Project X? Bel het crisiscentrum

Sinds 'Haren' nemen gemeenten de oproepen tot Project X-feesten heel serieus. Jongeren krijgen preventief bezoek van de politie, ouders worden ingeseind en de ME staat paraat.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER ANA VAN ES

GRONINGEN - Gemeentebesturen in heel Nederland nemen vergaande maatregelen om een herhaling te voorkomen van de Facebookrellen in Haren. Zo krijgen jongeren die elkaar uitnodigen voor een 'Project X-feest' preventief bezoek van de politie. Journalisten van regionale media wordt verzocht geen aandacht te besteden aan plannen voor dergelijke feesten.

Afgelopen maand troffen zeker zeventien gemeenten voorbereidingen om een Project X-feest in de kiem te smoren. De film Project X, waarin een verjaardagsfeest volledig ontspoort, diende op 21 september als inspiratie voor massale rellen in het Groningse Haren. Vorig weekend stonden in Venray, Leeuwarden en Amstelveen tientallen agenten klaar uit angst dat jongeren op soortgelijke wijze de stad zouden overnemen. In Leeuwarden liep preventief ME op straat.

Jongeren realiseren zich dat autoriteiten meelezen als zij plannen voor een illegaal megafeest maken op internetsites als Facebook en Twitter. Uitnodigingen voor feesten in Venray en Leeuwarden werden daarom per telefoon verspreid, via het berichtenprogramma Whatsapp. 'Op deze manier kunnen we ons feest toch voorbereiden zonder de politie uit te nodigen', staat in zo'n Whatsapp-bericht uit Leeuwarden, in bezit van de Volkskrant.

Het zijn dergelijke kleine berichten die autoriteiten ertoe bewegen geen risico te nemen en alles uit de kast te halen. 'Haren, dat is het scenario waarmee je rekening houdt', zegt Jan van Zanen (VVD), burgemeester van Amstelveen. De laatste weken is zijn stad al drie keer geconfronteerd met een Project X-samenscholing. Voor een feest in stadspark Middenhoven, afgelopen zaterdag, hadden 650 jongeren zich via Facebook aangemeld. Negentig agenten stonden paraat om de vijftig jongeren die uiteindelijk kwamen opdagen terug te sturen.

Digitale rechercheurs van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) monitoren sociale media op signalen over een nieuw Project X. Het Nationaal Crisis Centrum (NCC) van het ministerie van Justitie, bedoeld voor optreden bij grootschalige rampen en calamiteiten, geeft gemeenten tips over het omgaan met dergelijke feesten. Arnhem, Amersfoort, Hoorn en Delft maakten daar al gebruik van. 'Wij geven burgemeesters maar één advies: bel het Nationaal Crisis Centrum', zegt Ruud van Bennekom, directeur van het Genootschap van Burgemeesters.

'Het gaat om een serieuze dreiging', zegt Ferd Crone (PvdA), burgemeester van Leeuwarden. 'Uitnodigingen versturen via Whatsapp is nieuw. We dachten: dat doen ze om onder de radar te blijven. De politie had de afzenders binnen een paar dagen achterhaald en is bij hen langsgegaan. Maar het bleken jonge tieners, uit de laagste klassen van de middelbare school. Ze schrokken erg toen de politie langskwam.'

Het achterhalen van Whatsapp-verkeer is voor de politie lastig. 'De politie heeft zo zijn eigen instrumenten', zegt Hans Gilissen, PvdA-burgemeester van Venray. Zijn ambtgenoot Crone stelt aanvankelijk dat telefoonverkeer is onderschept, maar komt later van zijn woorden terug. 'We hebben niet getapt', zegt Sylvia te Wierik, politiechef in Leeuwarden. Zij stelt dat mensen met de verdachte Whatsapp-berichten naar de politie zijn gegaan. Vervolgens zijn agenten op Twitter gaan zoeken. 'Vanuit die tweets hebben we mensen benaderd.'

Door totale radiostilte te bewaren, hopen gemeentebesturen dat zo min mogelijk jongeren warmlopen voor feestplannen. Aandacht in kranten en op televisie vergroot de kans op een escalatie, vrezen zij. 'Je kunt natuurlijk niets afdwingen', zegt Gilissen. 'Maar toen de lokale omroep belde, hebben wij heel netjes gevraagd: wil je hier niet mee doorgaan? Dat hebben ze sportief opgevat en ze hebben medewerking verleend.'

'We hadden gewoon een beetje overleg met media die belden', zegt Crone, die Friese journalisten met succes vroeg niet te berichten over Project X Leeuwarden. 'Er is persvrijheid, dat staat voorop. Maar nieuws brengen is geen verplichting. In dit geval heeft het gevolgen, er zitten risico's aan. Het is een maatschappelijke discussie waard.' Wanneer journalisten met vragen belden, mochten woordvoerders alleen zeggen: 'We zijn op de hoogte en volgen het op de voet.'

Om te voorkomen dat Project X Amstelveen landelijke aandacht zou krijgen, voerde Van Zanen 'zeer omzichtig' overleg met lokale journalisten. Pas op de zaterdag zelf kondigde hij een samenscholings- en alcoholverbod af. Toen pas kregen omwonenden ook een brief waarin stond waarom er 's avonds meer politie op de been zou zijn. 'Per koerier. We wilden dat het zo laat mogelijk bekend zou worden.'

De ouders van circa 250 jongeren van wie de politie had vastgesteld dat ze zich op Facebook hadden opgegeven voor het feest, werden diezelfde dag door de gemeente gewaarschuwd in een andere brief. Van Zanen: 'De strekking was: we hebben indicaties dat uw zoon of dochter zich heeft opgegeven voor een verboden Facebookfeest. We dringen er zeer op aan om uw zoon of dochter vanavond thuis te houden en met hem of haar in gesprek te gaan.'

Op Facebook circuleren plannen voor een Project X-feest vandaag in Roermond. 'Wij volgen sociale media, we weten dat het speelt en we monitoren het', zegt een woordvoerder van de politie Limburg-Noord. Zij wil verder geen vragen beantwoorden. 'We willen het graag klein houden. Traditionele media spelen nu eenmaal een rol in dit soort dingen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden