Processen als die tegen Wilders: zij werden wél veroordeeld

Geert Wilders is niet de eerste parlementariër of politicus die werd aangeklaagd vanwege zijn uitlatingen. De PVV-voorman werd vandaag op alle punten vrijgesproken, dat gold niet voor al zijn collega's waartegen gerechtelijke onderzoeken gedaan werden vanwege hun uitspraken.

Partijleider Filip Dewinter (links) bij een demonstratie van het Vlaams Belang in 2006. © Joost van den Broek / de Volkskrant

Hans Janmaat, voorman van de Centrum Democraten, werd vaak aangeklaagd. Meestal leidde dat tot vrijspraak, maar in drie gevallen werd Janmaat wel degelijk veroordeeld. Eerst werden uitspraken als 'Vol is vol' en 'Nederland voor de Nederlanders' discriminerend bevonden en in 1997 werd hij uiteindelijk door het Gerechtshof in Arnhem veroordeeld tot twee maanden cel voorwaardelijk en 7.000 gulden (3.176 euro) boete. En dat alleen omdat hij had gezegd: 'Wij schaffen, zodra wij de mogelijkheid en de macht hebben, de multiculturele samenleving af.' In combinatie met bij de demonstratie meegevoerde leuzen als 'Vol is vol' vond de rechter Janmaats uitspraak discriminerend voor etnische minderheden.

In 1996 werd Janmaat door het gerechtshof in Amsterdam veroordeeld tot een geldboete van 3000 gulden of veertig dagen vervangende hechtenis, wegens het aanzetten tot haat tegen en discriminatie van buitenlanders. Het bestuur van de Vereniging Centrumdemocraten moest 5000 gulden betalen. Janmaat deed zijn gewraakte uitlatingen tussen 1989 en 1991 op radio en tv. Het hof in Den Haag veroordeelde hem en de bestuursleden in 1995, maar sprak hen vrij van een deel van de telastelegging omdat de termen 'minderheden, buitenlanders en vreemdelingen' niet op een bepaald ras terug te voeren zijn. De Hoge Raad vond dat een te beperkte uitleg van de wet en verwees de zaak terug naar het hof in Amsterdam. Dat oordeelde in 1996 dat de algemene termen die Janmaat gebruikte ook onmiskenbaar discriminerend zijn, hetgeen duidelijk bleek uit het verband waarin de extreem-rechtse politicus ze gebruikte.

RPF-kamerlid Leen van Dijke werd in 1999 in hoger beroep vrijgesproken door het gerechtshof in Den Haag. Uitspraken die Van Dijke in 1996 heeft gedaan in een interview met het weekblad Nieuwe Revu over homoseksuelen, waren volgens het gerechtshof niet beledigend geweest.

Het gerechtshof nam hierbij in ogenschouw in welk verband de opmerkingen zijn geplaatst en dat Van Dijke vanuit zijn geloofsovertuiging sprak. De RPF'er stelde homoseksuelen op één lijn met dieven en fraudeurs. De Haagse rechtbank veroordeelde hem in 1998 tot een boete van 300 gulden.

Vlaams Blok werd in 2004 ook in cassatie veroordeeld wegens racisme en daardoor feitelijk verboden. De extreem-rechtse partij hief zichzelf op en ging verder als Vlaams Belang. De racismezaak had vier jaar geduurd.

De antiracismezaak tegen het Vlaams Blok werd vijf jaar daarvoor aangespannen door het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding en door de Liga voor de Mensenrechten. 'Nu is er een duidelijke grens getrokken waar vrije meningsuiting eindigt en waar discriminatie begint', zei advocaat Raf Verstraeten van het Centrum destijds. 'De vrije meningsuiting is gewaarborgd, maar mag niet leiden tot het systematisch aanzetten tot haat of discriminatie.'

De Waalse parlementariër Daniel Féret wordt eind 2006 in hoogste instantie veroordeeld wegens het verspreiden van teksten waarin asielzoekers werden neergezet als profiteurs. Hij kreeg een taakstraf van 250 uur, bij voorkeur te besteden aan een integratieproject met vreemdelingen. Zo niet, dan moet hij tien maanden de cel in. Verder mag hij, als burger of kandidaat, tien jaar niet meedoen aan de verkiezingen.

Hij werd veroordeeld wegens het aanzetten tot discriminatie, haat en rassenscheiding. Net als eerder bij het Vlaams Blok nam de rechter het propagandamateriaal van het Front National op de korrel. Een ervan riep in grove bewoordingen op tot de sluiting van een vluchtelingencentrum in Sint-Pieters Woluwe (Brussel). Het pamflet stond volgens de rechter bol van racistische uitspraken en beledigende stereotypen.

Andere folders maakten allochtonen uit voor dieven, delinquenten, criminelen en terroristen. De aanslagen van 11 september 2001 in de VS waren volgens Féret gepleegd door de 'couscous-clan'. Het ging hier overigens over het Waalse en niet het Franse Front National.

Voorbeelden van langer geleden zijn er ook: De radicaal-socialistische voorman Ferdinand Domela Nieuwenhuis werd als redacteur van het blad 'Recht voor Allen' in 1886 veroordeeld wegens majesteitsschennis, omdat koning Willem III werd vergeleken met een gorilla. Domela Nieuwenhuis zat gevangen van 19 januari 1887 tot 31 augustus 1887. Die dag, de 7de verjaardag van Willems dochter Wilhelmina, kreeg hij gratie.

SDAP-voorman en Tweede Kamerlid Pieter Jelles Troelstra kreeg in 1899 een maand cel wegens belediging van een officier van justitie. Troelstra had dat expres gedaan om een zaak van klassejustitie opnieuw aan de orde te kunnen stellen.

In 1939 veroordeelde de rechter het RKSP-Tweede Kamerlid Henricus Ruyter tot een boete van 25 gulden, omdat hij NSB-voorman Meinoud Rost van Tonningen had uitgemaakt voor 'landverrader'.

In 1978 kreeg VVD-Tweede Kamerlid Theo Joekes 1.000 gulden boete. Tijdens een voordracht in Maassluis had hij geopperd dat 'Zuid-Molukkers beneden een bepaalde leeftijd het land uitgezet moesten worden'. Aanzetten tot discriminatie en gebruik van geweld, vond de rechter.

Volg de Volkskrant op Twitter

Word vriend van de Volkskrant op Facebook

Hans Janmaat in 1994. © ANP
Leen van Dijke in 2002. © ANP
Daniel Féret, voorman van het Waalse Front National in 2006. © AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.