Proppen en gepropt worden

Een uurtje varen is het naar Griekenland, vanuit de idyllische baaien langs de Turkse kust. In een overvolle rubberboot, voor veel geld.

Vluchtelingen die in chaos en verdringing op de boot worden getrokken, klaar om de oversteek naar Griekenland te maken. Beeld Cigdem Yuksel

Een Afghaan in een grijze joggingbroek staat te pompen of zijn leven ervan afhangt. De rubberboot voor hem in het zand zwelt langzaam op. In de idyllische baai schittert de kraakheldere Egeïsche zee in het zonlicht. Vlakbij ligt Cesme, een luxebadplaats waar de Turkse jetset in het weekend komt feesten met cocktails aan het strand. Maar hier op het strandje van Ciftlik Koyu heerst chaos.

Honderden vluchtelingen zijn hier door hun mensensmokkelaar gedropt, bij een heuvel waar rondom een kitscherig kasteel tientallen onvoltooide vakantiehuisjes staan. De plek staat lokaal bekend als het 'nooit afgebouwde Duitse resort'. In plaats van toeristen hebben migranten nu hun intrek genomen in de cascohuizen, in afwachting van hun vertrek naar het Griekse eiland Chios.

Het leven van een mensensmokkelaar
Benieuwd hoe het leven van een mensensmokkelaar eruit ziet? Lees hier de reportage

Het terrein ligt bezaaid met in de haast achtergelaten spullen. Een rode beha, een aspirineverpakking, een luier, een afgescheurd Iraans bankbiljet. En de lege doos van een 30pk-buitenboordmotor.

Afgelopen weekend sloten de Europese Unie en Turkije een akkoord om de migrantenstroom naar Europa te beteugelen. In ruil voor onder meer 3 miljard euro hulpgeld beloofde Turkije de eigen grenzen strakker te gaan bewaken.

Maandag volgde een eerste politieactie om die afspraken kracht bij te zetten. Bij één vertrekpunt aan de Turkse westkust werden toen 1.300 migranten en vier smokkelaars opgepakt. Een nogal symbolische actie: volgens Griekse cijfers bereikten diezelfde dag 4.700 migranten gewoon de Griekse eilanden, net iets meer nog dan het daggemiddelde van de maand november.

Het lijkt ook onbegonnen werk: de rotsachtige Turkse westkust bestaat uit honderden kilometers met verstopte idyllische baaitjes vanwaar bootjes prima kunnen vertrekken. Zoals op het strandje bij Cesme, waar je de Griekse heuvels kunt zien liggen en niemand de migranten en hun smokkelaars een strobreed in de weg legt. Op het kalme water is zover als het oog reikt het enige teken van leven een eenzame visser in een roodwit bootje.

(Tekst gaat door onder de foto)

Niet ver van badplaats Cesme in Izmir/Turkije ligt een afgelegen, onafgemaakte resort waar vluchtelingen verblijven. Vluchtelingen die hiernaartoe komen zijn voornamelijk Afghanen, Irakezen, Iraniers en Oeigoeren. Beeld Cigdem Yuksel

Veevervoer

Een groep Afghanen maakt zich op voor vertrek. Kinderen worden in oranje reddingsvestjes gewurmd, overtollige kleding wordt in zwarte vuilniszakken gepropt. Een meisje van een jaar of 8 klemt een Dora-pop stevig onder haar arm. De migrant die zometeen de boot moet besturen - smokkelaars gaan zelf niet mee de zee - op vaart een proefrondje door de branding om te leren hoe de motor werkt.

Even later worden de mensen onder luid geschreeuw door 'proppers' de boot in geduwd en gesleurd. Eén zo'n propper in zwembroek staat in het water en duwt lomp tegen de forse achterwerken van gesluierde vrouwen. Kinderen worden over de hoofden heen het vaartuig ingeworpen.

'Het lijkt wel veevervoer', zegt Razeeq Adeel, een Afghaan met een wat pokdalig gezicht, die staat toe te kijken. Hij is hier nu twee dagen. 'Wanneer ik vertrek? Dat is niet aan mij. Ik wacht op een telefoontje van onze smokkelaar. Ze bellen wanneer onze boot gaat. Maar ik vertrouw het niet helemaal. Eerst was het: jullie gaan vannacht. Daarna: jullie gaan morgen. Maar je ziet, we zijn hier nog steeds.'

Adeel heeft 1.000 dollar betaald voor een bootreis aan een smokkelaar in Istanbul, op ruim acht uur rijden hiervandaan. De smokkelorganisatie regelde het busvervoer hiernaartoe. 'We hadden deze afgelegen plek nooit zelf kunnen vinden', zegt Adeel.

De aankoop van een reis gebeurt meestal in de steden, in Istanbul of Izmir. Smokkelaars in Izmir vertellen hoe het werkt: de Turkse onderwereld heeft de kustlijn opgedeeld in verschillende territoria en iedere smokkelaar heeft zijn eigen vertrekpunt voor de bootjes. Vanuit de stad brengen taxi's en busjes de klanten naar de juiste plek. Het is dan vaak maar een uurtje varen naar Griekse eilanden als Kos, Samos, Lesbos of Chios.

Omdat Turkse mensensmokkelaars zichzelf niet verstaanbaar kunnen maken bij Arabisch sprekende Syriërs en Irakezen of in Dari communicerende Afghanen, werken de Turken meestal samen met smokkelaars die zelf uit de desbetreffende landen afkomstig zijn. Zij werven via Facebook, op straat en via hun netwerk de klanten, in ruil voor een percentage van de reissom.

Merkgympen

Het vertrekpunt bij het verlaten Duitse resort is het werkterrein van Afghaanse en Iraanse smokkelaars. 'Onze smokkelaar komt uit Afghanistan, maar hij laat zich hier liever niet zien', zegt Adeel.

Een Iraanse smokkelaar voelt minder schroom. Hij komt het strand oplopen met een groep zo te zien welgestelde Iraniërs op merkgympen en met gloednieuwe backpacks op hun rug. Zelf loopt de smokkelaar erbij als een drugsbaron uit een tv-serie. Hij draagt een zonnebril met spiegelglazen, een baret en leren gaatjesschoenen die zo spierwit zijn dat ze licht lijken te geven.

'Ik woon in Izmir en daar verkoop ik reizen aan mensen die naar Europa willen', zegt de smokkelaar, die zijn naam niet wil vertellen. 'De meeste Iraniërs vinden mij via Facebook. Ik breng ze hierheen, en een vriendje van me daar verderop regelt de boot.' Glunderend stelt hij vast: 'Ik vraag 1.200 dollar voor de reis, dus ja, ik heb een goed leven.'

Syrisch gezin in Turkije
Benieuwd hoe vluchtelingen zich voorbereiden op de tocht? Lees hier het verhaal van een Syrisch gezin in Turkije.

Dora

De rubberboot puilt inmiddels uit. Er zitten meer dan veertig mensen op, de drijvers liggen diep in het water. Ruzie. De ene propper schreeuwt tegen de andere en duwt een vader met zoon en een Afghaanse vrouw over de rand het water in. Dat leidt tot woede bij de andere propper, die volgens vertalende omstanders schreeuwt dat deze vrouw nu al voor de tweede keer vandaag uit de boot wordt gekieperd. Hij duwt zijn klanten terug de boot op en wordt daarbij bijna naar de keel gevlogen door zijn collega.

Er wordt gas gegeven terwijl de Afghaanse vrouw nog buitenboord bungelt. Ze wordt door andere reizigers aan haar armen binnen gesleurd. De proppers springen vanaf de boot de zee in en ruziën op het strand nog even verder. Het Afghaanse meisje blijkt in alle commotie haar pop verloren. Dora dobbert eenzaam in de branding.

Niet veel later worden de proppers door een taxi opgehaald. Hun werkdag zit erop. In het centrum van Cesme, de ruzies zijn inmiddels bijgelegd, vertellen de drie Afghaanse jongens 's avonds in basaal Turks dat ze dagelijks vier of vijf boottochten 'begeleiden' bij vertrek, zowel 'snachts als overdag. 'Wij helpen de mensen', praat een van de jongens hun hardhandige aanpak goed. 'Zonder ons zouden de reizigers verdrinken bij het instappen.'

Er is hun door de smokkelorganisatie 2.000 dollar in het vooruitzicht gesteld voor acht dagen werk. Vooralsnog hebben de drie nog geen salaris gezien. Maar hun bestemming staat al vast. 'Zodra we het geld hebben, nemen we zelf ook de boot naar Europa.'

Bekijk hier hoe de smokkelaars te werk gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden