Pro Femmes praat over verzoening temidden van lijken Vrouwen terug naar tijdbom Rwanda

Het gehele familiebezit valt nog net niet van het hoofd van de vrouw als zij met haar kinderen haastig de berm induikt om een landrover te ontwijken....

ANP

ANP

KIGALI

In de hotsende en botsende auto's zitten zowel Rwandese vrouwen als een stel muzungu's, ofwel 'witten'. In een andere, betere tijd zouden de kinderen misschien joelen naar die blanken. Maar niet nu, na een dagenlange marteltocht, te voet vanuit het oosten van Zaïre. De vrouw en haar kinderen zijn uitgeputte vluchtelingen, op weg naar huis en een onzekere toekomst.

De Rwandese vrouwen vertellen de blanke bezoekers dat er voor de vluchtelingen wel degelijk een toekomst is. De bezoekers willen dat graag horen. Ter kennismaking met Rwanda zijn ze zojuist meegetroond naar een kerk, op een uur rijden van de hoofdstad Kigali.

De lijken van mannen, vrouwen en kinderen liggen er nog, als getuigenis aan de waanzin die nog maar kort geleden door het land gierde. De doodsgeur is er twee jaar na dato nog niet te harden, maar toch praten deze vrouwen over verzoening, wederopbouw, solidariteit.

De vrouwen maken allen deel uit van Pro Femmes, een koepel van 35 vrouwenbewegingen. Pro Femmes wil steun van buitenlandse non-gouvernementele organisaties (ngo's) om het land te kunnen opbouwen. De vrouwen weten het nog niet, maar de eerste slag is al voor hen. Ze staan bovenaan de lijst voor extra steunfondsen.

'Ik ben van ze onder de indruk', zegt Sylvia Borren. Met Anne Pieter van Dijk vormt ze een tweepersoons-bliksemmissie van Novib. In hoog tempo trekken ze enkele dagen kriskras door Rwanda en Oost-Zaïre, om van tientallen vertegenwoordigers van internationale en plaatselijke organisaties te horen wat er moet gebeuren.

'Wij zijn net als alle andere organisaties volkomen overrompeld door de plotselinge terugkeer van de Rwandese vluchtelingen uit Zaïre. We hielden dit niet voor mogelijk. Waar nodig moeten we plannen omgooien, bijstellen, aanvullen. En wel snel', aldus Borren.

Het gebrek aan woningen lijkt de nieuwe lont in het kruitvat dat Rwanda heet. Terugkeerders, of de mensen die hun huizen aan hen moeten afstaan, ze moeten allemaal snel onderdak krijgen. Zo niet, dan ontploft de boel wéér, daar lijkt iedereen het over eens. 'Een tikkende tijdbom', is de omschrijving van alle zelfbenoemde deskundigen.

Huisvesting moet er komen, vinden ook Borren en Van Dijk, en dat vonden ze al eerder. Novib is al sinds 1994 druk aan het bouwen in Rwanda. Een project met de Stichting Nederlandse Vrijwilligers (SNV) in de provincie Gitarama bleek vorige maand op het goede moment te zijn voorbereid. Er hoefden geen nieuwe plannen te komen, de nieuwe situatie betekent slechts dat nu ook alle mensen op de reservelijst een huis krijgen.

Toch is huisvesting niet waar de Novib-missie zich het meest zorgen om maakt. Dit is namelijk bekend terrein. 'De meeste ngo's zijn goed in het oplossen van de traditionele, praktische problemen. Huizen, water, voedsel, eerste medische hulp, bruggen bouwen, dat kunnen we inmiddels heel snel', zegt Borren. 'Maar als het gaat om ingewikkelder zaken als traumaverwerking of specifieke hulp aan vrouwen, dan gaat dat zo vervloekte langzaam.'

Een nieuwe slopende dag brengt het gezelschap van Gisenyi, via een tussenstop in Goma, naar een gehucht in Noord-Rwanda. Dan komt de onvrede tot een uitbarsting. 'Ze snappen het niet', briest Borren, als ze na een rondleiding door een Novib-dorp weer in de jeep stapt.

Psychische begeleiding van verkrachte vrouwen? Traumaverwerking? 'Ach, iedereen is hier getraumatiseerd', had de Rwandese projectleider gezegd. 'En dan begint hij weer over spullen. We zijn er al zo lang mee bezig en nu staat het wéér onderaan zijn lijstje! Zo komen we er nooit.'

Maandverbanden in een noodpakket, of een stukje zeep, of praten met vrouwen die jaren achtereen met verkrachtingen te maken krijgen, het zijn allemaal zaken die onvoldoende aandacht krijgen, vindt Borren. 'Maar hoe denk je dat een vrouw die emotioneel totaal in de war is haar kind opvoedt? En denk je dat mensen na dit soort dingen weer vanzelf kunnen samenwerken en in hetzelfde dorp kunnen wonen? Zo maar? Ook dat is een tijdbom. Hopelijk kunnen clubs als Pro Femmes helpen die onschadelijk te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden