Profiel

Profiel: ambitieus staatshoofd dwong respect af met strakke organisatie

Koningin Beatrix staat na 33 jaar de troon af aan haar zoon Willem-Alexander. De vorstin nam het koningsschap bijzonder serieus. Ze dwong respect af door haar strakke organisatie. Morgen in de Volkskrant een uitgebreid profiel van de koningin. Nu op Volkskrant.nl een ingekorte versie.

De koningin in april 2012 Beeld ANP

Het gezin van Beatrix en Claus verhuisde begin jaren tachtig van kasteel Drakensteyn naar paleis Huis ten Bosch. Het waren gelukkige jaren geweest in Lage Vuursche, zo zouden Beatrix en Willem-Alexander terugblikkend in interviews zeggen.

De eerste jaren dat de Oranjes in Den Haag woonden, leverden spanning op. Het duurde na de troonsbestijging even voor er een evenwicht was gevonden - het gezin had een nieuwe status gekregen. De drie zoons laten opgroeien als normale kinderen was de inzet van Beatrix en Claus. Pas toen werd geaccepteerd dat zoiets eenvoudigweg niet altijd kon, stonden de gezinsleden er meer ontspannen in.

Ambitie
Illustratief voor de ambitie van koningin Beatrix was haar sterke wens het ambacht van het koningschap in relatie met de politiek goed te vervullen. Dat uitte zich in haar eerste kabinetsformatie.

In 1981 liet ze de informateurs dagelijks aan haar verslag doen van wat de politieke leiders Van Agt, Den Uyl en Terlouw aan schermutselingen hadden geleverd. Dat werd door iemand als Ed van Thijn niet zinvol gevonden. In aanloop naar haar tweede kabinetsformatie werd haar te verstaan gegeven dat het wel in een minder hoge frequentie mocht.

Vijf premiers dienden onder haar: Dries van Agt (1980/1981), Ruud Lubbers (1982-1994), Wim Kok (1994-2002), Jan Peter Balkenende (2002-2010) en Mark Rutte (2010-heden). Vermoedelijk haar beste contact had ze met Lubbers, die haar met zijn no-nonsensestijl moet hebben aangesproken. Lubbers zei ooit: 'We werden verbonden door de gemeenschappelijke noemer dat we er iets van gingen maken. Daar ging een enorme kracht van uit, die vriend en vijand verbaasde.'

Modern koningschap
De nieuwe koningin nam haar taak bloedserieus toen zij aantrad in 1980. De monarchie moest opnieuw worden uitgevonden, het koningschap diende op een moderne manier te worden uitgevoerd en moest respect afdwingen. Zodanig dat de constitutionele monarchie geen omstreden staatsvorm meer zou zijn. De Oranjes moesten ver weg blijven van affaires en incidenten. De hofhouding werd een bedrijf. Werknemers moesten een verklaring ondertekenen dat zij nooit in de publiciteit zouden treden.

Beatrix dwong respect af door een strakke organisatie van haar koningschap. De momenten waarop ze voor het oog van de natie naar buiten trad waren Koninginnedag, het voorlezen van de Troonrede en de Kersttoespraak. Die laatste droeg volledig haar eigen stempel. In de Kersttoespraak toonde ze haar engagement met maatschappelijke ontwikkelingen en hoewel de tekst abstract bleef, verraadde dat wel iets van haar persoonlijke voorkeuren.

Prinses Beatrix tijdens het planten van een Koningsboom in de Prinsessetuin bij paleis Noordeinde afgelopen november. Beeld anp

LPF en PVV
De politieke turbulentie die vanaf 2002 bij vlagen de kop opstak, moet voor Beatrix moeilijk zijn geweest. Polariserende politieke partijen die het populisme niet schuwden, vormden een nieuw verschijnsel. De LPF van Pim Fortuyn en later de PVV van Geert Wilders uitten zich op een manier waarmee het Koninklijk Huis moeilijk uit de voeten kon. Zaken die normaal gesproken verbindend werkten, bleken ineens te splijten.

Waar Beatrix zich nooit een buil kon vallen aan Europa, werd nu de anti-Europese stemming een factor van belang. Waar het multiculturalisme lange tijd geen probleem was, zetten meerdere politieke partijen deze benadering aan de kant. Kersttoespraken waarin zij zich over deze thema's uitliet, werden ervaren als politiek gevoelig. Voor het eerst kreeg Beatrix in 2007 de volle laag: volgens Geert Wilders moest Beatrix 'als een haas uit de regering'.

Buitenspel
Tijdens de laatste kabinetsformatie van VVD en PvdA stond de koningin buitenspel. Haar rol als procesbegeleider was door de Kamer uit het spelregelboek geschrapt. Beatrix trad alleen op bij de beëdiging van de nieuwe bewindslieden. Die ceremonie moest tot haar ongenoegen twee keer plaatsvinden, omdat de live uitzending niet goed verliep.

Nu draagt de koningin, na bijna 33 jaar op de troon, haar functie over aan haar zoon. Kroonprins Willem-Alexander zal op 30 april worden ingehuldigd.

Het uitgebreide profiel en veel meer over de troonsafstand van koningin Beatrix in de Volkskrant van morgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden