Vijf vragenNieuwe interesse kernenergie

Pro-kernenergie? Waar haalt Wiebes dat advies ineens vandaan?

Kernenergie is toch kansrijk, was de boodschap in een rapport dat minister Wiebes vorige week naar de Tweede Kamer stuurde. Verrassend, want een half jaar eerder stuurde hij een rapport met de tegengestelde conclusie naar de Kamer. Vijf vragen over een energievorm in de verdrukking.

De kerncentrale van Borssele. De hoofdauteur van het positieve kernenergierapport zit in een commissie die mede over de toekomst van deze centrale beslist.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Hoe komt het dat kernenergie plotseling weer in de politieke belangstelling staat?

Dat komt door de motie Yeşilgöz-Mulder (VVD-CDA), die het kabinet opriep de mogelijkheden van kernenergie te onderzoeken. Naar aanleiding van die motie liet minister Wiebes van Economische Zaken en Klimaat consultancybureau Enco een rapport opstellen over de mogelijkheden van kernenergie. Vorige week werd dat gepubliceerd. De eerste zinnen in het begeleidende persbericht: ‘Kernenergie kan een serieuze optie naast energie uit wind en zon zijn. De kosten zijn namelijk vergelijkbaar met wind en zon als alle kosten op dezelfde manier worden meegenomen.’

Hoe reageerden de energiebedrijven?

Tegenover het FD waren de grote energiemaatschappijen Vattenfall, Eneco, RWE, Uniper en Engie duidelijk: zij gaan niet in kerncentrales investeren. Want, zeggen zij, kernenergie is (economisch en financieel) riskant, peperduur en past niet in de structuur van het Nederlandse stroomnet. Zelfs Engie, eigenaar van de twee kerncentrales in België, is niet van plan er in Nederland een te bouwen. En RWE, aandeelhouder van de kerncentrale in Borssele, zegt niet te zullen investeren in kernenergie.

Alleen de Zeeuwse stroomproducent PZEM, de andere aandeelhouder van Borssele, wil wel. Volgens algemeen directeur Frank Verhagen haalt Nederland zonder kerncentrales zijn klimaatdoelen niet. Maar dat wil niet zeggen dat PZEM wel zal investeren in nieuwe centrales: Verhagen zei eerder al tegen de Volkskrant dat zijn grootste aandeelhouder, de provincie Zeeland, dolgraag van de kerncentrale af wil.

Waarom zijn die bedrijven zo sceptisch als er sprake is van een ‘serieuze optie’?

Omdat de serieusheid van die optie zeer omstreden is. Hetzelfde ministerie van EZK stuurde dit voorjaar nog een ander rapport over de mogelijkheden van kernenergie naar de Tweede Kamer. De boodschap van dat rapport was duidelijk anders dan dat van Enco: kernenergie, zo concludeerden de bureaus Berenschot en Kalavasta, is een stuk duurder dan zonne- en windstroom, in bijna alle onderzochte scenario’s. Slechts in één, naar eigen idee extravagant scenario, wordt het concurrerend. Zo moet kernenergie altijd voorrang krijgen op het stroomnet, ook als zonne- en windstroom veel goedkoper zijn. En de overheid moet alle financiële risico’s voor haar rekening nemen.

Juist aan deze variant wijdde minister Wiebes nog een opgetogen zinnetje in zijn begeleidende brief aan de Tweede Kamer: ‘Uit de studie blijkt dat, indien de kerncentrale continu stroom levert aan het net, het kostenniveau vergelijkbaar is’ met scenario’s zonder kernenergie.

Berenschot en Kalavasta zijn wel bekend. Maar wat weten we van de auteurs van het nieuwe rapport?

Van Enco hadden weinig mensen gehoord. De website van het Weense bureau meldt dat het in 1994 is opgezet door voormalige medewerkers van de IAEA, het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie. Het afficheert zich als ‘een onafhankelijke veiligheidsadviseur’, en als veiligheidsconsultant inzake chemische, nucleaire en biologische wapens. Op de site staan geen verwijzingen naar eerdere rapporten over energiesystemen.

Wonderlijk, zo niet uniek, is dat het rapport geen namen bevat van auteurs. Na vragen daarover meldt zich Bojan Tomic, ‘principal consultant’ van het bureau, die mailt de hoofdauteur te zijn. Tomic is in Nederland niet helemaal onbekend. Bij de kerncentrale van Borssele kennen ze hem goed. Hij is lid van een voor de centrale cruciale commissie. Die commissie bepaalt elke twee jaar of Borssele nog wel tot de 25 procent veiligste centrales ter wereld behoort. Zo niet, dan dreigt sluiting.

Tomic schrijft ook nog dat zijn bureau ‘niet per se is gespecialiseerd in het elektrisch systeem’, en dat hij niet ‘elk detail van de prijsvorming van elektriciteit’ zelf had doorgerekend.

Waarom het ministerie koos voor Enco, wil de woordvoerder van EZK niet zeggen: er zijn vragen over gesteld in de Tweede Kamer, en de Kamer krijgt nu eenmaal eerder antwoord dan een journalist. Maar een journalist van Energeia die dezelfde vraag iets eerder stelde, kreeg als antwoord: ‘Navraag in ons netwerk leverde op dat Enco goed staat aangeschreven.’

De conclusies van Enco en Berenschot/Kalavasta zijn nogal verschillend. Waar komen die verschillen uit voort?

De verschillen in de aannames zijn groot. Enco gaat ervan uit dat in 2040 30 tot 50 procent van de Nederlandse stroom uit zon en wind komt. Kalavasta/Berenschot denkt dat dat in 2030 al 70 procent zal zijn (zoals afgesproken in het Klimaatakkoord) en in 2040 tot wel 90 procent.

Berenschot/Kalavasta denkt dat de kosten per megawatt voor zon en wind blijven dalen, zoals ze dat al jaren doen. Enco gaat juist uit van kostenstijgingen, en verdubbelt de kosten van zon en wind nog eens door enorme ‘systeemkosten’ toe te voegen. Berenschot/Kalavasta hanteert veel lagere systeemkosten.

Enco concludeert dat kernenergie kan concurreren op kosten, zelfs goedkoper is, zij het dat er wel aan wat voorwaarden moet zijn voldaan. Ook bij Enco moet de overheid een goedkope financiering waarborgen, en moet de centrale op maar liefst 95 procent van zijn capaciteit kunnen draaien.

Voor een zoektocht naar ‘regelbare’ energie om de wispelturige zon en wind aan te vullen, lijkt een eis voor bijna volop draaien vrijwel dodelijk. Maar in de presentatie maakte dit kernenergie juist ‘een serieuze optie’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden