Proces-Birdal pijnlijk voor Turkije

Het proces tegen elf mannen die worden verdacht van poging tot moord op de Turkse mensenrechtenactivist Akin Birdal dreigt opnieuw een schandaal aan het licht te brengen over banden tussen rechts-extremisten en staatsveiligheidsinstanties....

Van onze buitenlandredacteur

Eric Outshoorn

AMSTERDAM

Birdal overleefde de moordaanslag in mei. Het proces begon vorige week op dramatische wijze toen Cengiz Ersever, die wordt geacht het brein achter het complot te zijn, aanklagers bedreigde, en opschepte dat hij Birdal binnen 24 uur kon vermoorden als hij dat zou willen. De rechtszaak werd opgeschort tot eind deze maand nadat een schoppende en schreeuwende Ersever werd weggesleept uit de rechtszaal.

Als legerofficier streed Ersever vijf jaar tegen de Koerdische rebellen in Zuidoost-Turkije. En naar zijn zeggen organiseerde hij sinds 1996 de training van rekruten voor de extreem-rechtse organisatie Brigade van de Wraak.

De openbare aanklager zegt dat de aanval werd uitgevoerd op instigatie van een ultra-nationalistische militant, Mahmut Yildirim, die de codenaam Yesil of Groen draagt. Van Yildirim wordt tevens vermoed dat hij een sleutelrol speelt in de zogeheten Susurluk-affaire.

In november 1996 botste bij het stadje Susurluk op de autoweg tussen Istanbul en Izmir een Mercedes op een ander voertuig. Drie inzittenden van de Mercedes vonden de dood: de gezochte maffialeider Abdullah Catli, de politiechef Huseyin Kocadag en de vroegere schoonheidskoningin Gonca Us. Het Koerdische parlementslid voor de Partij van het Ware Pad (DYP) Sedat Bucak, de vierde passagier, overleefde de botsing. Dat dit gezelschap in één auto zat bewees de banden tussen staat en maffiosi.

Catli wordt ervan verdacht het brein achter de aanslag op de paus in 1981 te zijn. Niettemin was hij in het bezit van officiële politiepapieren en een diplomatiek paspoort. Bucak is een Koerdisch stamhoofd die met een privé-militie zij aan zij met het Turkse leger Koerdische rebellen bevecht.

Hij moet binnenkort terechtstaan in het Susurluk-proces dat in Istanbul aan de gang is. Of de voormalige minister van Binnenlandse Zaken Mehmet Agar daar ook moet voorkomen, is niet duidelijk. Wel is zijn parlementaire onschendbaarheid opgeheven. Agar verstrekte Catli het diplomatieke paspoort toen hij chef van de Turkse veiligheidsdienst was.

Hij wordt beschouwd als aanstichter van de moord op Koerdische dissidenten. Hij had zijn ministerschap te danken aan oud-premier Tansu Ciller. Zij wordt gezien als de drijvende kracht achter de doodseskaders en andere gewelddaden.

Na Susurluk werd onder druk van de publieke opinie een officieel onderzoek ingesteld naar de connecties tussen de staat en extreem-rechts. Het grootste deel van het rapport lekte begin dit jaar al uit in de Turkse pers, reden voor de regering-Yilmaz de rest ook maar vrij te geven. Wel werden elf pagina's weggelaten om redenen van staatsveiligheid.

Het rapport van de officiële onderzoeker Kutlu Savas bevestigde dat veiligheidsfunctionarissen gebruik hebben gemaakt van rechtse bendes om tegenstanders uit de weg te ruimen. In ruil daarvoor werd soepel gereageerd op drugssmokkel, afpersing en het witwassen van geld in casino's.

De onderzoeken naar de gang van zaken in de casino's en naar het vervaardigen van vervalste officiële documenten gaan door, maar in traag tempo. De casino's werden verboden, maar gaan wellicht weer open.

Velen geloven dat het machtige Turkse leger en de staatsveiligheidsdienst zich onwillig hebben opgesteld in het Susurluk-onderzoek. Zonder hun medewerking kan er weinig worden uitgericht.

De politieke aandacht voor het schandaal zou wel eens verder kunnen afnemen nu besloten is volgend jaar april vervroegde verkiezingen te houden. Desalniettemin zijn veel details nu bekend, en dat is op zichzelf al van belang, zegt Sedat Ergin, hoofdredacteur in Ankara van de krant Hurriyet: 'Het kan niet meer onder het tapijt worden geveegd. We weten te veel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden