Proef het dorpsleven in Alfredo's albergo

Diep verscholen in de noordoostelijke regio Friuli ligt een gastvrij bergdorpje met een Duits-Italiaans karakter. Brandschoon en toch gezellig.

Ze liggen her en der verspreid in het dorp: chalet-achtige huisjes van hout en steen. Het ene staat langs de kant van de weg, het andere schurkt verderop tegen een heuvel aan. Voor de ramen en op de deuren hangen kitscherige versiersels van vilten hoedjes, strikken en dennenkransen. Het houten interieur is exact op maat gemaakt zodat alles tot op de centimeter past in een onderkomen dat simpel oogt, maar wel voorzien is van alle comfort.


Op de veranda's lonken ligstoelen achter een kleed van rose en rode geraniums. Ooit was het boer Alfredo die vanaf zo'n houten balkon uitkeek over de groene velden en over de hoge bergtoppen die Sauris omgeven. Maar zijn huis raakte in verval en hij kon een opknapbeurt niet betalen. Alfredo vertrok en nu zijn het de toeristen die genieten van dat uitzicht. Zij hebben hun intrek genomen in de huizen van de Alfredo's van het dorp.


Sauris, ook wel Zahre genoemd, telt vierhonderd inwoners en ligt diep verscholen op 1.400 meter hoogte in het Italiaanse Carniagebergte in de noordoostelijke regio Friuli. Anders dan bijvoorbeeld Toscane en Umbrië is Friuli-Venezia-Giulia (zoals het gebied officieel heet) niet erg bekend onder Nederlanders.


Toeristen kunnen in Sauris een van de 34 Alberghi Diffusi (verspreide herbergen) huren, gerenoveerde boerenhuizen met twee verdiepingen. Het idee is dat ze op die manier midden tussen de dorpsbewoners verblijven en zo optimaal kunnen proeven van het 'echte leven' in Sauris.


Fabiana Gorassini, die in haar eentje het toeristencentrum runt in Sauris di Sotto (Sauris beneden), zegt dat er naast Italianen, Duitsers en Oostenrijkers ook Fransen, Kroaten en enkele Britten komen. Laatst heeft ze voor het eerst een groep Japanners gehad. 'Nederlanders lijken Sauris nog niet te hebben ontdekt. Op die ene groep Hollanders na dan, die hier al meer dan dertig jaar in het voorjaar een week komt fietsen.' Want fietsen is waar toeristen in het hoogseizoen voor naar Sauris komen, naast wandelen en canyoning. In de winter is het dorp vooral bij jonge gezinnen geliefd als skigebied.


Maar de recreatie is niet wat Sauris zo bijzonder maakt, want dat is toch vooral de Albergo Diffuso.


Het concept werd in 1980 in Sauris geïnitieerd om iets te doen aan de vervallen staat van de traditionele huizen en om toeristen te trekken. Paola Petris leidt de centrale receptie van de Albergo Diffuso in Sauris. Ze vertelt hoe hotels en horecagelegenheden moesten sluiten omdat het dorp leegliep. De nieuwe formule bleek een gouden greep. 'Het mooie van het concept Albergo Diffuso is dat mensen enerzijds veel vrijheid hebben en anderzijds gebruik kunnen maken van de service die vergelijkbaar is met die van een hotel', legt Petris uit. Zo kunnen ze informatie krijgen, wordt de accommodatie twee keer per week schoongemaakt, is er bad- en bedlinnen aanwezig en wordt er desgewenst elke ochtend een mandje met een traditioneel Sauraans ontbijt bezorgd.


De charme van de Albergo Diffuso is volgens Petris ook dat de huizen ooit particulier bezit waren, waardoor ze een persoonlijke sfeer ademen.


De deal die de gemeente met de oorspronkelijke eigenaren heeft gesloten, is dat ze hun huis overdragen aan een coöperatie die de renovatie regelt en dat ze daarvoor een bedrag ontvangen om zich elders te vestigen. Voorwaarde is dat de eigenaren tien jaar lang hun huis in Sauris niet betreden. Na die periode kunnen ze ervoor kiezen uit de coöperatie te stappen en krijgen ze hun woning terug.


De formule Albergo Diffuso bleek vanwege het authentieke karakter succesvol voor het toerisme en breidde zich uit naar andere plaatsen in Italië. Inmiddels zijn er delegaties uit Oostenrijk, Kroatië, Bosnië en Albanië langs geweest in Sauris, omdat zij het concept willen kopiëren.


Fabiana Gorassini denkt dat een verblijf in een van de Alberghi Diffusi dé manier is om door te dringen tot de plaatselijke bevolking, wat niet altijd makkelijk is in Sauris, zo heeft zij ervaren. Gorassini komt oorspronkelijk uit de nabijgelegen stad Udine. 'Het heeft een tijd geduurd voordat ik hier gewend was. Dat geslotene zit gewoon in het dna van de bewoners.' Ze voegt er lachend aan toe: 'Maar tegen toeristen zijn ze altijd aardig hoor, want die hebben ze nodig.'


Dan weer serieus: 'Die geslotenheid komt niet uit de lucht vallen. Sauris is halverwege de 13de eeuw door Germanen gesticht en is van oudsher een soort enclave. Het was pas in de Tweede Wereldoorlog dat er een weg werd aangelegd naar Sauris en zelfs nu nog is het dorp lastig te bereiken vanwege de steile klim naar boven. Het is juist door de afgelegen ligging en het minimale contact met het omliggende gebied dat de Germaanse invloed zo sterk is gebleven.'


De Duitse en Italiaanse plaatsnamen worden nog altijd door elkaar gebruikt en die tweetaligheid kom je overal tegen in Sauris. Langs de kant van de weg zie je borden staan met: Zimmer/Camere. Op de deuren van bars en restaurants staat het lokkertje: 'Qui Zahre Bier', zodat bezoekers weten dat daar het bier wordt geschonken dat in Sauris in vier varianten wordt gebrouwen. Ook de achternamen van de inwoners wijzen op de Italiaanse-Duitse mix: een Lucchini woont naast een Schneider.


De gemengde cultuur zie je in het dorp eveneens terug in de combinatie van de Duitse precisie in het straatbeeld en de Italiaanse chaotische mentaliteit. Van alles-lijkt-te-kloppen en is brandschoon tot de dynamische gesprekken en drukke handgebaren.


De stijl van de traditionele huizen die nu dienst doen als Alberghi Diffusi, is sterk beïnvloed door de bouwstijl uit Zuid-Beieren (onder steen, boven hout). En ook het dialect, Saurano (Die Zahrer Sprache), dat voor de meeste Italianen buiten het dorp onverstaanbaar is, komt oorspronkelijk uit Zuid-Beieren. Maar de bewoners spreken ook gewoon Italiaans en Duits.


Vroeger was het Saurano alleen spreektaal. Pas sinds halverwege de 19de eeuw bestaat het dialect op schrift en tegenwoordig is het zelfs wettelijk verplicht dat leerlingen op de basisschool in Sauris ook les krijgen in het Saurano. Zo leren ze zinnetjes met - al dan niet vervormde - Italiaanse en Duitse woorden, zoals: Plaibe atent ('Let op') of I pin gean mit der makina ('Ik ben met de auto gegaan').


Noemi Minigher, werkzaam bij het historisch Museum in Sauris di Sotto, vertelt hoe ze als 15-jarig meisje naar Sauris kwam om bij een tante in een café te gaan werken. 'Ik sprak geen woord Saurano en ik voelde me buitengesloten.' De eerste zin in het Saurano die haar tante haar leerde was: Tue mi net tzickn, voche! ('Blijf van me af, varken!'). 'Zo kon ik tenminste de opdringerige mannen aan de bar van me afhouden', lacht Minigher.


Op zondagmiddag, als de mis is afgelopen en de klokken van de St. Oswaldkerk in Sauris de Sotto hebben geluid, verzamelen de dorpsbewoners zich op het zonnige terras van familierestaurant Alla Pace. Ze drinken Spritz Aperol (een oranje-kleurig bruisend aperitief), terwijl padrona Franca Schneider grapjes maakt. Ze wil dat haar gasten straks bij het eten tot fino in fondo gaan (tot op de bodem hun bord leeg eten), anders wordt ze boos. Een blik op de menukaart maakt duidelijk dat ook de Italiaanse en Duitse keuken samenkomen in Sauris: gnocchi allo speck, krautminjöstra en kaiserfleisch met polenta.


Voorlopig hebben de gasten nog geen haast om aan tafel te gaan en genieten ze van het goede Italiaanse dolce far niente. Hoe zouden Duitsers dat eigenlijk noemen? Das süße Nichtstun? Lümmeln? In Sauris zeggen ze kortweg: Vauleintsn.


IL BORGO

Albergo Diffuso Il Borgo in Sauris is te boeken via Fundadore Travels op basis van eigen vervoer of als fly&drive.


Reizen: met Transavia naar Treviso + autohuur. De prijs is afhankelijk van vertrekdatum en reisduur.


fundadore.nl


HAMMENFESTIVAL

Bij hamfabriek Wolf (1862) in Sauris gebruiken ze uitsluitend Italiaans en Duits (Zuid-Beieren) vlees voor de prosciutto, pancetta, spek en culatello. Want dat is de beste kwaliteit, zeggen ze bij Wolf. Tijdens een rondleiding in de fabriek is te zien hoe de enorme hammen handmatig worden behandeld en op traditionele wijze worden gerookt en gedroogd. Het hele proces duurt minimaal twaalf maanden. Elk jaar in juli viert Sauris 'het grote hammenfestival'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden