Pro-Russische rebellen genieten aan het front

Terwijl het Oekraïense regeringsleger de stad Loehansk binnendringt en Donetsk bestookt, veroveren de rebellen terrein in het zuiden, bij de grens met Rusland.

Rebellencommandant Pavel Illitsj rijdt met de enige vrouwelijke strijder van zijn groep in een pantserwagen van het Oekraïense leger naar de plek waar katjoesja-raketwerpers zijn gevonden. Beeld Pierre Crom

Het heeft geregend, de landweg ligt vol plassen en commandant Pavel Ilitsj weet dat hij zijn Japanse terreinwagen maar beter kan verruilen voor een voertuig dat veel beter tegen de modder kan: een BDM, een pantserwagen van Sovjet-makelij.

Lang hoeft hij niet te zoeken. Zijn manschappen hebben de afgelopen weken genoeg pantserwagens buitgemaakt op het Oekraïense leger. Overal kom je ze tegen, op de legerbasis van Rovenki, waar Ilitsj commandant is, langs de belangrijkste toegangswegen of gewoon in een verre uithoek, zoals hier in Djakove, bij een controlepost van de rebellen in de buurt van de Russische grens. De twee witte strepen van de Oekraïense Nationale Garde zijn overgeschilderd met groene vlekken en een rode ster.

Maar Ilitsj, een vijftiger die er met zijn legerpet strenger uitziet dan hij is, heeft pech. Hij zit al boven op de pantserwagen als de motor begint te sputteren. Zelfs Joeri, in het gewone leven tractormecaniciën, krijgt hem niet aan de praat. Hij vraag een beetje geduld. Dat heeft Ilitsj niet. Hij wil het Oekraïense legerkamp laten zien dat zijn Georgi-Pobedonosets-bataljon twee weken geleden heeft veroverd. 'De Mitsubishi dan maar.'

Op weg naar het kamp zijn de eerste sporen van de oorlog te zien: uitgebrande autowrakken, volgens Ilitsj van burgers die door het Oekraïense leger onder vuur zijn genomen toen ze naar Rusland wilden vluchten. De brandende bus verderop heeft niets te betekenen: zijn manschappen zijn hun munitie aan het uittesten.

Een rebel bewaakt een gevangen genomen soldaat. Beeld Pierre Crom

Veroverd kamp

Het veroverde kamp bevindt zich vlakbij, op een heuveltje met uitzicht over de velden. Met het blote oog kan je Rusland zien liggen. Naast een stel uitgebrande legervoertuigen liggen op een bankje brokken varkensvet, een lekkernij in dit deel van Europa. De Oekraïense soldaten moeten in haast zijn gevlucht.

Ze moeten met velen zijn geweest. De bosjes die de omliggende velden omzomen, vormen een aaneenschakeling van loopgraven en schuilplaatsen. Die hadden de Oekraïners moeten beschermen tegen het vijandelijke vuur. Tussen de achtergebleven rommel zijn hier en daar sporen van de dood te zien: uiteengereten schoenen, een stukje verkoold vlees, een geïmproviseerd graf. Volgens Ilitsj hebben de Oekraïners ook massaal lijken gedumpt in een nabijgelegen meer. De commandant zal ze laten begraven, maar dat is werk voor later, wanneer het gebied ontmijnd is.

Echt vechten hoefden de rebellen niet om het kamp te veroveren. Het volstond de vijand wekenlang te bestoken met granaten en raketten. Het is de manier waarop overal in het Donbekken oorlog wordt gevoerd, door beide partijen. Er wordt pas opgerukt nadat de vijand is gevlucht.

'We voeren hier oorlog op zijn Amerikaans, vanaf een afstand', zegt Roman Ivanovitsj, een vrolijke jongen die voor hij rebel werd mijnwerker was. Er klinkt een beetje spijt in zijn stem. Hij is een kozak en hij had het Oekraïense legerkamp liever vechtend veroverd.

In de steden heeft die strategie van 'schiet-ze-maar-plat' voorlopig weinig resultaat opgeleverd. Het Oekraïense leger is er tot dusver nog niet in geslaagd met beschietingen ook maar één grote stad te veroveren. Maar op het platteland, waar alleen bomen enige beschutting kunnen bieden, bewijzen ze wel hun nut, zeker als je niet van ophouden weet, zoals de rebellen van het Pobedonosets-bataljon.

Beeld de Volkskrant

Pijnlijke terugtrekking

In de nacht van 8 op 9 augustus vonden de Oekraïners dat het genoeg geweest was. Net toen de rebellen, tenminste volgens Roman, het ogenblik gekomen vonden om aan te vallen, trokken ze zich helemaal terug. Honderden Oekraïense soldaten staken de grens met Rusland over.

Voor Kiev was de terugtrekking dubbel pijnlijk. Niet alleen kregen de rebellen zo op slag een groot gebied aan de grens met Rusland in handen, ze gaven bovendien een flinke knauw aan de pogingen van Kiev om Donetsk van Loehansk af te snijden. Een tegenaanval zit er niet meteen in.

Maar het begon dus in Djakove, en daar genieten Ilitsj en zijn mannen twee weken later nog altijd van. Tijdens een wandeling langs de loopgraven raapt de commandant om de haverklap iets op, om het daarna triomfantelijk in de lucht te steken: een zak met Amerikaanse legervoeding - 'Kijk eens tegen wie we vechten' - of een paar rookbommen, die prompt worden uitgetest. Maar het leukste is toch wel de uitschuifbare fles bij een van de loopgraven. Daar moet marihuana mee geblowd zijn. 'Een hookah, een hookah', roepen Ilitsj en zijn assistent Roman. Ze komen amper bij van het lachen.

Ze zijn nog aan het uithijgen, wanneer in de verte gebrom klinkt. Joeri heeft woord gehouden, de BDM rijdt opnieuw. Hij komt Ilitsj oppikken voor een ritje naar een uithoek van het kamp. Zo hoeft de commandant zijn Mitsubishi niet helemaal stuk te rijden.

De slaapzaal in het hoofdkwartier van de separatisten in Djakove. Beeld Pierre Crom

Met Ilitsj op de voorsteven en naast hem de enige vrouwelijke rebel van het gezelschap, een jonge blondine - hij is tenslotte de commandant - gaat het naar een bosje in de verte. Daar staan op een rij drie uitgebrande katjoesja's, het geliefde wapen van de strijdende partijen. Klaar voor de schroothoop, zou je denken, maar de rebellen zien dat anders. Een tractor moet een van de raketlanceerders naar de basis slepen.

'Binnen drie dagen is hij gerepareerd', verzekert Roman, terwijl hij zich opmaakt om met zijn kalasjnikov een salvo af te vuren op een paar lege granaathulzen. 'We hebben een gezegde hier: wie naar het zwaard grijpt, zal door het zwaard omkomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.