REPORTAGENatuuractie

Profiteren van de voortplantende natuur: gratis bomen voor iedereen

Franke van der Laan heeft een schat aan jonge boompjes te vergeven.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Nederland behoort tot de minst bosrijke landen van Europa. Om hier verandering in te brengen wachten Franke van der Laan en stichting Urgenda liever niet op de overheid. Deze winter geven ze 1 miljoen jonge boompjes, die ze gratis uit de natuur halen, weg aan iedereen die ze kan gebruiken. ‘Overheden denken te moeilijk.’ 

Franke van der Laan kan vaak op wantrouwende blikken rekenen. Van mensen die denken dat achter zijn idealen en vrijgevigheid een verborgen agenda schuilgaat. De praatgrage Van der Laan (67) doet al dertien jaar wat hij komende winter op heel grote schaal hoopt te doen: bomen weggeven. In alle soorten, en vooral kleine maten. Zonder dat de ‘bioloog in hart en nieren’ er iets voor terugverwacht.

Het idee is simpel. Iedere boom produceert jaarlijks een grote hoeveelheid zaailingen; nieuwe boompjes die uit gevallen eikels, kastanjes of beukennootjes groeien. Het gros overleeft onder de moederboom de grasmaaier of de onderlinge concurrentiestrijd om voedsel en zonlicht niet. Door ze tussen half november en 1 april met een leger vrijwilligers te verzamelen, heeft Van der Laan in de Haarlemmermeer ieder jaar een schat aan jonge boompjes te vergeven.

Met zijn regio-overstijgende ambities, groeiden ook de aantallen boompjes hem inmiddels boven het hoofd. Hij klopte begin dit jaar aan bij Urgenda, de stichting die tot de hoogste rechter afdwong dat de staat haar eigen klimaatdoelen serieus dient na te streven. Of ze hem konden helpen met een bestemming voor 60 duizend zaailingen. Via Urgenda werd contact gelegd met boerennetwerk Caring Farmers en waren de boompjes in een mum van tijd vergeven om dienst te doen in boerenhagen en boomwallen.

Dat moest op nog grotere schaal kunnen, dachten ze. Komende winter hebben Van der Laan en Urgenda samen met Caring Farmers en de Boomfeestdag zich tot doel gesteld 1 miljoen bomen weg te geven en aan te planten. ‘Wij doen dit om te laten zien dat de natuur krachtig is en zichzelf exponentieel voortplant.’

Ergernis

Het begon bij Van der Laan met een ergernis. Hoe het niet opschoot met de aanplant van bomen in zijn eigen omgeving. Of hij zag hoe de gemeente veel te veel geld uittrok om tien bomen te planten. ‘Overheden denken te moeilijk’, zegt hij in Hoofddorp, waar de Volkskrant hem deze zomer bezocht in zijn moestuin van 4.000 vierkante meter. Een perceel tussen de vele kantoren dat hij met zijn stichting MEERGroen van de projectontwikkelaar mag onderhouden. ‘Tegel eruit, boom erin. Zo simpel is het en het hoeft niets te kosten. Terwijl het voor vrijwilligers een leuke afwisseling is van hun kantoorbaan.’

Meer bomen zijn wereldwijd nodig om de klimaatdoelen te halen. Om deze eeuw onder de 1,5 graad opwarming te blijven – de tijdens de klimaattop van Parijs (2015) vastgestelde bovengrens – is volgens het VN-klimaatpanel IPCC de komende dertig jaar, naast minder CO2-uitstoot, 1 miljard hectare extra bos nodig voor de afvang van het broeikasgas. De EU wil daarom in tien jaar tijd meer dan 3 miljard bomen erbij zetten. Nederland behoort in Europa tot de minst beboste landen en wil tot 2030 37 duizend hectare aanplanten, een vergroting van het bosareaal met 10 procent.

Nieuwe aanplant tijdens de Nationale Boomfeestdag in de Middelburgse wijk Klarenbeek.Beeld Hollandse Hoogte / Rob Voss

Mooie plannen, die miljoenen extra bomen, vindt Hanneke van Ormondt van Urgenda, maar zij is meer van de uitvoering. Inmiddels heeft ze via het netwerk van haar stichting voor deze winter al voor alle 1 miljoen gratis bomen een plaats gevonden. Vooral bij boeren, grote particulieren en nieuwe voedselbossen.

Nu onder meer Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten zich hebben aangesloten, is het alleen nog zaak vrijwilligers te mobiliseren – en in coronatijd veilig aan het werk te zetten. Op de website Meerbomen.nu kunnen geïnteresseerden in hun omgeving zien waar ze komende winter kunnen helpen met verzamelen en planten. Particulieren die bomen of ruimte voor zaailingen overhebben, zijn ook nog steeds welkom zich te melden.

Van Ormondt hoopt dat de actie leidt tot bewustwording over wat alleen al de eigen tuin te bieden heeft, en dat dit zal leiden tot een levendige uitruil van zaailingen. ‘Het is al een geweldige stap als grondbeheerders en gemeenten de bosmaaier voortaan thuislaten, en alle ondergroei door onze vrijwilligers laten weghalen om te verplanten.’

Een paar honderd meter van zijn openluchtwerkplaats in Hoofddorp laat Van der Laan bij restaurant Den Burgh het resultaat van zijn werk zien. Rond een voorheen winderige moestuin staat nu een haag met honderden snelle groeiers, zoals esdoorns, wilgen en berken. Afgewisseld met bloeiers en besdragers zoals katjeswilg, lijsterbes en Japanse wijnbes.

‘Dit trekt tal van insecten aan en zorgt daarmee voor natuurlijke plaagbestrijding in de moestuin’, zegt Van Ormondt. ‘Met de wens om minder bestrijdingsmiddelen te gebruiken, zien we dat dit bij boeren ook steeds meer in trek is.’ Daarmee draagt het project niet alleen bij aan het verminderen van het klimaatprobleem, maar wordt ook wat gedaan aan de afnemende biodiversiteit.

Ware roeping

Na een carrière als plattelandsontwikkelaar bij onder meer de Verenigde Naties, heeft de pensioengerechtigde Van der Laan met Meerbomen.nu eindelijk zijn ware roeping gevonden. Van onderop, met de handen in de modder, zelf het werk doen met een groep enthousiastelingen. ‘Ik zie dat mensen zich zorgen maken over het klimaat en ze vragen mij dan wat ze kunnen doen’, zegt hij. ‘Minder vlees eten en afval scheiden is prima, maar het is niet genoeg. Het ecosysteem is de randvoorwaarde om op aarde door te kunnen leven.’

Act local, think global’, mag Van der Laan graag zeggen. De opschaling van de Haarlemmermeer naar Nederland heeft hem vertrouwen gegeven in zijn idee. Helemaal nu grote bedrijven rond zijn moestuin, zoals Nestlé, medewerkers beschikbaar stellen om te komen helpen. ‘Dit concept is gemakkelijk uit te breiden naar Europa. En daarna de wereld.’

‘Schattige actie’, maar ‘kijk wel uit’

Hoogleraar ecologie Frank Berendse (Wageningen Universiteit) is voorstander van meer bomen en moedigt de ‘schattige actie’ dan ook aan. Voor het klimaat wijst hij er wel op dat het vernatten van veenweidegebieden minstens zoveel zoden aan de dijk zet bij het vasthouden van CO2 in de bodem. Wat volgens Berendse niet wegneemt dat in met name Oost-Nederland de actie om meer bomen op het boerenland te krijgen een goede stap is om de afwisseling in het landschap terug te krijgen. ‘Mits het onder professionele begeleiding gebeurt.’

Kijk wel uit, waarschuwt hij, met open weidegebieden die westelijker liggen. ‘Met bomen, struiken en bosjes pest je daar weidevogels weg, zoals de grutto, scholekster en tureluur.’ Hij wijst ook op de risico’s in het zuiden en oosten van het land. Bomen verdampen veel meer water dan graslanden of heidevelden. ‘Dat betekent dat de aanplant van substantiële oppervlaktes bos de huidige droogteproblematiek weleens aanzienlijk zou kunnen versterken, met – in een aantal gevallen – ernstige gevolgen voor de natuur.’

Meer lezen :

Onderzoek: herstel van bossen is in theorie genoeg om opwarming van de aarde te keren
Het wordt tijd om de bomen te hulp te roepen. Herstel van de bossen op aarde is in theorie genoeg om de hoeveelheid broeikasgassen die de aarde opwarmen terug te brengen tot vooroorlogs niveau. En ruimte is er genoeg: op aarde staat een oppervlak groter dan China klaar om bossen te herbergen.

Emoties over boskap lopen hoog op onder natuurliefhebbers. Wat is er mis mee?
Ruim zestig natuurorganisaties pleiten voor een verbod op kaalkap in bossen. Het verweer van Staatsbosbeheer is dat kappen juist goed is voor de verjonging van het bos zodat onze kleinkinderen ook nog hout kunnen oogsten. Vijf vragen over een praktijk waarover de emoties hoog oplopen onder natuurliefhebbers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden