Background

Profiel: jonge geweldplegers als Tristan van der V.

Achteraf gezien waren er nogal wat aanwijzingen dat het mis zou kunnen lopen met Tristan van der V., de 24-jarige jongeman die zaterdag een bloedbad aanrichtte in winkelcentrum De Ridderhof in Alphen aan den Rijn.

Geinteresseerden leggen bloemen en kaarsjes tijdens de avondwake voor de slachtoffers van de schietpartij in winkelcentrum De Ridderhof in Alphen aan den Rijn. Beeld anp

Van der V., die bij zijn vader woonde, was een aantal jaren geleden opgenomen in een psychiatrische inrichting wegens zelfmoordgedachten, hij bezat wapens en hij had zich in 2003 met een luchtdrukpistool vermoedelijk per ongeluk in zijn been geschoten. Hij had zijn werk via een uitzendbureau opgezegd en bevond zich, aldus de nog schaarse informatie van justitie 'in een zorgelijke situatie.' Uit de computerbestanden waarnaar Van der V. in zijn afscheidsbrief verwees, bleek dat hij suïcidaal was.

Aantal trends
'Het is lastig om gevallen te vergelijken, maar een aantal trends zijn er wel als het gaat om de combinatie zelfmoord en moord', zegt Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie. 'Meestal is er sprake van forse psychiatrische problematiek. Dat kan gaan van depressie tot schizofrenie. En dat in combinatie met een fascinatie voor geweld. Deze jongen was op zijn 17de blijkbaar al bezig met vuurwapens.

'Wat je ook vaak ziet: in de periode voor het incident is er vaak een trigger. Iemand wordt ontslagen op zijn werk of een vriendin maakt het uit. In omstandigheden van stress kan iemand dan over een soort drempel komen en dan ontvouwt het drama zich.'

Tientallen vergelijkbare gevallen
En in de inmiddels tientallen vergelijkbare gevallen is, volgens De Ruiter, de dader ook bijna altijd een jongeman tussen 17 jaar en midden twintig. 'Vaak hebben ze het idee dat ze mislukt zijn, dat het leven voor hen geen zin meer heeft. In combinatie met een element van grootheidswaan. Ze willen nog een keer een daad stellen.

'Robert Hawkins, de jongen die in 2007 in Omaha acht mensen doodschoot in een winkelcentrum voor hij zelfmoord pleegde, schreef in zijn afscheidsbrief dat hij nog één keer iets groots ging doen. Karst T. had voordat hij twee jaar geleden met zijn auto inreed op het publiek dat naar de bus met de koninklijke familie stond te kijken, tegen een voormalige werkgever gezegd: 'Je zult nog van me horen. Ik kom op tv en ik zal beroemd worden.'

Volgens De Ruiter is al lang duidelijk dat Nederland niet meer 'zo'n lief, klein klompenlandje' is. 'Er is behoorlijk veel agressie in Nederland. Het maatschappelijk klimaat is hard en er is veel stress.' De hoogleraar denkt dat ook 'de verheerlijking van geweld' een rol speelt. 'Films en videospelletjes zijn op zichzelf niet de oorzaak, maar ze hebben een versterkend effect op mensen die al labiel zijn, een neiging tot agressie hebben en een gebrekkige controle hebben over hun impulsen.'

Incidenten zullen toenemen
Dat onderschrijft psychiater Bram Bakker. 'Daarnaast ben ik ervan overtuigd dat dit soort incidenten toeneemt en nog verder zal toenemen. Het wordt tijd dat daar eens serieus over wordt nagedacht. Ikzelf heb het idee dat het aantal drop-outs geleidelijk aan het toenemen is nu de stress in de maatschappij almaar groter wordt. Er is ook een specifieke, serieuze doelgroep: jonge mannen. Misschien moeten we die actiever gaan volgen.'

Bakker gelooft desondanks niet dat het incident van zaterdag makkelijk te voorkomen was geweest. 'Er zijn veel jonge mannen die voldoen aan dit profiel. Behalve dan dat deze jongen wapens had natuurlijk. Maar de geestelijke gezondheidszorg is er niet op ingericht dat aan cliënten wordt gevraagd: heeft u toevallig ook nog wapens thuis liggen? Wat je heel praktisch zou kunnen doen, is leden van schietverenigingen verplichten om hun wapens op de schietvereniging op te bergen.'

Volgens De Ruiter is het 'delen van kennis' het allerbelangrijkste middel om dit soort daden te voorkomen. 'In het geval van de Koreaanse student Cho, die in 2007 31 mensen vermoordde op de Virginia Tech universiteit, was dat bijna gelukt. Allerlei mensen uit zijn sociale omgeving trokken aan de bel, maar de psycholoog die uiteindelijk moest beoordelen of hij moest worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis, maakte een kapitale inschattingsfout. Het goede van de aanpak in de Verenigde Staten is dat ze dit soort drama's achteraf intensief onderzoeken en analyseren, zonder iets te verhullen.'

De Ruiter kan zich 'bijna niet voorstellen' dat er in het geval van Tristan van der V. niemand is geweest die heeft gedacht: dit gaat niet goed, ook al was Van der V. volgens de beschikbare informatie een tamelijk onopvallende jongen. De Ruiter: 'Ongetwijfeld heeft in die schietvereniging iemand wel eens gedacht: hoe zit dat met die jongen? De volgende stap is dan: heb het er eens over met anderen. Maar ik heb het idee dat mensen in Nederland steeds meer op een eiland leven. We geloven heel erg in de harde aanpak, maar dit vereist dus meer een soort sociale buurtaanpak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden