek, het liturgisch handboek van de PKN dat op 11 december verschijnt. Daarin komen de rituelen ter sprake die straks de vergeving der zonden kunnen begeleiden.

Belijdenis van zonden en de vergeving door Christus' lijden horen bij de protestantse kerk als het brood en de wijn. Alleen krijgen gelovigen in de PKN straks de beschikking over rituelen rond de vergeving van zonden. Tot dusver kon binnen de Calvinistische traditie de kerkganger zijn zonden belijden en God om vergeving vragen in gezamenlijk gebed of in een individueel gesprek met de dominee. Maar dat is niet langer genoeg. Oskamp: ' Mensen hebben behoefte aan rituelen.' De PKN wil daaraan tegemoetkomen. De hand op het hoofd, de knielbank en de brandende kaars zullen straks ook in de protestantse kerk worden gebruikt.

In het Dienstboek van de PKN staan de gebeden, bijbelteksten en gebaren die bij bepaalde kerkelijke thema's horen. Aan de handleiding is jarenlang gewerkt door predikanten en theologen.

Van weesgegroetjes en onzevaders, de traditionele katholieke boetedoening waarmee de vergeving van zonden gestalte kreeg, moet de PKN niets hebben. Dat zou in tegenspraak zijn met de protestantse overtuiging dat vergeving van zonden niet kan plaatsvinden door de kerk, maar alleen door God.

Eigenlijk wil Oskamp het woord 'biecht' liever helemaal niet gebruiken, het wekt misverstanden en bovendien jaagt het de behoudende vleugel in de PKN op de kast. Voorzitter J. Kamphuis van de Gereformeerde Bond in de PKN moet er bijvoorbeeld niets van hebben. 'Het is goed dat de kerk aandacht heeft voor het belijden van schuld en vergeving, maar dat moet niet gepaard gaan met allerlei rituelen. We moeten absoluut niet in rooms-katholiek vaarwater terecht komen.' Kamphuis pleit voor de soberheid van schriftlezing en gebed.

Het verplichte karakter van het rooms-katholieke sacrament van de biecht was in de zestiende eeuw een van de redenen voor de Reformatie. 'Wij doen het op volstrekt vrijwillige basis', zegt Oskamp. 'Juist de plicht was ooit reden voor sterk antipapisme.'

Volgens Oskamp heeft de PKN te weinig rituelen. 'Van mensen die werkzaam zijn in ziekenhuizen hoor ik vaak dat patiënten vragen om zalving en zegening. In gevangenissen heb ik het zelf meegemaakt dat mensen vragen om de zegen, met de hand op het hoofd. Onder protestantse geestelijken heerst een zekere verlegenheid over hoe ze daarmee moeten omgaan.'

De rituelen in het nieuwe Dienstboek zijn deels ontleend aan de rituelen zoals die in de protestantse eredienst in de Utrechtse Domkerk en de Amersfoortse Bergkerk al tientallen jaren worden gebruikt, met name rond Pasen, traditioneel de boetetijd. Ook is leentjebuur gespeeld bij de rooms-katholieke, de oud-katholieke en Anglicaanse kerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden