POSTUUM

Prominente oplichter met publiciteitsgevoel

De deze week overleden José Ruiz Mateos was een prominente oplichter. Steeds weer wist deze Spaanse ondernemer een comeback te maken.

José Ruiz Mateos in 1989.Beeld ANP

Ooit wist hij de sjiek klinkende titel 'markies van Olivera' los te krijgen van de republiek van San Marino. Maar op basis van zijn eigen verdiensten was 'groothertog van de zwendelaars' een betere nominatie voor José María Ruiz Mateos, die begin deze week op 84-jarige leeftijd overleed in het ziekenhuis van Puerto de Santa María.

In de rangorde van Spanjes grote oplichters nam Ruiz Mateos een prominente plaats in. Lang voordat bankier Mario Conde de Banesto-bank leegplunderde en Jesús Gil met Atlético de Madrid en de stad Marbella een imperium van fraude en corruptie vestigde, maakte Ruiz Mateos naam met het van financiële oplichterij aan elkaar hangende bedrijvenconglomeraat Rumasa.

Rumasa (Ruiz Mateos S.A.) werd in de jaren zestig uit de grond gestampt als een houdstermaatschappij van een groot aantal sterk uiteenlopende bedrijven: hotels, de grote winkelketen Galerias Preciados, achttien bankjes, een cementfabriek, verzekeringsmaatschappijen en wijnbodega's. Het maakte Ruiz Mateos - op papier althans - tot een van de rijkste Spanjaarden.

José Ruiz Mateos verkleed als Superman bij de rechtbank.Beeld .

Opkopen

De gedachte was daarbij dat kwakkelende bedrijven werden opgekocht - niet zelden dankzij zijn uitstekende contacten binnen het regime van dictator Franco en de katholieke sekte Opus Dei - en weer van een stevig fundament werden voorzien. Een concept dat het goed deed in die jaren en dat in de lage landen met ondernemers als Joep van den Nieuwenhuyzen eveneens zijn adepten kende.

In 1983, na herhaalde waarschuwingen van de centrale bank, werd Rumasa ontmaskerd. Het conglomeraat bleek een indrukwekkende piramidale gatenkaas die voortdurend moest groeien.Op die manier kon het ene financiële gat met het andere worden gedicht.

De socialistische regering van Felipe González greep hardhandig in: Rumasa werd onteigend en in onderdelen opgesplitst. Ruiz Mateos was in een klap zijn rijkdom kwijt.

Met zijn luidruchtige gevoel voor publiciteit was Ruiz Mateos toen al landelijk bekend, maar de werkelijke faam kwam nu met de onteigening en de reeks van slepende rechtszaken wegens fraude en belastingoplichting.

Superman

Minister Miguel Boyer, verantwoordelijk voor het staatsingrijpen, werd door Ruiz Mateos, verkleed als Superman, opgewacht op de trappen van het gerechtsgebouw. 'Ik verkoop je een dreun',werd een gevleugelde slogan die de zakenman met een reclamevliegtuigje boven het huis van de minister liet rondvliegen.

In 1989 besloot hij politicus te worden met een populistische campagne tegen de orde in Madrid, inclusief een beschieting van zijn verkiezingsbusje. Dat dit bij nader onderzoek in scène bleek gezet door een van zijn zoons met een jachtgeweer, verhinderde niet dat hij twee zetels in het Europarlement verkreeg, inclusief de daarbij behorende immuniteit voor justitie.

Het meest opmerkelijk was wellicht zijn comeback met het zakenimperium Nueva Rumasa, dat op het hoogtepunt 10 duizend werknemers kende. De ondernemer op leeftijd verdween in 2007 uiteindelijk in de gevangenis voor een van zijn oplichtingsschandalen.

Nog eenmaal schitterde zijn ster, door in 2009 voor naar schatting 400 miljoen euro af te troggelen van kleine investeerders die onbegrijpelijk genoeg hun spaargeld aan hem toevertrouwden. Het geld verdween richting fiscale paradijzen, een leuk erfenisje voor de familie. Deze zomer vertrok Ruiz Mateos opnieuw met opgeheven hoofd naar de gevangenis. Wegens zijn verslechterde gezondheidstoestand zou hij er slechts korte tijd verblijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden