Projecten Kanaleneiland verlopen moeizaam

Wat leveren projecten die er op papier vaak prachtig uitzien, de wijk eigenlijk op? Neem Kanaleneiland, waar de afgelopen jaren honderden projecten hebben gedraaid.

Van onze verslaggeefster Charlotte Huisman

Wat leveren projecten die er op papier vaak prachtig uitzien, de wijk eigenlijk op? Neem Kanaleneiland, waar de afgelopen jaren honderden projecten hebben gedraaid. ‘Ik zie geen verschil met hoe de wijk vijf jaar geleden was’, zegt Heinz Schiller onomwonden. Hij is directeur van Doenja, de welzijnsorganisatie van Kanaleneiland.

Het welzijnswerk helpt burgers goed met hun psychosociale en financiële problemen, benadrukt Schiller. ‘Maar de nieuwe generatie komt met precies dezelfde problemen als hun ouders.’

Aan de inzet ligt het niet. ‘Iedereen, onderwijzers, welzijnswerkers, jongerenwerkers, doet zijn stinkende best, maar het haalt niets uit. Het is dweilen met de kraan open.’

Schiller (57) werd in 1999 directeur van de welzijnsstichting van Leidsche Rijn. Die fuseerde in 2005 met die van Kanaleneiland. Sindsdien leidt Schiller het welzijnswerk in een van de bekendste achterstandswijken in het land. Een Vogelaarwijk bovendien, die met extra geld van onder meer de corporaties uit het dal moet worden getrokken.

Ook de Vogelaarplannen zullen Kanaleneiland niet vlot trekken, vreest Schiller. Hij gelooft in de fysieke ingrepen, waarbij flats worden gesloopt voor nieuwbouw die kansrijkere bewoners naar de wijk moet lokken. ‘Maar of het gros aan sociale projecten uit de Vogelaarplannen resultaat zal opleveren? Alle initiatieven van de afgelopen jaren, sociale vernieuwing, Grote Steden Beleid, noem maar op, hebben aantoonbaar geen verandering gebracht in de achterstandpositie van de meeste burgers van deze wijken.’

Het jongerenwerk van Kanaleneiland maakte eerder duidelijk dat het niets kan aanvangen met criminele jongeren. Schiller: ‘We kunnen alleen de orde bewaken in het jongerencentrum, zodat het buiten rustig is. We hebben niet de macht criminele jongeren te dwingen iets goeds te gaan doen.’

Had Schiller het voor het zeggen, dan had hij de Vogelaargelden anders ingezet. ‘Van de basisschoolleerlingen in Kanaleneiland gaat slechts 10 procent naar havo of vwo, stedelijk is dat 35 procent. Dat nog steeds 90 procent van de kinderen uit de wijk naar het vmbo gaat, is een vreselijk feit. Je weet dat een groot deel van deze leerlingen uitvalt en dus zonder uitzichten in dezelfde of een vergelijkbare wijk terugkeert. En dus in een omgeving waar stimulans en het goede voorbeeld ontbreken. Zo reproduceren we achterstand.’

Als je dan zo veel miljoenen extra tot je beschikking hebt, kun je beter één of twee meetbare doelen stellen, vindt Schiller. ‘Bijvoorbeeld dat over tien jaar zeker 25 procent en het liefst 35 procent van de jeugd van Kanaleneiland naar havo-vwo gaat. We doen echt wat aan het bestrijden van achterstand als we dat percentage kunnen verhogen.’

Schiller heeft een idee hoe dat doel kan worden bereikt: de dagschool. Daar zitten de kinderen van half 8 ’s ochtends tot half 7 ’s avonds. De nadruk in de lessen ligt op taal en rekenen. ‘Er moeten daar volop kansen zijn om je te ontwikkelen. De leerlingen leren meer en zijn niet buiten’, vat Schiller samen. Hij is over het plan in gesprek met een basisschool.

De reproductie van achterstand heeft ook te maken met de mentaliteit, denkt Schiller. ‘Kanaleneiland is monocultureel, er wonen vooral Marokkanen. Er is nauwelijks middenstand, er is geen ondernemerslust. Er zijn voor jongeren in hun directe omgeving geen voorbeelden waaraan ze zich kunnen optrekken. Veel ouders zijn bovendien niet gewend verantwoordelijkheid te nemen voor de schoolgang van hun kinderen.’

Zo voerde de welzijnsorganisatie vorig jaar in dat ouders hun kinderen moesten inschrijven voor activiteiten na school. En dat ze voortaan 1 euro moesten betalen voor een voorheen gratis activiteit. ‘Als je een symbolisch bedrag betaalt, geef je aan dat je het belangrijk vindt,’ zegt Schiller. ‘We wilden dat ouders zich druk gingen maken over wat hun kinderen na schooltijd doen. Dat ze gaan nadenken over waar hun talenten liggen.’

Het aantal aanmeldingen daalde drastisch. Reden voor de gemeente om het experiment te stoppen en de activiteiten weer gratis aan te bieden. Een gemiste kans, vindt Schiller.

Als je bewoners vooruit wilt helpen, moet je omstandigheden creëren waardoor ze zich kunnen ontwikkelen, denkt Schiller. ‘Bijvoorbeeld jongeren in nieuwe situaties brengen, met een bezoek aan de schouwburg en het theater.’ Schiller noemt het Cultuurhuis, een met Vogelaargelden betaald initiatief, als een goed voorbeeld. Drie jongens uit de wijk maakten er al een film over hun eigen leven.

Zo’n duidelijke keuze betekent dat veel andere initiatieven niet meer mogelijk zijn, zegt Schiller. ‘De vraag is of dat erg is. Er zijn zo veel activiteiten in deze wijk, dat er soms moet worden gezocht naar genoeg deelnemers. Niet alles hoeft door het welzijnswerk te worden georganiseerd. Ik zie liever dat ouders hun kinderen opgeven voor muziekles of een sportclub. Het welzijnswerk kan dan die club helpen om wat lastige jongeren in te passen.’

Schiller noemt het beste welzijnswerk ‘als burgers het zelf gaan doen’. ‘Neem een vrouwenorganisatie in Kanaleneiland als Al Amal. Die is zo actief. Dat juich ik toe. Het welzijnswerk kan die actieve burgers een handje helpen. ’

Schiller maakt zich zorgen om de bezuinigen op het Utrechtse welzijnswerk. ‘Welzijn is afhankelijk van de politieke conjunctuur. Niemand die het in zijn hoofd haalt om bij elke bestuursperiode het basisonderwijs af te schaffen. Maar elke vier jaar luidt de vraag: wat gaan we met Welzijn doen? Een langetermijnvisie ontbreekt.’

Het welzijnswerk is daar zelf debet aan, vindt Schiller. ‘Heel veel van wat we doen is niet onderbouwd. Het feit dat welzijnswerk geen wetenschappelijke basis heeft maakt ook dat we speelbal kunnen zijn. Alleen al om die reden zou je je moeten beperken tot die zaken die er echt toe doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden