Proef Avebe met gen-pieper leidt tot verzet

Zetmeelconcern Avebe mag gemanipuleerde aardappelen poten, bij wijze van proef. Er zijn maatschappelijke bezwaren tegen. 'Misschien brengen we het niet goed', verzucht de directie....

HET WACHTEN is nu op de brief van het ministerie van Milieubeheer met het ultieme ja-woord, zegt ir. Günter Abet, vice-voorzitter van de directie van Avebe, met enige terughoudendheid. Het zetmeelbedrijf in Veendam heeft na jaren juridisch touwtrekken toestemming gekregen voor veldproeven met genetisch gemanipuleerde aardappelen. Maar of het zover komt? Diverse organisaties willen bezwaar gaan aantekenen.

Avebe is een van de weinige bedrijven in Nederland die nog werken aan de ontwikkeling van genetisch gemanipuleerde gewassen. De afgelopen jaren hebben diverse bedrijven vele aanvragen voor proeven ingediend. De meeste hebben inmiddels hun activiteiten op gentechnologisch gebied gestaakt, omdat geen enkele vergunning meer werd afgegeven.

Procedures zijn te lang en onduidelijk, is de klacht. Bovendien worden er gaande de rit almaar nieuwe eisen gesteld. Avebe wil voorlopig nog door in Nederland, zegt Abet. In eerste instantie met veldproeven met de nieuwe gen-aardappel, als stap op weg naar de commercialisering ervan.

In de nieuwe gen-pieper zit alleen de stof amylopectine, een zetmeel met interessante industriële toepassingen. Dit goede zetmeel met korte, vertakte ketens is onder meer te gebruiken in de papier- en textielindustrie als bindmiddel en kleefstof, ter vervanging van producten uit de petrochemische industrie. De gen-pieper bevat verder geen amylase, een juist ongewenste zetmeelvariant.

Het bedrijf heeft recent toestemming gekregen voor nadere proefnemingen. In april zullen de eerste knollen worden gepoot, zegt Abet, voorlopig op twee proefveldjes. De vergunning staat proeven op negen veldjes toe .

Experimenten in het vrije veld moeten de producteigenschappen bevestigen die in het laboratorium zijn gevonden. Het gaat dan om basale teeltgegevens zoals de zetmeelopbrengst, de knolvorming, de vorstgevoeligheid en de ziekteresistentie van de aardappelen. Ook moet uit de veldproeven blijken of genetisch materiaal zich verspreidt in de omgeving.

Slagen de proeven, dan verwacht Abet dat er vanaf 2006 een begin kan worden gemaakt met een grootschalige teelt van het genetisch gemanipuleerde aardappelras. Er kan dan eind 2008 op grote schaal amylosevrij zetmeel aan klanten worden geleverd.

Avebe, dat op dit moment als enige de beschikking heeft over een amylosevrije aardappel, is goed voor veertig procent van de aardappelzetmeelproductie in de wereld. Het bedrijf produceert in Nederland een half miljoen ton zetmeel uit 2,5 miljoen ton aardappelen. Avebe verwacht dat op den duur de helft van haar productie-aardappelen amylosevrij zal zijn, waarmee het belang van het genetische gemanipuleerde ras voor het bedrijf is geschetst.

De ontwikkeling van de gen-aardappel is het meest innovatieve project van de Veendamse onderneming. De afgelopen tien jaar zijn enige miljoenen euro's in de ontwikkeling geïnvesteerd. De gen-aardappel is van belang voor de continuïteit van het bedrijf.

'Niet alleen het milieu is gebaat bij de nieuwe aardappel', zegt Abet. 'De introductie ervan zal de winstgevendheid verbeteren. Er zijn minder investeringen vereist omdat er geen installaties meer nodig zijn voor het onschadelijk maken van het amylasezetmeel. Dat is in ons voordeel, maar ook van de afnemers van zetmeel.'

Nog is Avebe er niet. Een aantal organisaties gaat bij de Raad van State een bezwaarschrift indienen, vóór volgende week maandag. Dan sluit de termijn daarvoor. Dit zal gezamenlijk gebeuren vanuit het oogpunt van kostenbesparing. Het gaat om Greenpeace en biologische boeren van de land- en tuinbouworganisatie NLTO in Groningen en Drenthe en biologische boeren verenigd in Platform Biologica. De boeren vrezen overdracht van het amylopectine-gen naar hun gewassen.

Gedoe dus. Abet: 'Al die voordelen van de gen-aardappel, dit is toch een prachtverhaal. Toch is er weerstand. Misschien brengen we ons verhaal niet goed?' Die verzuchting geldt ook de vertragingen. Als gevolg van protesten en een weifelende overheid is toestemming voor de proeven bijna twee jaar na aanvraag afgekomen.

Abet: 'Onze communicatie hebben we de afgelopen twee jaar over een andere boeg gegooid. We willen voortaan actiever opereren richting politiek en publiek, we willen de discussie aangaan. We gaan dan ook uitgebreid uitleggen waar we mee bezig zijn, telkens weer. In het verleden hebben we dat mogelijk te weinig gedaan, en zijn we te introvert geweest.

'De discussie over genetische manipulatie wordt vaak te snel in de emotionele sfeer getrokken, ze gaat vaak direct over mogelijke gevaren voor de voedselveiligheid. Dat is verwarrend, het gaat hier niet om een consumptieaardappel. Onze zetmeelaardappels kun je niet eten. Ze zijn bedoeld voor fabrieksmatige verwerking.'

Of het ook anders kan? Ja, zegt Abet, 'we voeren als Avebe een twee-sporenbeleid.' Het zetmeelbedrijf heeft door middel van traditionele kruisingstechnieken ook een amylosevrije aardappel ontwikkeld. Die is echter nog te gevoelig voor ziekten en heeft nog een te lage opbrengst, in vergelijking met de genetisch gemanipuleerde variant. Abet: 'Daar moet nog veel aan worden verbeterd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden