Proces tegen klokkenluider Manning in beslissende fase

Is de Amerikaanse militair Bradley Manning (25) een verrader die de vijand welbewust steunde toen hij geheime documenten doorspeelde aan de anti-geheimhoudingsorganisatie WikiLeaks? Of is hij een moedige klokkenluider die Amerika's wangedrag wilde blootleggen?

NEW YORK - Deze vragen moet de militaire rechter beantwoorden nu het proces tegen Amerika's bekendste gevangene in de beslissende fase is beland. Omdat er - op Mannings verzoek - geen jury is, zal rechter Denise Lind op korte termijn uitspraak doen over Mannings schuld of onschuld, en - in geval van een schuldig - de strafmaat bepalen.


Zijn aanklagers noemen hem een 'anarchist'. Voor de krijgsraad is hij beschuldigd van hoogverraad en steun aan de vijand. Hoewel Manning eerder schuld heeft bekend aan minder serieuze overtredingen, ontkent hij deze ernstige aanklachten. Er hangt hem een levenslange celstraf boven het hoofd. Manning heeft nog zicht op een zeer beperkte vorm van hoger beroep binnen het militaire rechtssysteem.


De zaak van de regering-Obama tegen Manning wordt in de VS scherp in de gaten gehouden. Juist deze zomer stellen de Amerikanen alles in het werk om die andere beroemde klokkenluider, Edward Snowden, vanuit Rusland naar de VS te krijgen en hem te vervolgen. Diens onthullingen over het grootschalige spioneren door de veiligheidsdiensten heeft eveneens wereldwijd opwinding veroorzaakt.


Het proces-Manning wordt gezien als een lakmoesproef. Zes andere klokkenluiders zijn onder Obama beschuldigd en aangeklaagd, maar niet eerder heeft een rechter zich uitgesproken over de beschuldiging van landverraad tegen een klokkenluider die de nationale veiligheid zou ondermijnen.


Vrijdag hield Mannings militaire advocaat David Coombs een vurig slotpleidooi. Hij omschreef zijn cliënt als een 'jonge, naïeve, goedbedoelende soldaat'; een 'humanist', worstelend met zijn homoseksuele identiteit. Manning had geen kwaad in de zin, aldus Coombs. Hij was 'geschokt' door wat hij zag in Irak en Afghanistan, en wilde de Amerikaanse bevolking informeren. Het is een echo van wat de voortvluchtige Snowden zei over zijn eigen besluit om gevoelige informatie aan de media door te spelen.


Mannings supporters in de rechtszaal applaudiseerden vrijdag. Ook ver buiten de VS krijgt hij steun. Zaterdag werden - veelal bescheiden - solidariteitsbijeenkomsten voor Manning gehouden in zeker veertig steden in en buiten Amerika.


De militaire aanklager gaf een andere interpretatie van Mannings beslissing om grote hoeveelheden gevoelige informatie te lekken in 2009 en 2010, waardoor de klokkenluiderssite WikiLeaks en zijn oprichter Julian Assange op slag wereldberoemd werden. Volgens aanklager Ashden Fein is het onmogelijk dat Manning, als informatieanalist, niet besefte dat openbaarmaking van de gevoelige informatie desastreuze gevolgen zou kunnen hebben: 'Zijn handelingen zorgden ervoor dat Al Qaida naar WikiLeaks kon gaan om die informatie te gebruiken.' Net zoals de islamitische terreurgroep is Manning een staatsvijand, zei Fein. 'Hij deed dit om het aan de hele wereld te laten zien, inclusief Al Qaida op het Arabische schiereiland. Dat is kwade opzet, dat is steun bieden aan de vijand.'


Zo legt de zaak opnieuw het hooglopende conflict tussen veiligheid en openheid bloot. In navolging van zijn voorganger George W. Bush betoogt Obama dat geheimhouding een onvermijdelijk bestanddeel is van de overheidstaak om het land te beschermen. Critici betogen dat de Democratische regering de vrijheid en democratie juist ondermijnt door jacht te maken op klokkenluiders en op media die aan hen een podium bieden.


Julian Assange, zelf op de vlucht voor de Amerikaanse autoriteiten, beschuldigt Obama van een 'oorlog' tegen klokkenluiders en journalisten. In The New York Times kreeg hij bijval van Lucy Daglish, expert op het gebied van de persvrijheid. De harde aanpak van klokkenluiders en kritische journalisten schept een uitzonderlijk kil klimaat, vindt Daglish. 'Wat mij nog het meest zorgen baart is dat sommige belangrijke verhalen uit het recente verleden momenteel waarschijnlijk niet gemaakt zouden kunnen worden', betoogde zij.


Carl Bernstein, die het Watergate-schandaal rond president Nixon mede onthulde, denkt dat die journalistieke prestatie in het huidige klimaat onmogelijk zou zijn. De Watergate-onthullingen berustten voor een belangrijk deel op de info van anonieme tipgevers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden