Prominente heren knabbelen wat aan het koningschap

Vijftien prominente Nederlanders hebben vorig najaar in het diepste geheim een Republikeins Genootschap opgericht. Voorzitter is voormalig Elsevier-topman prof. dr....

Van onze verslaggever

Jan Hoedeman

DEN HAAG

Oud-minister van Economische Zaken mr. R. Nelissen, nu voorzitter van de raad van commissarissen van Luchthaven Schiphol, is de tweede man. De derde is dr. J. Kremers, vice-voorzitter van de Robeco-groep, directeur van Rodamco en voormalig commissaris der koningin in Limburg.

Het Republikeins Genootschap was voornemens pas over enkele jaren naar buiten te treden als de politieke actualiteit daartoe aanleiding zou geven. Uit de door Vinken gemaakte notulen is het voorstel twee jaar te wachten met de bekendmaking met algemene stemmen aangenomen. Het gaat om een 'tijdstip, waarop de zichzelf overschattende monarchie een fatale fout maakt'.

Sommige leden omschrijven het als een 'serieus initiatief'. Anderen zeggen dat het niet meer is dan 'dinerend herengezelschap' dat veel plezier maakt. 'Het is geen actiegroep,' zegt Nelissen duidend. Toch zijn vier leden zo geschrokken van de notulen van de oprichtingsbijeenkomst dat zij Vinken een bedankbrief hebben gestuurd.

Robeco-topman prof. dr. P. Korteweg vindt het zeer vervelend dat die notulen bestaan. 'Beste Pierre,' schrijft hij twee weken na de oprichting. 'Ik ben een van de weinige leden die aan het hoofd van een groot bedrijf staan. In die positie loop ik risico's die op mijn bedrijf kunnen terugslaan. Nu jij het RG serieuzer blijkt te zien dan ik, voel ik er niet veel voor lid te blijven.'

Korteweg zei gisteren: 'Het is een eetclubje. Ik heb geen behoefte aan een republiek. Vinken wel, die is overtuigd republikein.'

De meeste van de vijftien leden willen wel anoniem bevestigen dat ze geporteerd zijn voor een andere staatsvorm. Daarover ging de bijeenkomst op 11 september vorig jaar, op het moment dat de affaire-Röell in de publiciteit een hoogtepunt bereikte. Dat is een coïncidentie, zo verzekeren de betrokkenen.

Want op 2 mei vorig jaar schreef Vinken: 'Hoe komt men ertoe een Republikeins Genootschap op te richten? Het plan daartoe ontstond aan een lunch, waarbij wij toevallig naast elkaar zaten.'

Vinken vervolgt: 'Wij waren van mening dat de republikeinse staatsvorm, voor zover wij weten, het enige massaal voorkomende Nederlandse taboe is; het thema komt in onze hedendaagse samenleving vrijwel niet voor. Politici, van links tot rechts, ongeacht de historische wortels van hun programma's, zijn vrijwel zonder uitzondering koningsgezind, of durven voor het tegendeel niet uit komen. Tegen deze achtergrond is het bestaan van het Republikeins Genootschap noodzakelijk; het bestaan ervan is een zwak maar duidelijk signaal dat wellicht bezinning kan veroorzaken, vooral onder jongere generaties.'

Kremers vertelt dat hij in een vroeg stadium is benaderd door Vinken en Nelissen. Met z'n drieën hebben ze alle anderen benaderd.

Kremers: 'Het zijn gezellige bijeenkomsten. We praten in het Republikeins Genootschap over het interessante thema van de republiek en de monarchie. Daartoe is geen acute noodzaak, maar in sommige monarchieën om ons heen gebeurt wel wat. Ik ben geen uitgesproken monarchist, maar als je naar een onbewoond eiland zou gaan, is het in deze tijd niet de meest voor de hand liggende staatsvorm.'

Ook cardioloog prof. dr. A.J. Dunning, samensteller van de kandidatenlijst van de PvdA voor de komende verkiezingen, is lid. 'Ik weet dat er sommigen zijn benaderd lid te worden die zeiden: dat kan ik niet doen. Dat betreft mensen die wel eens worden gevraagd op Huis ten Bosch. Of ze voelden zich schatplichtig aan het koninklijk huis.'

Volgens de notulen van de eerste bijeenkomst is W. Meijer, voorzitter van de Raad van Beheer van de Rabobank en voorzitter van de raad van bestuur van PCM, gevraagd voor het lidmaatschap. De voormalig commissaris van de koningin in Drente is van plan het genootschap te bezoeken, maar heef nog geen uitnodiging gekregen.

Lid zijn verder: drs. J. Kleiterp, voorzitter van het ABP, prof. mr. L. van Vollenhoven, commissaris van PCM, prof. dr. G. Zoutendijk, voorzitter van drie raden van bestuur en voormalig VVD-senaatsfractievoorzitter, prof. dr. L. Koopmans, bestuurder stichting TBI-fonds, drs. A. Schuitemaker, voorzitter van de raad van bestuur van Centerparcs, hoofdredacteur M. van Amerongen van de Groene Amsterdammer, mr. J.F. Visser, commissaris bij zeven ondernemingen, prof. dr. H. van den Bergh, auteur van Eén over Oranje of de Republiek der Nederlanden en ir. H. de Ruiter.

Het is opmerkelijk dat vijf leden koninklijk zijn onderscheiden. Kremers, Kleiterp en Schuitemaker zijn Ridder. Zoutendijk en Nelissen zijn Commandeur in de Orde van Oranje Nassau.

'Vindt u dat vreemd', vraagt Nelissen. 'Ik heb een koninklijke onderscheiding, maar dat is geen reden om niet genuanceerd te kunnen denken over de relatie tussen het koninklijk huis en de Nederlandse staat.'

Hoofddirecteur E. Brouwers van de Rijksvoorlichtingsdienst, geconfronteerd met het bestaan van het Republikeins Genootschap, zegt: 'Ik ken het niet.'

Sommige leden schrikken als ze worden gevraagd naar hun lidmaatschap. Het lijkt het Laatste Taboe, discussiëren over de republiek. Bent u lid, luidt de vraag. 'Hoezo?', reageert Nelissen aanvankelijk. 'Wáát?' roept Korteweg. Een van de minder bekende leden: 'Kunt u mij er niet buiten houden?' Vinken: 'Ik praat nooit met journalisten, wist u dat niet?' Dunning: 'Je kunt nog beter in Yab Yum worden gezien, dan discussiëren over de republiek.'

Volgens M. van Amerongen is het Republikeins Genootschap 'geboren uit oprechte parlementair-democratische sentimenten.' Hij onderschrijft het jongensclubgehalte, 'maar dat heb je al gauw als je vijftien jongetjes bij elkaar zet. Toch wordt tussen de grappenmakerij door serieus gedebatteerd.'

Een lid dat anoniem wil blijven is bereid inzicht te geven in wat de serieuzere leden van het genootschap drijft. Hij zegt: 'Alle mogelijke verlichte geesten vragen zich af: hoe lang moeten we nog doorgaan met het sprookje van de monarchie? Het gaat erom hoe we er op een nette manier van af komen.'

Een ander lid: 'Ik heb het gevoel dat zo'n overerfbaar koningschap een heel grote belasting is voor een gezin. Past dat nog in deze tijd?'

In maart komen ze weer bij elkaar, gezocht wordt naar een plekje op een koninklijk domein. De oprichtingsbijeenkomst moest eveneens plaatsvinden op gewijde grond. Het voormalige paleis aan de Lange Voorhout in de residentie sneuvelde vanwege de hoge kosten. Uiteindelijk werd het de plek waar in 1584 Willem van Oranje werd vermoord: de Prinsenhof te Delft.

Na de oprichtingsbijeenkomst hebben enkele leden een bedankbrief gestuurd. Dat zijn oud-hoofdredacteur van NRC Handelsblad dr. H.P.M. Knapen, nu directeur communicatie van Philips, en Korteweg. Degene die niet op de bijeenkomst was maar het voor gezien houdt, is prof. dr. A.H.E.M. Wellink, die later dit jaar president van De Nederlandsche Bank hoopt te worden. Hij schrijft Vinken op 25 september 1996: 'Het verslag van de eerste bijeenkomst heeft me van gedachten doen veranderen. In alle vriendschap moet ik zeggen dat er sprake is van een zodanige fletse oubolligheid, dat ik me in het gezelschap toch niet thuis zou voelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.