Teruglezen

Profiel Volkert van der G., gedreven milieustrijder - vanachter het bureau

Volkert van der G. is onterecht proefverlof onthouden. Dat maakte de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming vandaag bekend. Hij werd in 2003 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 18 jaar, nadat hij op 6 mei 2002 een einde had gemaakt aan het leven van politicus Pim Fortuyn. Een paar dagen later was dit profiel van Van der G. te lezen in de Volkskrant. Lees het hieronder nog eens terug.

Volkert van der G in de rechtbank in 2003. Beeld anp

Kennissen en collega's reageren verbijsterd als hun wordt bericht dat het Volkert van der G. (32) is die vastzit wegens de moord op Pim Fortuyn. Ze achten het ondenkbaar dat Van der G., die enkele maanden geleden een kind kreeg, de aanslag heeft gepleegd. 'Hij moet het in een vlaag van verstandsverbijstering hebben gedaan', zeggen velen.

Van der G. is een milieuactivist, maar niet een die zich door gewelddadige acties tegen legbatterijen of nertsfokkers manifesteert. Hij voerde strijd vanachter het bureau, maar berokkende de bio-industrie meer schade dan de radicalen die de kranten haalden. 'De meest rendabele tak van de milieubeweging', zo vat de links-kenner Roger Vleugels zijn werk samen.

Van der G. richtte in 1992 in Wageningen met Sjoerd van de Wouw (32) de Vereniging Milieu-Offensief (VMO) op. Doel: het tegen het licht houden van vergunningen van de bio-industrie in Utrecht en Gelderland. Als daar ook maar iets mis mee was, maakten ze juridisch amok.

Door het voeren van honderden juridische procedures wisten ze tal van uitbreidingen van veehouderijbedrijven te voorkomen. De gemeente Ede werd 250 keer door VMO voor de Raad van State gedaagd. Niet minder dan 240 keer werden de milieuactivisten in het gelijk gesteld. 'Het kost ons en de boeren handen met geld', zei onlangs de Edense wethouder die op de vergunningverlening toeziet.

Op hun website schrijven Van de Wouw en Van der G. dat VMO 'structurele controle' houdt van de vergunningaanvragen in 120 gemeenten. 'Volkert was vaak gespannen, want hij had voortdurend juridische deadlines van de zaken die we hadden aangespannen', zegt woordvoerder Jasper van der Hout van VMO. Ook hij is geschokt door de aanhouding van zijn collega.

Van der Hout: 'Hij is gedreven in zijn vak en werkt meer dan de vier dagen per week die hij moet draaien. Maar wij hebben niets met geweld te maken. Wij zijn een juridische club en kunnen ons niet veroorloven iets onwettigs te doen. Wij zijn juist afhankelijk van de rechtspraak.'

Portretten van de verdachte van de moord op Pim Fortuyn, Volkert van der G. zijn in maart 2003 door actievoerders met knijpers aan een waslijn gehangen voor de zwaar beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp. Beeld anp

Opkomst Fortuyn
Over de opkomst van Fortuyn is natuurlijk ook op kantoor gesproken, zegt Van der Hout. 'We hebben het er over gehad dat het geen positieve ontwikkeling was. Maar ik heb nooit gemerkt dat Volkert een bovenmatige interesse in Fortuyn had.'

De populariteit van de debuterende lijsttrekker moet Van der G. wel een doorn in het oog zijn geweest. Fortuyn had zich in een vraaggesprek laatdunkend over milieuactivisten uitgelaten en en passant laten weten dat hij niets voelt voor het wetsvoorstel dat het fokken van pelsdieren verbiedt. Een anti-Fortuyn-demonstratie van de actiegroep Bond voor Dieren, die geregeld met VMO samenwerkt, was prompt het gevolg.

Tussen de Lijst Pim Fortuyn en de verdachte bestaat een interessant verband. Wien van de Brink, de boerenleider/veehouder die nummer 20 op de lijst van LPF staat, kent Van der G. Van de Brink was halverwege de jaren negentig raadslid in Putten, waar het gemeentebestuur heel wat met de beroepsprocedeerders had te stellen. Ook Putten beet een aantal keren in het stof.

De toenmalige wethouder K. van der Werf kreeg van VMO het verwijt dat de boeren - onder wie Van den Brink - te veel op zijn schoot zaten, waardoor hij het niet te nauw nam met de vergunningen. De wethouder verweet de milieuactivisten op zijn beurt dat die zich schuldig maakte aan een 'vorm van omkoping'. De vereniging had een bezwaar ingetrokken tegen een veehouder in ruil voor achttienduizend gulden. Met dat geld kochten Van de Wouw en Van der G. ammoniakrechten, zodat er minder uitstoot kwam. 'Voor ons is het belangrijk dat er milieuwinst geboekt wordt', zo verdedigde de laatste in de Volkskrant de onorthodoxe stap. Het maakte hen bij Van den Brink en consorten gehaat. De boerenleider noemt hem nog steeds een 'complete minkukel' en 'een miezerig mannetje', ook al zegt hij hem alleen van afstand te kennen.

'Ik kende hem ook niet persoonlijk', zegt wethouder Van der Werf nu. 'Maar ik heb hem destijds een paar keer hier op het gemeentehuis gezien. Dan zat hij in een hoekje vergunningen te lezen. Ik had geen behoefte om met hem te praten. Er vielen met hem toch geen zaken te doen.'

Harderwijk op de knieën
In 1998 wist Milieu-Offensief de gemeente Harderwijk - de stad waar Van der G. en zijn (inmiddels ondergedoken) vrouw nu wonen - op de knieën te krijgen. Het gemeentebestuur had ten onrechte een vergunning verleend aan een eendenmesterij en werd daarvoor op de vingers getikt. Omdat uitkoop van het bewuste bedrijf te duur was, zag Harderwijk zich gedwongen een convenant met de milieuactivisten te sluiten.

 
'Ik heb nooit gemerkt dat Volkert een bovenmatige interesse in Fortuyn had'
Jasper van der Hout, woordvoerder VMO
Een auto met Volkert van de G. komt in april 2003 aan bij de Bunker, de extra beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp. Beeld anp

De gemeente kocht elders 4800 kilo ammoniakrechten (ter compensatie van de uitstoot van de eendenmesterij) in ruil voor het intrekken van de beroepsprocedure. Dat kostte tonnen. Chantage wilde de wethouder het destijds niet noemen 'al kun je het wel zo uitdrukken'. Van der G. reageerde, opnieuw in de Volkskrant, verbeten: 'Dat is de omgekeerde wereld. Natuurlijk is dit schunnig. Maar wij bestaan op basis van de fouten die gemeenten maken. Als gemeenten en milieuambtenaren hun werk goed zouden doen, waren wij niet nodig. Dan lagen we gewoon aan het strand'.

In de interviews liet Van der G. doorschemeren dat hem geld was geboden om te stoppen met zijn heilige missie. De ruiten van zijn huis waren ingegooid en hij ontving regelmatig dreigtelefoontjes.

'Volkert is fanatiek', zegt Rob Janmaat, die hem kent van zijn vorige baan bij de Gelderse Milieufederatie. 'Voor het milieu, maar vooral ook voor dierenwelzijn. Volkert had enorm veel kennis van zaken. Hij wist precies wat wel en niet kon. Ze spanden alleen zaken aan waarvan ze zeker wisten dat ze die gingen winnen. Ze wonnen 85 procent van de zaken die ze aankaartten bij de Raad van State. Hij was gedreven, maar nooit op een manier dat ik dacht: hij gaat over een grens.'

Die bewogenheid gaat ver terug. 'Al op de lagere school had ik belangstelling voor dieren, milieu en de natuur', schrijft Van der G. in een openhartig 'persoonlijk verhaal' op de website van Animal Freedom, het platform van voorvechters van dierenrechten.

Rechtvaardigheidsgevoel
Hij werd actief lid van het Wereld Natuur Fonds. 'Tijdens mijn middelbare school werd dat gevoel dat er gewoon iets niet klopt, sterker. Het wordt normaal gevonden dat je dieren opeet, dat je bij de vangst vissen laat stikken in netten. Maar bij mij kwam een rechtvaardigheidsgevoel naar boven: in een beschaafd land zouden die dingen niet horen te gebeuren, vond ik, maar er is niemand die voor ze opkwam.' Hij stopte met zijn werk bij een vogelasiel omdat hij het inconsequent vond dat door olie aangetaste vogels muizen te eten krijgen.

Toen hij in Wageningen milieukunde ging studeren, werd hij veganist, de leer die de consumptie of het gebruik van elk dierlijk product afwijst. Hij voerde acties tegen de inzet van proefdieren en sloot zich aan bij de later gefuseerde campagnegroep Lekker Dier.

'Nu werk ik bij Milieu-Offensief die zich zowel voor het milieu als voor dierenwelzijn inzet. Ik handel niet zozeer uit dierenliefde, ik heb een basisnorm: het deugt niet wat in de bio-industrie met dieren gebeurt. Verder handel ik gewoon rationeel, ik hoef geen dierenvriend te zijn om dieren te beschermen. Veel dierenbeschermers handelen vanuit ''de natuur is goed'', maar alle donkere kanten van de mens zie je ook terug in de natuur. Dieren beschermen is mensen beschaven, zeggen ze wel.'

 
Hij stopte met zijn werk bij een vogelasiel omdat hij het inconsequent vond dat door olie aangetaste vogels muizen te eten krijgen.
Een bloemenzee op de plek waar Pim Fortuyn werd doodgeschoten, in mei 2002. Beeld anp
 
Veel dierenbeschermers handelen vanuit ''de natuur is goed'', maar alle donkere kanten van de mens zie je ook terug in de natuur. Dieren beschermen is mensen beschaven, zeggen ze wel.'
Volkert van der G.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden