ProfielFred van der Weij

Productontwikkelaar die nog dagelijks een tosti eet uit zijn geesteskind, de airfryer – voorheen van Philips

Fred van der Weij, uitvinder van de airfryer van Philips. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Fred van der Weij, uitvinder van de airfryer van Philips.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Nu Philips donderdag zijn divisie voor huishoudelijke apparaten aan een Chinese investeerder heeft verkocht, valt in Nederland ook het doek voor de airfryer. ‘Toch wel triest’, reageert de bedenker van de heteluchtfriteuse. Hij blijft er trots op, al stak Philips het patent in zijn zak.

Er klonk een klein chauvinistisch stemmetje in het hoofd van Fred van der Weij, uitvinder van de airfryer. Hij had net gelezen dat zijn bedenksel in handen was gekomen van het Chinese bedrijf Hillhouse Capital, de nieuwe eigenaar van de huishouddivisie van Philips, wereldwijd de uitbater van de airfryer. Dat stemmetje had hem gezegd: er is een einde gekomen aan een puur Nederlands product. Van der Weij: ‘Dat kun je toch wel triest noemen.’

Niet dat Van der Weij (59) zich nog dagelijks in zijn Almeerse werkplaats van APDS BV buigt over de airfryer, of werkt aan innovaties van de heteluchtfriteuse. In 2015 raakte hij losgezongen van zijn geesteskind; hij kreeg geen royalty’s meer, en Philips stak het patent in zijn zak. Zijn vijfjarig contract was afgelopen, hij heeft aardig verdiend, maar kan er niet van in stilte leven, zegt hij mysterieus. Nu zoekt hij alleen nog dagelijks contact met de airfryer, rond lunchtijd. Hij stopt er twee boterhammen met kaas en ham in, om daarna zijn tanden in de tosti te zetten.

Noem Van der Weij geen uitvinder, dat is ’m te wazig. Hij is productontwikkelaar, er is een probleem, en hij bedenkt een oplossing. Zo droeg hij al eerder bij aan de Senseo-koffiezetapparaat en de pinautomaat, echter niet als spin in het web. Zijn pièce de résistance is de airfryer, die als werktitel ‘Fritair’ had, en ook wel ‘OmniFry’ heette. Naar verluidt wordt er jaarlijks wereldwijd een miljard euro aan airfryers verdiend, en de hoeveelheid geproduceerde airfryers loopt in de vele miljoenen, alleen al van Philips, de marktleider.

Gefrituurd

Rond 2005 begon het bij Van der Weij airfryer-technisch te borrelen, hij raakte in gesprek over een product waarbij patat zou kunnen worden gemaakt zonder olie of vet. Hij vond het subiet een goed idee. De voorkeur voor het onderwerp had niet zozeer te maken met persoonlijke abberaties, of zoiets als een hekel aan frituren. Hij mag zich nog steeds een buitengewoon tevreden bezoeker noemen van de lokale snackbar Happie Snack voor de best gebakken friet – gefrituurd dus. Een airfryer-variant voor de horeca heeft nog niet het licht gezien.

In zijn werkplaats in Almere ging hij aan de slag, en maakte van hout en aluminiumplaten een prototype. De kern van het procedé zat hem in het heel snel verdelen van hitte over het voedsel. Een ventilator laat hete lucht op hoge snelheid rond het voedsel circuleren en gaart het geheel, waardoor een knapperige laag ontstaat. In zijn werkplaats deed hij proeven met de hoeveelheid warmte en de kracht van het blazen. Ook stak hij zijn licht op bij de firma Leventi die een vendingmachine had bedacht: je gooide er geld in en na een bepaalde tijd kwam er een portie friet uit. Alleen duurde dat te lang, in zijn optiek.

Gezonde friet?

Airfryers garen het eten met hete lucht waarin kleine druppeltjes olie rondzweven. Dat scheelt volgens de fabrikanten 80 procent olie vergeleken met een traditionele friteuse (waarin ongezond frituurvet zit). Friet dat geschikt is voor de airfryer is wel iets vetter. Bak het niet te bruin, want dat levert weer stoffen op die kankerverwekkend kunnen zijn.

Werkplaats

Toen de heteluchtfriteuse zijn huidige uitdossing had gekregen – een korte zeer intense gaartijd, ideaal voor de consument – ging hij de boer op, bijgestaan door investeerder Hans Bröcker. Uiteindelijk werd er met Philips een licentiedeal gesloten, en rolde er de naam Airfryer uit. Dat was voor Van der Weij ‘een supermoment’ in 2010, hij had al zijn tijd al die jaren alleen gestopt in deze uitvinding. Dat uiteindelijk een gerenommeerd bedrijf als Philips het wereldwijd ging uitrollen, daar was het hem toch altijd om te doen geweest.

Trots voelt hij zich nog steeds op de airfryer. Zowel in zijn huis als in de werkplaats staan nog exemplaren die veelvuldig worden gebruikt. In al die jaren heeft hij de nodige eettesten gedaan, denk aan allerhande soorten friet, kroketten, groenten, en allerlei aardappelvarianten. Maar het allerlekkerst is voor Van der Weij toch het kippetje uit de airfryer, heerlijk knapperig in zijn soort. Al levert hij daarbij wel een disclaimer: zet ’m niet te heet, anders gaat-ie roken, door het vet in het velletje. Over het klaarmaken van oliebollen in de airfryer wil hij nog zeggen dat er verhitte discussies over schijnen te bestaan: kan het, of kan het niet. Van der Weij heeft zich inmiddels laten overtuigen dat het op generlei wijze problematisch is.

Op de dag dat hij hoorde dat de airfryer aan de Chinezen is overgedragen, net zoals de stofzuigers en koffieautomaten van Philips voor een totaal van 4,4 miljard euro, werkte Van der Weij verder aan één van zijn tien lopende projecten, op naar zijn volgende uitvinding. Hij ontwikkelt nu nieuwe tools voor pottenbakkers. Ja, dat is wat anders dan garnalenhapjes garen in de airfryer, geeft hij toe. Maar zowel zijn vrouw als dochter liep tegen problemen op bij het centreren van het potje op de draaischijf, en dan wordt er toch gewezen naar de handige huisgenoot: kan dat niet beter? Dus ging hij aan de slag. ‘Het blijft een spannend beroep’, meent Van der Weij. ‘Je weet nooit of je product de eindstreep gaat halen. Maar het blijft altijd moeilijk om de airfryer in succes te overtreffen.’

Bruin korstje

Het bruinen van frietjes en ander voedsel treedt op na een serie chemische reacties tussen suikers en eiwitten, onder invloed van vetten en warmte. Het crispy laagje danken we aan de maillardreactie, vernoemd naar de Franse arts en chemicus Louis Camille Maillard (1878-1936) die onderzoek deed naar nierziekten.

Populair

De gezondheidstrend in de keuken doet de markt voor airfryers jaarlijks groeien met gemiddeld 11 procent, meldt het Amerikaanse marktonderzoeksbureau RM. Die schat de markt voor airfryers in 2026 op ruim 1 miljard euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden