Protest tegen kunstrepressie in Golfstaten

Abu Dhabi bouwt dependances van het Louvre en het Guggenheimmuseum, maar weigert kritische kunstenaars de toegang. Zestig museumbonzen nemen het voor hen op.

Beeld EPA

Een groep van zestig kopstukken uit de internationale museumwereld heeft protest aangetekend tegen de weigering van de Verenigde Arabische Emiraten om twee kunstenaars en een cultuursocioloog een visum te verstrekken. De drie hebben openlijk kritiek geuit op de slechte arbeidsomstandigheden bij de aanleg van museumeiland Saadiyat bij Abu Dhabi. De bouw wordt uitgevoerd door buitenlandse, meest Aziatische arbeidskrachten.

'Als je kunstenaars om deze reden de toegang ontzegt, neem je kunst niet serieus', zegt directeur Charles Esche van het Van Abbemuseum in Eindhoven, een van de ondertekenaars. De drie zijn betrokken bij Gulf Labor, een kunstenaarscoalitie die sinds 2010 de uitbuiting van de arbeiders aan de kaak stelt. Op het eiland zijn dependances in aanbouw van de musea het Louvre in Parijs en het Guggenheimmuseum in New York. De New York University heeft er een campus. Ook deze drie instituten worden aangeschreven in de protestbrief.

Artistieke vrijheid

Afgelopen maand werd de Libanese kunstenaar Walid Raad aan de grens teruggestuurd toen hij een bijeenkomst wilde bezoeken van de Sharjah Art Foundation. Raad was een van de deelnemers aan de Sjarjah Biennale in maart dit jaar, een internationale kunstmanifestatie. Eerder werd de Japans-Indiase kunstenaar Ashok Sukumaran en de Amerikaanse hoogleraar Andrew Ross de toegang geweigerd. De laatste deed onderzoek naar de situatie van de arbeidsmigranten.

Onder de ondertekenaars van de protestbrief zijn leidinggevenden van internationale topmusea als het MoMa in New York, Tate in Londen en Centre Pompidou in Parijs. Ze stellen dat de artistieke vrijheid ernstig in het gedrang komt als kunstenaars het land niet meer in mogen. De weigering is volgens hen een 'schokkend precedent'.

Ook Defne Ayas, directeur van centrum voor hedendaagse kunst Witte de With in Rotterdam, ondertekende de brief. 'Walid Raad had zijn eerste solo-expositie bij ons, dus we kennen hem goed. Hij weet waarover hij het heeft als hij zich uitspreekt tegen de slechte werkomstandigheden. Het Guggenheim heeft werk van hem in zijn collectie. Het is onaanvaardbaar dat ze dit laten gebeuren. Ze zouden hem moeten steunen in zijn protest.'

Britten lenen topstukken uit

Het British Museum in Londen is niet van plan een dependance te openen in Abu Dhabi, maar het gaat wel een samenwerkingsverband aan. Het museum voor oudheden en voorwerpen uit oude en hedendaagse beschavingen geeft vijfhonderd 'topstukken' vijf jaar in bruikleen aan het nieuwe Zayed National Museum dat opengaat in 2016. De Britten willen niets loslaten over het 'substantiële' bedrag dat is gemoeid met de overeenkomst.

Mensenrechtenorganisaties

Sinds ruim een decennium proberen enkele Golfstaten zich met toenemend succes te manifesteren als internationaal kunstpodium. Met een vrijwel onbeperkt budget aan oliedollars worden musea en galeries uit de grond gestampt. Met prestigieuze kunstinstituten in het Westen worden samenwerkingsverbanden aangegaan. In Abu Dhabi krijgt dit gestalte in de vorm van een museumeiland waarvoor toparchitecten zijn aangetrokken. De dependance van het Guggenheim is ontworpen door Frank Gehry, die van het Louvre door Jean Nouvel.

Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch wijzen al jaren op de uitbuiting van de arbeiders uit landen als Pakistan, India en Bangladesh. Er is volgens hen op grote schaal sprake van niet uitbetaalde lonen, lichamelijk geweld en ingenomen paspoorten.

Charles Esche: 'Kunst is een middel om de maatschappij te onderzoeken en mensen bewust te maken van misstanden. Als je kunstenaars die zich kritisch opstellen de toegang weigert tot je land, neem je kunst niet serieus. Dan is kunst niets anders dan amusement voor rijke toeristen.'

Guggenheim

De protesten tegen de uitbuiting zijn de afgelopen jaren toegenomen. Het New Yorkse Guggenheim is al enkele malen ingenomen door demonstranten. Bij het begin van de Biënnale in Venetië, op 8 mei, bezette een groep kunstenaars de aanlegsteiger van de Peggy Guggenheim Collectie in de stad. Gulf Labor is dit jaar een officiële deelnemer aan de biënnale.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden