Propaganda past niet in de krant

Soms komt het nieuws vanzelf aanwaaien. Dan wordt een artikel kant en klaar aangeboden en hoeft de redactie geen vinger uit te steken om een 'primeur' te scoren....

Theo Klein

Er is een markt ontstaan waarop vooral politici hun waar bij de redacties van kranten en weekbladen aanprijzen. Ze schatten nauwkeurig in via welk medium ze het gewenste effect kunnen bereiken. Daar is niets op tegen. Zolang de krant het belang van de lezer in de gaten houdt, propaganda uit het aanbod zeeft en afspraken tot zinnige informatie leiden.

De Volkskrant bevatte deze week twee bijdragen van prominente politici, die dit dagblad hadden uitgekozen om hun ideeën te ventileren. Maandag waarschuwde Eurocommissaris Frits Bolkestein op de Forumpagina voor de autoritaire trekjes van de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki. Volgens de VVD-coryfee is 'progressief Nederland' blind voor de dreigende ANC-dictatuur. Dat hij deze krant koos voor zijn aanval op 'links' lag voor de hand. Met dit medium bereikt hij immers het volksdeel dat hij wil aanspreken.

Woensdag plaatste deze krant aan de vooravond van de VN-Millenniumtop een stuk van premier Wim Kok, zijn Zweedse, Britse en Duitse ambtgenoot, waarin zij ongehinderd hun aanpak van de wereldproblemen konden verkopen. De Rijks Voorlichtings Dienst had de Volkskrant in Nederland deze primeur gegund.

De bijdragen van Bolkestein en Kok werden door de Volksrant in dank aanvaard. De geventileerde opvattingen waren volgens de Forumredactie de moeite waard; een nieuw geluid in het publieke debat. Dat de politici op die manier de krant gebruiken om hun ei te leggen, vindt Fokke Obbema, chef Forum nauwelijks relevant. Het gaat om de journalistieke vraag of de aangeboden informatie voor de krant interessant is. Opvallende bijdragen zijn aantrekkelijk voor elk dagblad. Ze bieden de mogelijkheid de discussie over relevante onderwerpen naar zich toe te trekken. Soms leveren ze nieuws op, Bolkestein haalde maandag ook de voorpagina, en door reacties uit te lokken kan de aandacht even worden vastgehouden.

Maar er zitten aan deze meningenmarkt ook gevaarlijke kanten. De media zijn in het dagelijkse gedrang om nieuws tuk op primeurs. Ze hebben de neiging gretig toe te happen als een stuk met veel fanfare wordt aangekondigd, al was het maar om te voorkomen dat de politicus, wetenschapper, bestuurder of andere Bekende Nederlander naar de concurrentie loopt. Dat de boodschap soms veel weg heeft van een zeepbel dreigt dan op de koop toe te worden genomen. Geroutineerde opinieschrijvers weten dat en shoppen openlijk tussen de redacties. Kranten worden zonder gêne tegen elkaar uitgespeeld. Een fraai staaltje leverde Thom de Graaf, fractieleider van D66 recent.

Hij stelde de Haagse redactie van de Volkskrant voor hem te interviewen over de noodzaak van een parlementaire hoorzitting over genetische manipulatie. De politieke redacteur die door De Graaf werd aangesproken voelde daar niets voor. Hij vond het idee niet interessant genoeg en stelde de politicus voor zijn voorstel uit te werken in een stuk voor de Forum-pagina. Daar is de bijdrage van de D66'er nooit gearriveerd. Een paar dagen later verscheen het door hem gewenste interview in NRC Handelsblad. De Graafs oproep tot een hoorzitting was daarin gepromoveerd tot een aanzet voor een parlementair onderzoek. Zoals uit dit voorbeeld blijkt is de vraag of een aangeboden artikel in de krant thuis hoort vaak discutabel. Wat het ene dagblad graag wil, wijst het andere af. Bij twijfel niet doen, lijkt mij een prima uitgangspunt.

Blijkt er achteraf sprake van een inschattingsfout, dan moet de redactie alsnog de draad oppakken en haar lezers informeren over het nieuws dat via de concurrent is 'gelekt'. Zo'n correctie achteraf stond maandag op de voorpagina van de Volkskrant. In het artikel 'Gezondheidszorg smeekt om meer geld' werd gewag gemaakt van een onderzoek van twee economen naar de teruglopende kwaliteit van de gezondheidszorg in Nederland. De onderzoekers hadden hun bevindingen, uitgewerkt in een artikel in het blad Economisch-Statistische Berichten, een week eerder als eerste aangeboden aan de Volkskrant. Daar was het stuk afgelegd als zijnde 'geen nieuws'. Nadat andere media de conclusies van het economenduo hadden gemeld, publiceerde de krant alsnog summier de resultaten van het onderzoek. Beter laat dan nooit, zou ik zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden