Interview Huang Zhisheng, computerwetenschapper

Professor Huang Zhisheng scant berichten op sociale media en heeft al 662 gevallen van zelfdoding voorkomen

Een algoritme van computerwetenschapper Huang Zhisheng analyseert duizenden socialemediaberichten per dag op suïcidale gevoelens en intenties. In urgente gevallen proberen vrijwilligers toenadering te zoeken. ‘Als iemands leven in gevaar is, is privacy secundair.’

Professor Huang Zhisheng (links) op een congres over big data in Beijing. Beeld Ruben Lundgren

‘Ik heb mijn ramen gesloten, ben houtskool aan het verbranden en zeg de wereld vaarwel’, schreef een jonge man in oktober vorig jaar op Weibo, de Chinese variant van Twitter. Het was een anoniem bericht, onopvallend tussen duizenden andere, en zou normaal snel uit het oog zijn verdwenen. Als de wanhoopskreet niet was opgemerkt door nieuwe technologie: een zelfdodingsscanner op basis van artificiële intelligentie (AI).

‘Toen dit bericht verscheen, kreeg ik meteen een melding’, zegt Huang Zhisheng, de Nederlands-Chinese computerwetenschapper die de AI-zelfdodingsscanner ontwikkelde. ‘Omdat de urgentie heel hoog was, gingen vrijwilligers direct op zoek naar een manier om in contact te komen met zijn familie. Ze ontdekten dat de man een bedrijf had, vonden een telefoonnummer en konden zo zijn moeder bereiken. Die dacht dat haar zoon in zijn kamer lag te slapen. Hij kon nog net worden gered.’

Huang, die als onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam werkt, lanceerde de AI-scanner een jaar geleden. Sindsdien doorploegt zijn algoritme dag en nacht het Chinese internet, op zoek naar berichten die wijzen op suïcidaal gedrag. Het algoritme rangschikt de berichten van 1 tot 10, op basis van urgentie, en stuurt ze door naar een groep vrijwilligers. Die proberen de auteurs te contacteren en van hun plannen af te brengen. Zo werden volgens Huang al 662 zelfdodingen voorkomen.

‘Dit is een van de meest positieve toepassingen van artificiële intelligentie’, zegt Huang tijdens een bezoek in Beijing. Hij maakt gebruik van zijn vakantie om in heel China lezingen en interviews te geven, in de hoop meer vrijwilligers aan te trekken. ‘Op dit moment scannen we zo’n drieduizend berichten per dag. Als je dat zonder AI zou doen, heb je minstens drie mensen nodig, die ook ’s nachts en in het weekend werken. Dat is iets wat een computer veel beter kan doen.’

‘Enorm probleem’

Huang, die dertig jaar geleden als uitwisselingsstudent naar Nederland kwam, is gespecialiseerd in kunstmatige intelligentie. Hoewel AI – zeker in Chinese context – vaak geassocieerd wordt met hoogtechnologische controlesystemen, wordt het veel vaker gebruikt voor medische toepassingen, vooral op het gebied van de  geestelijke gezondheid. Aangezien suïcide daar een hoofdthema is, kwam hoogleraar Huang er als vanzelf op uit.

‘Zelfdoding is een enorm probleem in China, vooral onder jongeren’, zegt Huang. Officieel doet China het relatief goed. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie telt het land 9,8 zelfdodingen per 100 duizend inwoners, tegenover 12,6 in Nederland en 10,6 wereldwijd. Maar de Chinese cijfers zijn gebaseerd op niet-representatieve steekproeven en vermoedelijk een onderschatting. Onderzoek uit 2011 rept van 22,2 zelfdodingen per 100 duizend inwoners.

‘De situatie in China is zeker erger dan in Nederland’, zegt Huang. ‘Ik hoorde van een ziekenhuis dat het aantal jongeren met een depressie de afgelopen drie jaar enorm is toegenomen. Maar mentale problemen zijn in China niet aanvaard. Als je een depressie hebt, is het moeilijk om een baan te vinden, of een relatie. Dus houden veel Chinezen hun problemen geheim. Ze vertellen het niet aan hun ouders, zelfs niet aan hun vrienden.’

Wat ze wel doen, is hun wanhoop anoniem van zich af schrijven, vaak op de reactiepagina van een Weibo-gebruiker die zichzelf heeft gedood. Daar rollen droeve berichten in hoog tempo voorbij, over verbroken relaties, familieruzies en geldproblemen, in het ergste geval over een verlangen naar de dood. De websites worden ‘boomholtes’ genoemd, naar een oud gebruik om geheimen in de holte van een boomstam in te fluisteren. Huangs algoritme scant de drie bekendste boomholtes.

Mensenwerk

Huang deed er een maand over om zijn scanner te bouwen. Met hulp van promovendi verzamelde hij data en leerde hij zijn AI-toepassing om woorden te herkennen die wijzen op suïcidale gevoelens en intenties. Wat het algoritme aanlevert, blijkt voor 82 procent correct, maar meer omfloerste doodswensen glippen nog door het net. ‘Nu we meer data hebben, zou ik de precisie kunnen vergroten’, zegt Huang. ‘Maar zolang we niet meer vrijwilligers hebben, heeft dat geen nut.’

Want Huangs algoritme mag het opsporen van suïcidaal getinte berichten vergemakkelijken, het voorkomen van zelfdoding blijft mensenwerk. Daarvoor werkt Huang samen met ruim driehonderd vrijwilligers, onder wie een twintigtal in Europa: zij sturen berichten naar de anonieme internetters, proberen een band op te bouwen en hulp te verlenen. Onder de vrijwilligers zijn ook psychologen, en enkele ziekenhuizen bieden gratis behandelingen aan.

‘Soms moet je iedere dag met iemand praten’, zegt Peng, een van de vrijwilligers. Omdat haar werkgever – een gerenommeerd wetenschapsinstituut – afwijzend staat tegenover vrijwilligerswerk, wil ze enkel met haar achternaam in de krant. ‘Ik herinner me een meisje uit Nanjing dat door haar vriend was verlaten. Zij was haar levenslust volledig kwijt, dus hield ik haar goed in het oog. Een vrijwilliger uit Nanjing is persoonlijk met haar gaan praten. Een half jaar later was ze gestabiliseerd.’

Rijzende ster

Als iemand in levensgevaar lijkt te zijn – urgentiegraad 8 of hoger volgens het algoritme – nemen de vrijwilligers soms ook contact op met familie of vrienden, of met de politie. Daarmee gaan ze verder dan Facebook, dat auteurs van suïcidale berichten aanspoort om hulp te zoeken, maar omwille van privacy geen vrienden inlicht. ‘Als iemands leven in gevaar is, is privacy secundair’, zegt Huang. ‘Maar we zijn voorzichtig. Onze richtlijn is: als iemand niet geholpen wil worden, moet je stoppen.’

Met zijn levensreddende algoritme is Huang een rijzende ster in China. Hij krijgt interviewaanvragen van kranten en tv-zenders, geeft aan de lopende band lezingen en er zijn zelfs plannen voor een film. Huang gaat er volop in mee, want hoe meer bekendheid, hoe meer vrijwilligers. ‘Uiteindelijk zou ik een paar duizend vrijwilligers willen’, zegt hij. ‘Op Weibo zijn er duizenden digitale boomholtes. Als het algoritme die allemaal in de gaten houdt, kunnen we iedere dag honderden mensen redden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden