VooruitblikTramaanslag Utrecht

Proces tramaanslag Utrecht begint: is Gökmen T. een terrorist?

Heeft Gökmen T. zijn aanslag op een Utrechtse tram op 18 maart vorig jaar gepleegd met een terroristisch motief? Dat is de hoofdvraag die in de rechtszaak tegen hem moet worden beantwoord. Vandaag begint de inhoudelijke behandeling ervan in de Utrechtse rechtbank.

De tram in Utrecht na de aanslag van Gökman T..Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Die ochtend begon Gökmen T. (38) uit het niets te schieten in een tram in Utrecht. Vier passagiers verloren het leven, twee anderen raakten ernstig gewond. T. werd later die dag aangehouden. Hij heeft bekend dat hij de schutter is en zegt dat hij alleen heeft gehandeld.

Het was de eerste keer dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) het dreigingsniveau verhoogde naar het hoogste niveau 5, ‘kritiek’. En het was de eerste keer dat de autoriteiten meteen na een schietincident naar buiten brachten dat een terroristisch motief niet kon worden uitgesloten.

Het Openbaar Ministerie verdenkt T. van moord met een terroristisch oogmerk. Volgens de voorlopige planning maakt de officier van justitie donderdag 5 maart in zijn requisitoir bekend welke straf het OM tegen T. eist. Vandaag wordt een reconstructie getoond en worden de feiten behandeld.

‘Deze strafzaak is de neerslag van de oorverdovende gebeurtenissen op 18 maart, waarbij vier doden zijn gevallen’, zei de rechter in de eerste voorbereidende zitting. ‘De gebeurtenissen hebben een enorme impact gehad op de nabestaanden, andere aanwezigen, de bewoners van Utrecht, en verder. Het was een gebeurtenis die zijn weerga niet kent in Nederland.’

Dat T. niet meewerkt, bemoeilijkt de rechtszaak. De verdachte wil zich bijvoorbeeld niet laten bijstaan door een advocaat. ‘Ik ken jullie wetten niet en ik erken deze rechtbank niet’, antwoordde T. op de vraag van de rechter waarom hij dat niet wilde. In december nam de rechtbank de uitzonderlijke beslissing dat T. in dit proces gedwongen een advocaat krijgt toegewezen.

Een advocaat toewijzen tegen de wil van een verdachte kan alleen als de verdachte jonger is dan 16 jaar of als hij zo’n gebrekkige ontwikkeling heeft dat hij zijn belangen niet kan verdedigen. De rechter vindt dat bij T. sprake is van dat laatste. Uit het onderzoek van het Pieter Baan Centrum blijkt dat T. een narcistische en antisociale persoonlijkheidsstoornis heeft. Hij is ook zwakbegaafd.

T. verscheen maar op een van de voorbereidende zittingen, op 1 juli. Daar zat hij, met volle rossige baard en in trainingspak, met de armen vastgesnoerd. Vastgehouden door agenten was T. die ochtend eerder de zaal van Utrechtse rechtbank binnengeleid. Volgens de rechter was zijn verzet om te verschijnen zo heftig geweest, dat het niet anders kon.

Het Openbaar Ministerie heeft ‘sterke indicaties’ dat de tramschutter heeft gehandeld met een terroristisch oogmerk. Dat zou blijken uit verklaringen van T. bij de rechter-commissaris, documenten die hij heeft overlegd en het briefje dat hij achterliet in de auto waarmee hij na de schietpartij vluchtte. Daarop stond onder meer: ‘Ik doe dit voor mijn geloof, jullie maken moslims dood en willen ons geloof van ons afpakken.’

Tegen de rechter-commissaris heeft T. in twee verklaringen gezegd ‘dat hij niet met zijn geloof laat spotten’. Dat overal moslims worden doodgemaakt en de profeet wordt vernederd met karikaturen. En dat hij, als hij duizenden levens had, ze allemaal aan Allah zou geven. Ook in de rechtszaal toonde hij zich toen radicaal. ‘Wie zijn jullie om moslims dood te maken? Dit is de waarheid. Laat ons de sharia volgen’, zei hij.

In zijn omgeving stond T. bekend als een criminele drugsverslaafde, die verward kon zijn. Hij was eerder veroordeeld en hij werd verdacht van verkrachting van zijn toenmalige vriendin. Maar hij kon zich ook heel religieus gedragen.

De officier van justitie beklemtoonde in die eerste zitting hoeveel mensen, naast degenen die zijn beschoten, nog dagelijks klachten ondervinden van de schietpartij in de tram. Onder hen de nabestaanden die dierbaren missen, de overige passagiers van de tram en voorbijgangers. ‘Daarom is het belangrijk te weten wat zijn motief was. Of hij geradicaliseerd was, of er sprake was van terrorisme.’

Lees ook

Om haar verdriet te kunnen verwerken, moet Eline Gökmen T. in de ogen kijken
Een kogel van tramschutter Gökmen T. doorboorde haar lichaam. Later kwam de angst en de wens om dood te gaan. Nu wil Eline weer ademen.

Frans werd gered door Mustafa bij de tramaanslag in Utrecht. Nu zien ze elkaar weer
Toen Frans Hoogendijk uit zijn auto was gestapt bij de tramaanslag in Utrecht, bijna een jaar geleden, werd hij bij de arm genomen door Mustafa Ercan, die net uit de tram was gevlucht. ‘Hij zei: we moeten hier weg, ren voor je leven. Samen zijn we gaan rennen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden