reportage demonstratie soedan

‘Protest in Khartoem ziet eruit als één grote familie’

Al voor de vijfde dag op rij demonstreren vele duizenden Soedanezen in Khartoem voor het vertrek van president Omar al-Bashir en zijn gehate regime. Met zeeën van lichtjes in hun mobiele telefoons zetten de demonstranten hun eisen kracht bij. Hoe langer het protest aanhoudt, hoe moeilijker het wordt voor het bewind om het protest nog te beëindigen. ‘Ik blijf hier net zo lang tot het bewind valt.’

Soedanese demonstranten met de nationale vlag bij het militaire hoofdkwartier in hoofdstad Khartoem. Beeld AFP

De historische scènes spelen zich af in het centrale gedeelte van Khartoem. Niet ver van waar de Witte Nijl en de Blauwe Nijl na hun duizenden kilometers lange tochten door Afrika samenkomen om als één machtige rivier de Nijl verder te stromen richting Egypte. Hier, vlakbij dit natuurlijke knooppunt, bundelen ook de mensen hun krachten, ze zingen van revolutie, ze dansen, ze klappen, ze bidden. ‘Het ziet eruit als één grote familie. Mensen zijn blij en geloven dat de verandering spoedig zal komen.’

Zo bericht de 32-jarige Elhassan woensdagmiddag vanuit de hoofdstad van Soedan, waar dan al voor de vijfde dag op rij vele duizenden mensen roepen om het vertrek van president Omar al-Bashir en zijn gehate regime. ‘We willen burgerbestuur, vrijheid, gerechtigheid, vrede’, somt Elhassan de wensen op van de demonstranten. Betogers komen ‘uit alle delen’ van het land. ‘Veel mensen brengen eten mee naar het protest.’

Het contact met Elhassan verloopt via de versleutelde berichtendienst van WhatsApp: gewoon belverkeer en e-mail acht hij riskant, gezien de gevreesde reputatie van de geheime dienst van Soedan. Zijn achternaam en beroep worden op zijn verzoek daarom niet gemeld. Soedan is moeilijk toegankelijk voor journalisten en indrukken van de ontwikkelingen komen fragmentarisch tot stand. 

Traangas 

Sinds zaterdag al bivakkeren demonstranten dag en nacht bij het hoofdkwartier van het leger. Videobeelden vinden via sociale media hun weg naar buiten en tonen mensenmassa’s die in het donker liederen aanheffen en vastberadenheid uitstralen, terwijl ze zeeën van lichtjes creëren met hun telefoons. Elhassan schrijft dat hij ervan overtuigd is dat een omwenteling in Soedan niet meer is tegen te houden. 

De demonstranten verblijven bij het hoofdkwartier van het leger in een poging de militairen zo ver te krijgen dat ze hun kant kiezen. Sommige soldaten doen dat ook echt, zij beschermen betogers tegen de geheime dienst en tegen andere loyalisten van president Bashir die al een paar keer met traangas en met scherp hebben geschoten. Zeker 21 mensen, onder wie 5 soldaten, zijn sinds zaterdag om het leven gekomen volgens een comité van Soedanese artsen. Maar hoe langer de situatie voortduurt, hoe moeilijker het wordt voor het bewind om het protest nog te beëindigen, meent Elhassan. ‘Ik blijf net zo lang hier tot het bewind valt.’

Het volksprotest in Khartoum ‘is groter dan ik ooit heb gezien’, het ziet er ‘ook veel groter uit dan de opstand van 1985’, toen ontevreden Soedanezen al eens met hun voeten stemden en het leger besloot om toenmalig president Jaafar Numeiri af te zetten. Zo beschrijft de 45-jarige Osama dinsdag de situatie, ook via WhatsApp. ‘Iedereen die je nu ziet op straat oogt blij en toont steun voor de demonstranten door te juichen of te toeteren.’

Het stevige karakter van het protest blijkt ook uit de stenen wegversperringen en de controlepunten die de demonstranten hebben opgeworpen om te voorkomen dat de massa zomaar wordt geïnfiltreerd. De demonstranten kunnen ook hoop putten uit berichten dat de politie heeft verklaard dat ze niet zal optreden tegen ‘burgers en vreedzame samenkomsten’.

Na maanden van betrekkelijke stilte zijn de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Noorwegen met een gezamenlijke, kritische verklaring gekomen – ze vormen de zogeheten trojka die een belangrijke rol speelde in het proces dat leidde tot de scheiding tussen Soedan en Zuid-Soedan in 2011. De drie landen spreken over de noodzaak van een ‘politieke transitie’ in Soedan. Ze willen een einde aan het ‘geweld tegen vreedzame demonstranten’, vrijlating van ‘alle politieke gevangenen’ en een einde aan de noodtoestand die president Bashir uitriep in februari.

Algerijns scenario

Maar alle signalen ten spijt: Bashir, aan de macht sinds 1989, geeft ook op woensdag geen krimp. En het blijft de vraag wat de top van het Soedanese leger zal doen. Elhassan schat dat meer dan honderd soldaten met lagere rangen de kant hebben gekozen van de demonstranten en hij denkt dat veel andere soldaten zich ook graag aansluiten, maar dat deze soldaten ‘tegengehouden’ zijn door ‘de leiders van het leger’. Toch denkt hij dat de legertop uiteindelijk zal draaien – tenzij deze uiteenvalt in facties voor en tegen Bashir.

Elhassan hoopt op een scenario zoals in Algerije, waar vorige week president Abdelaziz Bouteflika na twintig jaar het veld moest ruimen onder druk van het leger, nadat massa’s Algerijnen de straat op waren gegaan. ‘We zijn heel blij met het succes van het Algerijnse volk’, schrijft hij. Veel demonstranten in Soedan willen dat het leger een faciliterende rol speelt bij het opzetten van een civiele overgangsregering.

Voor donderdag heeft de partij van president Bashir echter een bijeenkomst van Bashir-supporters aangekondigd in Khartoem, wat kan leiden tot zorg over nieuwe gewelddadige confrontaties. Of zullen Bashirs hardliners in de nacht van woensdag op donderdag alweer geweld loslaten op de betogers? Elhassan zegt dat hij niet vreest; hij rekent op de bescherming van soldaten. Osama is wel gespannen over de afloop van het volksprotest. Hij wijst op het gevaar van vergelding als het historische protest alsnog mislukt: repercussies voor de overgelopen soldaten en voor ‘de jonge leiders van de volksbeweging’. Daarom móét het slagen, vindt hij, het streven naar ‘een Soedan waar alle mensen gelijk zijn’.

LEES MEER:

De jeugd van Soedan zucht onder het islamitische regime. Vrijheden zijn beperkt. De geheime dienst zit overal. Jongeren zoeken een toekomst, zag de Volkskrant in november in Khartoem. Een opvallende gids daarbij is zanger Mo Ali, de Bob Marley van Soedan én cultheld in Nederland.

Inmiddels is zanger Mo Ali naar Nederland gevlucht, waar hij asiel heeft aangevraagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.