Proces tegen Wilders is een stemmenkanon

Het proces tegen Geert Wilders heeft de PVV goed gedaan, blijkt uit de peilingen. En wat de rechters vrijdag ook beslissen, de PVV-leider kan profijt hebben van de uitspraak.

Geert Wilders in de rechtbank op Schiphol in de zaak rond de minder Marokkanen-uitspraken van de PVV-leider.Beeld ANP

Op 19 maart 2014, een grauwe woensdagavond, werd een paar handenvol journalisten bijeengedreven naast de bar van café De Tijd aan het Plein in Den Haag. PVV'ers konden er vrij rondlopen, het journaille diende in de hoek te blijven en werd bij toiletbezoek begeleid. Een met twee ballonnen versierd katheder stond klaar voor Wilders.

Hij liet lang op zich wachten. De gemeenteraadsverkiezing verliep niet volgens verwachting; de PVV leek weliswaar de grootste te worden in Almere, maar verloor in Den Haag, van D66 nota bene. De korte toespraak die Wilders hield werd geruchtmakend. Hij stelde drie vragen, met als laatste: 'Willen jullie meer of minder Marokkanen.' De politieke lading van de toespraak school in zijn antwoord: 'Dan gaan we dat regelen.' Politiek is immers het verlangen woorden in handelingen om te zetten.

Een juridische lading was er ook. Die kwam aan de orde in een eerdere zin, die Wilders als een soort disclaimer leek op te voeren: 'Ik mag het eigenlijk niet zeggen want er wordt aangifte tegen je gedaan. En misschien zijn er zelfs D66-officieren die je een proces aandoen.' Wilders was zich dus bewust van het risico dat hij met zijn uitspraak ging nemen.

Politici lijken soms een beperkte horizon te hebben: tot aan de volgende verkiezingen en daarna kijken we verder. Geert Wilders kijkt in maart 2014 veel verder vooruit. Hij geeft zijn 'minder minder'-uitspraak meteen al bij de lancering zowel een politieke als juridische lading mee. Dat is geen improvisatie: de oproep tot minder Marokkanen had hij in dezelfde campagne eerder gebruikt.

Nu, ruim tweeënhalf jaar later, moet de rechtbank beoordelen welke van die twee zwaarder moet wegen. Is dat de vrijwel onbeperkte vrijheid van meningsuiting? Of geeft de mogelijk discriminerende aard van de uitspraken de doorslag?

Tekst gaat verder onder video.

Voor Wilders zelf is er ongeacht de uitkomst bij dit proces het nodige te winnen. Mocht de rechter hem vrijspreken, dan kan hij dat presenteren als de triomf van het vrije woord, door hem bevochten op bevooroordeelde rechters. De grenzen van de vrijheid van meningsuiting zijn daarmee opgeschoven.

En wat bij een veroordeling? Het gaat te ver om te zeggen dat Wilders daarmee blij zal zijn. Het bezorgt hem een strafblad. Dat kan zijn bewegingsvrijheid verder beperken. Voor de VS en Israël kan een veroordeling reden zijn een visum te weigeren. Maar het maakt hem ook tot het slachtoffer van het politieke proces waarvoor hij in 2014 al had gewaarschuwd. Een rol die aansluit bij zijn positionering buiten het establishment, en die met een hoger beroep verder kan worden uitgebouwd. Daarmee kan het proces tot in het hart van de verkiezingsstrijd doorrollen, en wordt de begrenzing van de vrijheid van meningsuiting een campagne-onderwerp.

De mogelijke electorale invloed werd de afgelopen maanden zichtbaar. De PVV staat in de peilingen op zeker een verdubbeling van de score van 2012 (15 zetels toen). De laatste weken zet de groeit door. Alles wat de PVV-lijsttrekker over de rechtszaak zegt, krijgt veel aandacht. Aandacht die Wilders bewust opzoekt. Zijn slotwoord van 27 minuten was via de rechtbank gericht tot 'de mensen thuis'.

De PVV heeft, anders dan ledenpartijen, een klein budget om campagne mee te voeren. De aandacht die het proces genereert is gratis. Datzelfde geldt voor de reeks berichten op sociale media die Wilders aan het onderwerp wijdt. 'Dus géén veroordeling voor bedreiging raadslid maar wél voor het stellen van een vraag over minder-Marokkanen', twitterde hij op 26 november aan zijn 732 duizend volgers. Op 3 december: 'Heeee linkse media, elite, diensten en justitie: luister goed! Wat jullie ook doen het zal mij en de PVV alleen maar sterker maken! Doeiii.' Een andere, van woensdag: 'Tientallen Marokkaanse asielzoekers in Ter Apel terroriseren buslijn maar krijgen geen boete. Maar 'n politicus die minder minder vraagt...'

Uitspraken waarmee de PVV-leider stelselmatig de neutraliteit van de rechterlijke macht in twijfel trekt. Ze voeden de verpolitisering van dit proces en trekken de uitspraak, hoe die ook zal uitpakken, weg van de reguliere gang van de rechtspraak.

Uitbreiding vrije woord: weinig kans

Het is dezer dagen een van de gevoeligste onderwerpen op het Binnenhof. Moet het aanzetten tot haat, groepsbelediging en discriminatie uit het Wetboek van Strafrecht worden gehaald? De Kamer voelt er vooralsnog weinig voor, leert een rondgang langs de partijen.

De discussie over de wetsartikelen 137c en 137d speelt al jaren en is om twee redenen opnieuw actueel. Volgende week verdedigt VNL-Kamerlid Joram van Klaveren zijn initiatiefwetsvoorstel om de vrijheid van meningsuiting te verruimen door de betreffende artikelen te schrappen. Alleen het aanzetten tot geweld blijft wat hem betreft strafbaar. En vanochtend doet de rechter uitspraak in de zaak tegen PVV-leider Wilders, vanwege diens 'minder Marokkanen'-uitspraak van maart 2014. In het vorige proces, in 2011, sprak de rechter Wilders vrij van overtreding van 137c en 137d. De pikante situatie is nu dat hij er vandaag mogelijk wel op veroordeeld wordt, en dat daarop een hoger beroep volgt terwijl de Kamer debatteert over het wegstrepen van de artikelen. Zover is het nog niet, want Van Klaveren heeft voorlopig geen meerderheid voor zijn voorstel. VNL rekent op steun van de PVV, maar daarna wordt het lastig. De Kamer wacht het vonnis van de rechter af, regeringspartij VVD voorop. De PvdA is tegen het voorstel zoals het er nu ligt. D66 en GroenLinks vinden dat Van Klaveren te veel schrapt en ook de christelijke partijen staan niet te springen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden