Proces tegen joden vuurproef voor Iran

In Shiraz begint vandaag een proces tegen dertien Iraanse joden. Volgens het Westen een uitgelezen kans voor Iran om te bewijzen dat het de weg naar democratie heeft ingeslagen....

Volgens de Verenigde Staten en Europa begint vandaag de test voor Iran om te laten zien dat het in dat land de goede (lees: democratische) kant opgaat. Met aandacht volgen de regeringen het proces tegen dertien Iraanse joden dat vandaag in de stad Shiraz achter gesloten deuren begint.

De Iraanse justitie beschuldigt de dertien van acties tegen de nationale veiligheid, dan wel van spionage voor de 'Grote Satan' en de 'Kleine Satan'. Dat zijn de gebruikelijk scheldwoorden die de aanhangers van de machtigste man in Iran, Geestelijk Leider Khamenei, gebruiken voor de VS en Israël. Als de joden voor spionage veroordeeld worden, wacht hen de doodstraf.

President Clinton heeft laten weten dat de betrekkingen tussen Iran en de VS op het spel staan, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Albright spreekt van 'de lakmoesproef', en ook de regering van Frankrijk - van ouds een belangrijke partner van Iran - heeft openlijk gezegd een schijnproces achter gesloten deuren onacceptabel te vinden.

Achter de schermen heeft zich de laatste tijd veel stille diplomatie afgespeeld, die ertoe heeft geleid dat er intensieve gesprekken zijn gevoerd tussen westerse regeringen en Iran. Ook minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen heeft een gesprek gehad met de Iraanse ambassadeur, waarin hij de zorg van Nederland uitsprak over het proces.

De dertien zijn een jaar geleden rond het joodse paasfeest opgepakt. Het is onduidelijk waarvan de Iraanse autoriteiten hen precies beschuldigen en concrete aanklachten zouden pas op het proces worden bekendgemaakt. Maar volgens een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Justitie kan het proces vandaag, na een eerste zitting, alsnog worden verdaagd. Drie van de verdachten - de jongste is 16 - zijn op borgtocht vrij en hebben een eigen advocaat. De andere tien hebben volgens de VN-functionaris die belast is met de mensenrechten in Iran nog steeds geen onafhankelijke rechtshulp gekregen. Iran zelf heeft enige tijd geleden benadrukt dat de dertien een eerlijk proces zouden krijgen.

Eén of twee van hen zouden voor Israël hebben gespioneerd. De anderen hebben zich aan minder ernstige delicten schuldig gemaakt, verklaarden de Iraniërs deze week. Het Iraanse persbureau IRNA meldde dat enkele van de beschuldigde joden tijdens een bezoek aan Israël zouden zijn getraind voor spionageactiviteiten.

In Iran hebben joden een aparte status en een zetel in het parlement. De grondwet garandeert hun religieuze rechten. In de praktijk zijn sinds de Islamitische Revolutie van 1979 niettemin tienduizenden joden het land ontvlucht. Shiraz heeft met zesduizend joden de grootste joodse gemeenschap. In heel Iran wonen nog zo'n twintigduizend joden.

De zaak wordt hoog gespeeld, en dat betreuren de joodse leiders in Iran die geprobeerd hebben achter de schermen tot een oplossing te komen. De eerste maanden na de arrestatie van de dertien is ook op internationaal niveau geprobeerd om een oplossing te vinden. Dat heeft niets opgeleverd.

Inmiddels is het proces een prestigekwestie geworden. Er zal moeten worden gezocht naar een oplossing waardoor Iran geen gezichtsverlies lijdt. Maar de VS en Europa lijken de invloed te onderschatten die de conservatieven in Iran nog steeds hebben. Het Westen gaat ervan uit dat Iran met een eerlijk en open proces veel goodwill zal winnen. Dan laat het immers zien dat het een democratisch rechtssysteem heeft .

Maar president Khatami heeft zijn handen niet vrij. Hij heeft met zijn hervormingsgezinden weliswaar een massale overwinning geboekt tijdens de parlementsverkiezingen van februari, maar de aanhangers van Khamenei zitten nog stevig in het zadel. Het justitiële apparaat, politie en leger zijn nog steeds in conservatieve handen. Het vergt van de hervormingsgezinden moeizaam gemanoeuvreer om Iran verder te democratiseren. Het is voor iedereen de vraag of dit proces bij die democratisering een struikelblok of een stimulans zal blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.