Nieuws Europese verkiezingen

Prognose: Timmermans brengt PvdA spectaculaire winst

De PvdA van Europees lijsttrekker Frans Timmermans is onverwacht de grote winnaar van de Europese verkiezingen. De partij gaat van 9 procent van de stemmen in 2014 naar 18 procent nu. De sociaal-democraten lijken daarmee aanzienlijk groter te worden dan de VVD en Forum voor Democratie, de partijen die meenden dat ze wedijverden om de eerste plek. D66, PVV en de SP leveren fors in. 

Frans Timmermans in Barcelona kort nadat bekend is geworden dat de PvdA volgens een exitpoll een flinke verkiezingswinst heeft geboekt. Beeld AFP

Dat blijkt althans uit de exitpoll die onderzoeksbureau Ipsos donderdag hield. Ook volgens de telling van GeenPeil is de PvdA de grote winnaar. De definitieve uitslag van de Europese verkiezingen volgt pas zondagavond, als heel Europa heeft kunnen stemmen.

Forum voor Democratie, de partij van Thierry Baudet die bij de provinciale verkiezingen in maart nog als grootste uit de bus kwam, blijft dit keer steken op 11 procent van de stemmen en moet daarmee niet alleen de PvdA maar ook VVD en CDA voor zich dulden. De VVD boekt in de Ipsos-prognose een bescheiden winst, van 12 naar 15 procent. Het CDA gaat juist terug van 15 naar 12 procent. 

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Voor de PvdA betekent de uitslag een tamelijk onverwachte meevaller in de tot nu toe moeizaam verlopende poging om de totale ineenstorting bij de landelijke verkiezingen van 2017 te boven te komen. Weliswaar was er de laatste maanden al sprake van licht herstel in de peilingen, maar pas toen lijsttrekker en Europees Spitzenkandidat Frans Timmermans de afgelopen weken intensief campagne voerde in Nederland, tekende de opwaartse lijn zich duidelijk af. Timmermans was voor zijn vertrek naar Brussel in 2014 al veruit de populairste minister van het vorige kabinet en blijkt nu dus ook in staat om stemmen te winnen voor zijn partij. 

In vergelijking met de vorige verkiezingen in 2014 hebben SP en PVV reden om teleurgesteld te zijn. In het eurosceptische kamp ondervinden beide protestpartijen grote hinder van de opkomst van Forum. SP-leider Lilian Marijnissen werd vorig jaar binnengehaald als vervanger van Emile Roemer in de hoop dat zij de aantrekkingskracht van de socialisten zou vergroten. Het voorlopige resultaat zijn twee forse nederlagen, in de provincies en nu bij de Europese verkiezingen. De partij gaat terug van ruim 9 naar zo'n 4 procent van de stemmen. 

Geert Wilders’ PVV dreigt geheel overvleugeld te worden door Forum, dat met een vrijwel identiek programma campagne voert. Nadat bij de provinciale verkiezingen al de helft van de PVV-stemmers overstapte, gebeurt dat nu in nog hogere mate. Nog maar 4 procent van de kiezers koos voor de PVV.  In 2014 was dat nog ruim 13 procent. 

Het gaat er nog een paar dagen om spannen of de PVV en SP met dit aantal stemmen überhaupt met een zetel in het Europees Parlement vertegenwoordigd blijven. Zowel de exitpoll van Ipsos als de telling van GeenPeil geven daarover geen duidelijk beeld. Ook 50Plus en de Partij voor de Dieren kregen volgens de peilingen zo weinig stemmen dat ze hun zetel in Brussel mogelijk verliezen.

Hoewel Thierry Baudet op meer zal hebben gehoopt, bevestigt de opkomst (vanuit het niets naar 11 procent) de electorale potentie die de beweging in zich draagt. De VVD van minister-president Rutte is slechts ten dele geslaagd in de strategie om zichzelf neer te zetten als de grote tegenpool van Forum. De liberalen blijven Forum wel voor, maar zijn voor de tweede keer dit jaar niet meer de grootste partij bij een verkiezing. Ruttes hegemonie is niet meer zo vanzelfsprekend als in de afgelopen jaren vaak het geval was. 

GroenLinks, in 2014 voor de opkomst van partijleider Klaver nog een van de verliezers in Europa, behoort met ruim 10 procent van de stemmen nu weliswaar tot de winnaars, maar zal toch met enige verbazing vaststellen dat de PvdA de koppositie op de linkerflank weer overneemt. De partij profiteert wel van de neergang van D66, vijf jaar geleden nog de grote winnaar in Europa. De Democraten lijken te zijn beland in het sombere deel van de cyclus die hen al sinds de oprichting achtervolgt: als ze landelijk in de oppositie zitten ligt winst in het verschiet, zodra er wordt geregeerd volgt de neergang. 

In het algemeen bevestigt de prognose de voortgaande trend van politieke versnippering. Vijf partijen wisten 10 tot 20 procent van de kiezers voor zich te winnen, de rest van het speelveld volgt op enige afstand. Niet één partij torent hoog boven de rest uit. 

PvdA kan ‘het Timmermans-wonder’ amper bevatten

Als eurocommissaris en Spitzenkandidat groeide Frans Timmermans uit tot de man die een zege van rechts heeft voorkomen. Zijn naam wordt zelfs gezongen: ‘Fran-sie Timmermans, la la la.’

Bij de VVD overheerst teleurstelling: geen vijfde zetel

De tweestrijd tussen Rutte en Baudet heeft de VVD niet het gedroomde voordeel opgeleverd. ‘Het verschil met de PvdA is behoorlijk groot.’

Ook geen droomuitslag voor Forum

Forum heeft niet de gedroomde uitslag behaald, maar de partij bevestigt wel de status als grote speler in het politieke landschap. ‘Maar met drie zijn we wel de grootste winnaar.’

Langs de stembureaus

Onze verslaggever ging langs bij verschillende stembureaus in het land; ’s ochtends vroeg in Volendam, tegen de avond in Rotterdam.

De Britten stemden ook donderdag

Ondertussen gingen ook de Britten naar de stembus. Grote vraag daar, zo merkte onze correspondent, was of stemmen wel zin heeft. ‘Of je nu voor of tegen de Brexit bent, deze situatie is beschamend’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden