Proces treinkaping De Punt van start: fel gesteggel over getuigenis mariniers

Al veertig jaar hebben de mariniers die de treinkaping door Zuid-Molukkers in de zomer van 1977 beëindigden 'het gevoel dat ze alleen staan, dat ze bij niemand terechtkunnen met hun vragen. Voor hun emotionele beleving is daar wel behoefde aan. Deze zaak heeft dat gevoel versterkt.'

De trein na afloop van de kaping bij De Punt Beeld anp

Deze woorden sprak advocaat en oud-marinier Geert-Jan Knoops maandag in het proces dat nabestaanden van twee neergeschoten treinkapers tegen de Nederlandse staat hebben aangespannen. Knoops wil maar zeggen: ik ben geen verlengstuk van het aangeklaagde ministerie van Defensie dat in dit proces door Landsadvocaat Houtzagers wordt vertegenwoordigd; ik ben zelfstandig, de mariniers hebben mij om bijstand gevraagd, ik ga ze niet vertellen hoe of wat ze moeten verklaren - want dat is wat advocaat Liesbeth Zegveld van de nabestaanden van twee treinkapers vreest.

Na Knoops' betoog, die officieel geen procespartij is en daarom in de zaal gewoon tussen het publiek zit, geeft Zegveld aan dat haar bezwaar zich niet richt op Knoops' 'praktische' bijstand aan de mariniers. Wel heeft zij bezwaar tegen het feit dat alle mariniers gezamenlijk één en de zelfde advocaat raadplegen, hoewel ze mogelijk tegenstrijdige belangen hebben, en dat die advocaat - Knoops - bovendien van het ministerie van Defensie het hele dossier heeft gekregen, 'hoewel dat niet nodig is om gewoon uit eigen ervaring en waarneming een verklaring af te leggen'. Haar angst voor afgestemde groepsverklaring wordt maandag niet weggenomen, een verwijt dat de Landsadvocaat 'op het randje' noemt.

Centraal in dit gevoelige proces is de vraag of zes van de negen kapers omkwamen in een kogelregen, zoals de Nederlandse Staat stelt, of dat ten minste twee kapers van dichtbij, gewond en ongewapend, zijn geëxecuteerd, zoals Zegveld betoogt. Als zij gelijk krijgt, heeft de Nederlandse regering gehandeld in strijd met de mensenrechten en daarover destijds tegen het parlement gelogen. Uit verschillende bewijsstukken zou blijken dat kapingsleider Max Papilaja (25) en de enige vrouwelijke kaper, Hansina Uktolseja (21), van dichtbij werden doodgeschoten hoewel zij al gewond, ongewapend en weerloos op de grond lagen.

Brechtje Vossenberg (L) en Liesbeth Zegveld, advocaten van de nabestaanden van de Molukse treinkapers Beeld anp

Begin dit jaar oordeelde de rechtbank in Den Haag dat de Staat meer geheime stukken over de beëindiging van de treinkaping moet vrijgeven, en dat de betreffende mariniers moeten komen getuigen. In de regiezitting maandag werd fel gesteggeld over de vraag hoe dat laatste moet gebeuren. Landsadvocaat Bart-Jan Houtzagers eist dat de anonimiteit van de mariniers wordt gewaarborgd, Liesbeth Zegveld wil hen juist 'in de ogen kunnen kijken, anders wordt het een robot-achtig verhoor'. Voorstellen voor stemvervorming, onherkenbaarheid en grenzen aan wat wel en niet aan de mariniers mag worden gevraagd vlogen door de rechtszaal.

Zoals ook op de zitting eind vorig jaar haalden beide advocaten fel naar elkaar uit. 'Mevrouw Zegveld wil de geschiedenis herhalen, te beginnen bij Adam en Eva', sneerde Houtzagers, die vindt dat zijn opponent zich moet beperken tot de vraag hoe en hoeveel er door de mariniers is geschoten. Zegveld bitste tegen de rechtbankvoorzitter dat 'de heer Houtzagers mij voortdurend onderbreekt - misschien is het goed als hij zich een beetje inhoudt en de leiding bij u laat'.

Chris Uktolseja, een van de nabestaanden van de Molukse treinkapers Beeld anp

De rechtbank zal 'op zo kort mogelijke termijn' beslissen over alle voorstellen, zodat het horen van de mariniers, elf in totaal, snel kan gaan plaatsvinden om alle onzekerheden voor de betrokkenen 'zo veel mogelijk te bekorten'.

Lees meer over de nasleep van de treinkaping bij De Punt

De rechtszaak over treinkaping rakelt oude pijn op bij gegijzelden (+)
Sommige voormalige gegijzelden in de trein hebben er moeite mee dat nabestaanden van twee kapers vragen om schadevergoeding. 'Opening van zaken zou genoeg moeten zijn.'

Zo maakten mariniers veertig jaar geleden een gewelddadig einde aan de gijzeling bij De Punt (+)
Geluidsopnamen van de bevrijdingsactie in een trein bij De Punt, die in 1977 een eind maakte aan een langdurige gijzeling, zijn na veertig jaar vrijgegeven.

'Waarom is mijn zoon bij De Punt geëxecuteerd?' (+)

Max Papilaja was de leider van de Molukse treinkaping bij De Punt in 1977. Voor het eerst in bijna veertig jaar doen zijn nabestaanden hun verhaal.

Hoe de FBI de mariniers van De Punt verleidde
Op 11 juni 1977 bestormden militairen de gekaapte trein bij De Punt. Twee mariniers spraken er al in de zomer van 1977 over tegen een FBI-agent, met de bijnaam De Rots. Hun openhartigheid leidde destijds tot diplomatieke ophef. Een reconstructie.

'SECRET': de rapportage van kolonel Duffield over de kaping bij De Punt (+)
Het is 22 juli 1977, zes weken nadat bij het gehucht De Punt in Noord-Nederland de langste treinkaping in de wereldgeschiedenis met geweld is beëindigd. Kolonel Duffield, de Britse defensieattaché in Den Haag, verstuurt een uitgebreid verslag aan zijn superieuren in Londen. Lees hier wat er in staat.

'Ik heb nog nooit gehoord: excuses meneer Monsjou' (+)
Karel Monsjou (83) wacht sinds 1977 op uitleg waarom zijn dochter Ansje, passagiere in de gekaapte trein bij De Punt, bij de bevrijding is omgekomen. Hij voelt zich door de overheid 'onbeschoft' behandeld. We spraken hem in 2014.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden