Proef met beul als leider mislukt

Het leek een verrassend experiment dat de Liberianen zes jaar geleden aangingen: kies de ergste, maar tevens machtigste krijgsheer tot president en wie weet stopt het geweld dan eindelijk....

Het experiment is mislukt.

Weer kwamen er de afgelopen weken beelden van bizar uitgedoste jongens die in het wilde weg schieten in de buitenwijken van de hoofdstad Monrovia. Weer liggen er lijken in de straten, smeken wanhopige burgers om internationale interventie.

De voorlopige ontknoping klinkt onwaarschijnlijk: ex-krijgsheer Taylor moet het veld ruimen als democratisch gekozen president, net voor zijn termijn afloopt (in oktober zouden verkiezingen worden gehouden), met geweld gedwongen door krijgsheren, die in hun eis worden gesteund door de Verenigde Staten. Taylor moet rustig gaan leven in Nigeria, het land tegen wiens vredestroepen hij als krijgsheer had gevochten.

Wat ging er mis? Nog geen jaar na de verkiezingen merkte de katholieke bisschop van Monrovia, Michael Francis, al ernstige problemen op.

President Taylor kreeg de macht stevig in handen. Zijn tot politieke partij omgedoopte rebellengroep domineerde het parlement. Er was geen enkel tegenspel. Hem vijandig gezinde krijgsheren hadden het land verlaten en de enige die in het kabinet zat, overleed op mysterieuze wijze bij een schietpartij voor zijn huis na een ruzie met de president. Belangrijke minderheidsvolken als de Mandingo en de Krahn waren niet in het kabinet vertegenwoordigd.

Allerlei instellingen die krachtens het vredesakkoord dat tot de verkiezingen van juli 1997 hadden geleid, verwaterden al in het eerste jaar. De nationale verzoeningsraad kreeg een militaire maat van Taylor als voorzitter, de mensenrechtcommissie bleek een farce. Het internationale toezicht door de West-Afrikaanse vredesmacht Ecomog stelde weinig voor.

De strijders van de milities uit de burgeroorlog werden ontwapend, maar van reïntegratie in de samenleving kwam weinig. Bisschop Francis, zag dat de oud-strijders langs de wegen zaten niets te doen. 'Dat is gevaarlijk.'

De bisschop was toen nog optimistisch, maar al de zwarte voortekenen die hij zag, werden waarheid in de jaren erop.

Vanaf 1999 begon het geweld weer van voren af aan. Een rebellengroep begon vanuit buurland Guinee een gewapende opstand. De strijders tooiden zich met de vreedzame naam Liberianen Verenigd voor Verzoening en Democratie (LURD), maar het was al snel duidelijk dat zij dezelfden waren die voor de verkiezingen al tegen Taylor hadden gestreden. In mei 2003 scheidden de Krahn-strijders zich van de Mandingo binnen LURD af en vormden Model.

De werkloze, verloederde ex-strijders hadden geen moeite nieuw emplooi in de milities te vinden. Opnieuw werden kinderen de sub-cultuur van geweld, verkrachtingen, wreedheid en plunderingen binnengelokt. Aan de kant van de rebellen of in het leger en de Taylor-getrouwe knokploegen.

Van de korte tijd dat Liberia redelijk vredig leek, zelfs een beetje een democratie leek, bleef niets over. Taylor bleek nog steeds een krijgsheer die zijn nieuwe macht gebruikte voor zijn oude metier van roverhoofdman. Hij kon de schaal van zijn operaties vergroten. Liberia werd 'het oog van een regionale storm', zoals de International Crisis Group (ICG) in april van dit jaar in een rapport schreef.

Taylor begon met Sierra Leone: hij steunde de rebellen van de onlangs overleden Foday Sankoh en maakte zich meester van een flink deel van de smokkel van Sierraleoonse diamanten. Voor zijn rol het drama Sierra Leone is hij aangeklaagd door het internationale tribunaal over de kwestie.

Inmiddels is de gehele regio een kluwen van conflict, met kindsoldaten en buitenlandse huurlingen die van groepering naar groepering hoppen. Volgens ICG kreeg Taylor zijn machinaties als een boemerang terug: LURD wordt gesteund door Guinee en Sierra Leone, Model door de Ivoriaanse president Gbagbo (Taylor helpt de rebellen in dat land).

Een krijgsheer als democratische president is een slecht idee gebleken. Arm Liberia: na Taylor dienen zich opnieuw krijgsheren aan voor de macht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden