Reconstructie

Project X-Haren: 'Niet zo janken, gewoon feesten!'

Op 21 september verandert het Groningse villadorp Haren in een slagveld. Aanleiding: een verjaardagsuitnodiging die nog geen dag op Facebook heeft gestaan van een 16-jarig meisje. Hoe de virtuele wereld van Facebook een chaos kan veroorzaken.

Feestende jongeren in Haren Beeld ANP

Op 8 september heerst er verwarring in de Facebook-gemeenschap. Waar is het verjaardagsfeest van Merthe gebleven? Het meisje uit het Groningse dorp Haren had kort daarvoor een 'openbaar Facebook-evenement' aangemaakt. Iedereen mocht over twee weken bij haar thuis komen feesten. Maar op 8 september is die uitnodiging nergens meer terug te vinden.
Wel is er een nieuwe Facebook-pagina opgedoken, onder de naam Project X-Haren. 'Waar is die andere Facebook-pagina gebleven?', vraagt Kaj uit Hengelo zich daar af. 'Verwijderd onder druk van die meid d'r vader', zegt Douwe.

De Project X-pagina is op 7 september aangemaakt door de mysterieuze Ibe DerFührer en Jesse Hobsen uit Nieuw-Zeeland. De naam verwijst naar de film Project X (2012), waarin een huisfeest volledig ontspoort. De pagina is aangemaakt op verzoek van ene Peter Petersen, zegt Hobsen later tegen Nederlandse journalisten. Op de Project X-pagina verwijzen jongeren naar 'Peter Peterson'. Het is onduidelijk wie achter de naam schuilgaat - hij heeft zijn berichten verwijderd.

De eerste twee dagen melden vooral middelbare scholieren en jonge studenten uit Noord-Nederland zich aan bij de feestpagina. Ze zijn enthousiast over een Project X-feest bij hen in de buurt. 'Gruwelijk, Veendam is aanwezig', zegt Robert enthousiast.

'In wie zijn huis is dit dan? En mag gewoon iedereen komen?', vraagt Rune zich op 8 september nog af. Op dat soort onduidelijkheden geeft een kleine groep reageerders steevast hetzelfde antwoord: 'Bij Merthe, Stationsweg 33, iedereen mag komen.' Om er zeker van te zijn dat dit kleine groepje aanjagers straks niet alleen staat, legt Georg, student aan de Rijksuniversiteit Groningen, diezelfde dag uit hoe gebruikers in een muisklik al hun Facebook-vrienden kunnen uitnodigen. Delano heeft dan al met koeieletters opgeroepen om 'al je vrienden' uit te nodigen.

De volgende dag meldt Jesse Hobsen zich. Hij jaagt het enthousiasme aan. 'Delen en uit te nodigen, te delen en uit te nodigen!', luidt zijn wat kromme Google-vertaling van share and invite, share and invite.

'Hahaha, mooi niet, eet poep'
Dan duikt Merthe zelf op, en ook haar oud-schoolgenoot Jeroen. Ze sturen Hobsen een verzoek om de pagina te verwijderen. Het aantal aanmeldingen gaat dan al richting duizend. Hij weigert. Hobsen meldt het verzoek van Merthe en Jeroen wel op de Facebook-pagina. 'Hahaha, mooi niet, eet poep', reageert hij om onduidelijke redenen in het Fins.

Thomas heeft dan al de eerste posters voor het feestje van Merthe op de Facebook-pagina gezet. Te zien is het huis van Merthes ouders en de tekst: 'Waar is dat feestje? Hier is dat feestje!', een leus die later, op de dag van de rellen, veelvuldig te horen is in Haren.

Op 10 september melden de eerste jongeren zich die handel zien in het feest. Stijn biedt vijf slaapplaatsen aan voor 25 euro per bed. 'Als je kotst wordt het meer', voegt hij eraan toe. Michiel biedt voor 6 euro per persoon zijn 'PendelGolf' aan voor een ritje vanaf Groningen CS. Tjade, student aan de Rijksuniversiteit Groningen, roept op voor de afterparty naar Pand 48 in Groningen te komen. Maar dat schiet veel lezers in het verkeerde keelgat. 'Beetje laf dat Pand 48 een commercieel slaatje probeert te slaan uit deze spontane actie', zegt Matthijs, student aan de Hanzehogeschool Groningen.

De eerste vijf dagen heerst er optimisme onder de jongelui die reageren. Het besef dat ze een feest kunnen geven waar en wanneer ze maar willen, stemt hen vrolijk. Van gewelddadigheden is dan nog weinig sprake. Behalve tegen personen die kanttekeningen plaatsen bij het evenement, die worden de oren gewassen. 'Niet zo janken, gewoon feesten!', zegt Kasper, student aan de Hanzehogeschool, tegen Daan.

De vraag of het feest bij Merthe thuis is, doet er dan al niet meer toe. Er komt een feest in Haren, waar maakt niet uit. Een enkeling heeft dan al voorzien wat komen gaat. 'We gaan zeker voor de voorpagina van de Volkskrant?', zegt Bas, een Nederlandse student in Kopenhagen, op 9 september. Tibor voegt daar een dag later aan toe: 'Merthe is na vrijdag 21 september een bekende Nederlander.' Als Project X-Haren voor het eerst het nieuws haalt, hebben meer dan vierduizend mensen zich aangemeld.

Lees de volledige reconstructie van Project X-Haren in de Volkskrant van vandaag.

12.500 Facebook-berichten
Voor dit artikel kreeg de Volkskrant toegang tot een databank met 12.500 Facebook-berichten over Project X-Haren die is aangelegd door internetbedrijf Clockwork uit Groningen. De afgelopen dagen is het systeem aangevuld met 700 duizend tweets. Met de databank wil Clockwork voorkomen dat sociale-mediaberichten over de rellen in Haren van internet verdwijnen.

'Oorspronkelijk stonden deze gegevens allemaal online', zegt Rienk Prinsen, programmeur bij Clockwork. 'Op Facebook kun je een eind terugbladeren, maar die site is daar niet voor gemaakt. Er zit een grens aan wat je kunt terughalen. Ons systeem, Pulse, brengt de berichten weer allemaal in kaart.'

Om de gegevens op te vragen, maakte Clockwork gebruik van speciale software-ingangen die Facebook en Twitter ter beschikking stellen aan programmeurs. Dat gebeurde onder meer op verzoek van de Groninger ict-ondernemer Ritzo ten Cate, die de Facebook-berichten over Project X-Haren onderzocht, maar niet verder kon terugbladeren dan 20 september - de dag voor de rellen.

Donderdag wordt de databank gebruikt tijdens een 'hackersevenement' dat plaatsvindt op de Universiteit Utrecht. 'Het was bedoeld als alternatief voor de commissie-Cohen', zegt organisator Thomas Boeschoten. 'Van Job Cohen wordt wel gezegd dat hij geen verstand heeft van sociale media. We wilden de commissie een beetje helpen.' 'Echte' hackers zijn donderdag niet in Utrecht. Hoogleraar communicatiewetenschappen Jan van Dijk, lid van de commissie-Cohen, stuurt een medewerker langs. Verder doen mee: universitair onderzoekers uit Utrecht en Amsterdam, een rijksambtenaar, datajournalisten van nu.nl en NRC Handelsblad. Op een liveblog (tweetonderzoek.nl) worden de resultaten gepubliceerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden