Professor Photoshop rukt op

Beeldmanipulatie komt in wetenschappelijke studies steeds vaker voor. Is het de universitaire cultuur?..

Ralph Lauren moest deze week opnieuw door het stof. De modekoning werd voor de tweede keer betrapt op het digitaal afslanken van een model op een reclamefoto. Twee weken eerder hadden bloggers opgemerkt dat het fotomodel Filippa Hamilton in een reclamefolder een absurd dunne taille aangemeten had gekregen.

Maar de modekoning zit niet alleen in het beklaagdenbankje. Nature meldt op zijn website dat ook steeds meer wetenschappers Photoshop tot hun gereedschap rekenen.

Twee wetenschappelijke bladen, PLoS Biology en PLoS Medicine, voerden vorig jaar steekproeven uit bij studies die door onderzoekers waren ingediend. In een aantal gevallen bracht inspectie door de redactie beeldmanipulatie aan het licht. In een periode van twee maanden stuitte PLoS Biology op problemen met vijf beelden uit drie van de 35 onderzochte artikelen. PLoS Medicine ontdekte in een jaar vijf dubieuze opnamen in drie van de dertien studies die tegen het licht werden gehouden.

Op een bijeenkomst Londen over plagiaat vertelde hoofdredacteur Virginia Barbour van PLoS Medicine dat de auteurs van de artikelen ‘bevredigende verklaringen’ konden geven waarom ze de beelden hadden bewerkt. Niettemin, stelde Barbour vast, ‘op de universiteiten heerst een cultuur waarin het goed wordt bevonden om met beelden te foezelen. Dat moet worden aangepakt.’

De wetenschappelijke bladen zijn niet de enige die zich zorgen maken. De Office of Research Integrity, een Amerikaanse toezichthouder voor wetenschappelijk onderzoek, meldt een toename in beeldfraude. In 68 procent van de studies die de dienst tussen 2007 en 2008 bekeek, was met foto’s geknoeid. Dat was een behoorlijke stijging ten opzichte van de jaren daarvoor, toen er in 40 procent van de zaken bleek te zijn gephotoshopt. Twintig jaar terug lag dat percentage op 5 procent.

De boel loopt uit de klauwen, constateert de directeur van ORI in Nature Online. Een van de oorzaken is volgens John Dahlberg een gebrek aan uniforme regels voor de wetenschappelijke bladen. Wat acceptabel is of een brug te ver, verschilt van titel tot titel.

Emma Hill, de hoofdredacteur van The Journal of Cell Biology, zegt in een reactie dat het blad sinds 2002 alle geaccepteerde artikelen op beeldmanipulatie controleert. Dat is sindsdien staande praktijk bij alle honderd bladen die zijn aangesloten bij de International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers (STM).

Hills tegenpool bij Science, Katrina Kelner, zegt dat zij niet zoveel probleembeelden onder ogen krijgt. Haar tijdschrift legt sinds een jaar of vier beelden bij voorlopig goedgekeurde studies onder de loep.

Er speelt een groter probleem, merkt Barbour van PLoS Medicine op. In Nature Online zegt ze geschrokken te zijn van de slordigheid van sommige onderzoekers. De auteurs van een kwart van de dubieuze studies hadden moeite om het originele researchmateriaal boven water te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden