Pronk levert met nota haastklus

Bijna ging het mis met de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening. Hoofdschuldige: minister Pronk van Milieu. Zijn eigengereide optreden zette kwaad bloed bij collega-ministers....

Twee jaar nam PvdA-minister Pronk van VROM voor zijn Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening. Toch is het nog een haastklus geworden. Pas de afgelopen tien dagen hakten de meest betrokken ministers de knopen door. Belangrijke keuzes over de Randstad zijn evenwel niet gemaakt.

Pronks Vijfde Nota had eigenlijk medio 1999 af moeten zijn. In het regeerakkoord van Paars II was de principiële keuze al gemaakt voor versterking van de steden en bescherming van de open ruimte.

Maar Pronk voer een eigen koers. Hij trok het land in, ging met iedereen praten en kwam met lappen tekst die voor collega-ministers onaanvaardbaar waren. En dat leidde tot enorme vertraging.

Premier Kok beloofde de Kamer op Prinsjesdag dat de Vijfde Nota er nog voor de jaarwisseling zou komen. Dat is niet helemaal gelukt. Het kabinet heeft vrijdag twintig velletjes met hoofdpunten goedgekeurd. De komende drie weken draaien de ambtenaren op Pronks departement overuren om de overige 350 pagina's bij te stellen en aan te passen.

Kok wil dat de nota voor de eerstvolgende ministerraad van 12 januari bij de Tweede Kamer ligt. Hij hecht eraan dat duidelijk is dat de politieke beslissingen nog in 2000 zijn genomen. Hij sprak gisteren van 'grote voldoening' dat het kabinet het eens is geworden.

Maar het was een dubbeltje op zijn kant. De komst van Pronk op VROM leidde tot een cultuurbreuk. Tot dan toe waren de ambtenaren van de betrokken ministeries gewend met elkaar te overleggen over de nota's ruimtelijke ordening. Heikele politieke punten gingen naar de bewindslieden.

Pronk pakte het anders aan. Hij overlegde met lokale bestuurders, sprak in het groenepoldermodel met sociale partners en milieubeweging.

Met de regelmaat van de klok liet hij proefballonnetjes op: randstedelingen moesten hun nieuwe woning maar zoeken in Brabant en Gelderland. Er moesten overal sneltrams komen.

In de tussentijd liet hij de ambtenaren onderhandelen over losse flodders. In het sociaal overleg stapten de werkgevers op uit afgrijzen over de grote mate van vaagheid en de eindeloze vergaderingen. Betrokken bewindslieden konden hun ergernis over het uitblijven van de nota nauwelijks verhullen.

Zij werkten in arren moede maar aan eigen nota's. Dus kwam Economische Zaken vorig jaar zomer met zijn Ruimtelijk Economisch Beleid. Landbouw liet Natuur voor de mensen, mensen voor de natuur verschijnen. PvdA-minister Netelenbos van Verkeer vroeg in januari aan Kok of ze moest wachten met haar Nationaal Verkeers- en Vervoerplan, maar de premier zei: doe maar. Allemaal beleid dat tegenover elkaar afgewogen had moeten worden in de Vijfde Nota.

Pas afgelopen zomer toog Pronk echt aan het werk. Er landden conceptteksten op de bureaus van de betrokken bewindslieden. Die konden hun ogen niet geloven. Pronk probeerde tegen beter weten in al zijn eigen 'speeltjes' alsnog in de nota te frommelen. Dat het kabinet al had gekozen voor de 'mainportfuncties' van Schiphol en Rotterdam kon hem niet schelen. Pronk schreef doodleuk dat al dat doorvoerverkeer niet nodig was.

Bouwen buiten de steden werd aan hele strenge regels gebonden, voor de Noordzee ging dezelfde stringente bescherming gelden als voor de Waddenzee, parkeren moest onder de grond, voor bedrijventerreinen kwamen tal van verplichtingen en stedelijke knooppunten waren gelardeerd met dure sneltramverbindingen. Ook had Pronk een stuk Noordzee willen reserveren vooreen toekomstig vliegveld. Onbetaalbaar, onuitvoerbaar endodelijk voor de economische ontwikkeling riepen Pronks collega's.

Vorige week dinsdag begon het slopen van Pronks gedachtegoed. De lichtgroene contouren, gebieden rond de steden waar alleen onder strenge voorwaarden mocht worden gebouwd, sneuvelden als eerste. Het moesten 'balansgebieden' worden waar per geval bekeken zou worden of bebouwing wenselijk was. Zelfs in de nationale landschapsparken werd het devies voor bebouwing: 'Nee, tenzij'. In sommige gevallen moet het wel kunnen.

Tien dagen vertimmeren heeft evenwel niet kunnen verhinderen dat belangrijke onderwerpen schitteren door afwezigheid, zoals een besluit over nieuwe spoorverbindingen tussen de grote steden.

Pessimisten vrezen dat het met de Vijfde Nota net zo zal gaan als met de Vierde. Toen duurde de uitwerking zo lang dat er een extra nota moest komen, de Vierde nota extra (Vinex). Het wachten is nu misschien op de Vijnex.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden