ReportageLokale verkiezingen Hongkong

Pro-democraten behalen spectaculaire overwinning in Hongkong

Lange rijen zondag voor een stembureau in Hongkong.Beeld Getty Images

Het pro-democratiekamp in Hongkong heeft bij de verkiezingen voor de districtsraden in alle achttien kiesdistricten de meerderheid behaald. In totaal gaan 390 van de 452 zetels naar de pro-democraten, dat komt neer op bijna 90 procent. ‘Nu kunnen ze ons niet meer negeren.’

Met elke bocht die de rij voor het stembureau van Yuen Long maakt – rond de school, rond het basketbalterrein, rond de kerk – wordt het duidelijker: in Hongkong wordt deze zondag geschiedenis geschreven. Lokale verkiezingen zijn het, waarvoor deze kiezers aanschuiven, maar vooral een peiling naar hun mening over de protesten. En hoezeer ze die willen uiten, blijkt uit de recordopkomst: 71,2 procent, veel meer dan de 47 procent bij de vorige verkiezingen in 2015.

‘Ik ben vanochtend extra vroeg opgestaan om te komen stemmen’, zegt Tam, een 24-jarige ingenieur, die rond halftien uit het stembureau van Yuen Long komt, een district in het ruigere noorden van Hongkong. Zoals veel kiezers wilde hij vroeg stemmen, uit angst voor incidenten die de stembusslag konden verstoren. ‘Eindelijk heb ik de kans om op een goede man te stemmen’, zegt hij. ‘Een man die niet alleen voor zijn eigen belangen opkomt, maar voor gerechtigheid en democratie.’

Vrijheid, gerechtigheid, democratie: dat zijn termen die rond het stembureau vallen. Dit zijn verkiezingen voor de districtsraad, die normaal over zaken als vuilnis en verkeer gaan, maar nu een veel grotere betekenis hebben gekregen. Na bijna een half jaar van protesten en steeds zwaarder geweld zijn ze een soort referendum geworden. Een thermometer in de Hongkongse maatschappij, die moet aantonen hoeveel steun die protesten nu eigenlijk krijgen, en hoeveel tegenstand.

‘De regering betwist altijd hoeveel mensen aan de protesten deelnemen, maar ze kunnen niet betwisten hoeveel mensen voor ons stemmen’, zegt Tommy Cheung (24), de prodemocratische kandidaat in de vierde kieskring van Yuen Long. ‘Als we meer dan de helft van de stemmen kunnen winnen,  tonen we dat we de steun hebben van de maatschappij. Dan zal de regering sterk onder druk komen om concessies te doen.’

Keerpunt

Cheung, een voormalige leider van de Paraplubeweging, was helemaal niet van plan om zich te kandideren. De districtsraden worden traditioneel door pro-Beijingpolitici gedomineerd, vaak is er niet eens een tegenkandidaat. Ook in Yuen Long was de zetel onbetwist. Tot de protesten uitbraken en prodemocratische partijen besloten overal mee te strijden. Cheung koos voor Yuen Long, waar in juli ongewapende demonstranten door bendes werden aangevallen, een keerpunt in het protest.

Het zijn incidenten zoals in Yuen Long waardoor veel jonge kiezers de demonstranten blijven steunen, ondanks hun agressieve methodes. ‘De politie is met het geweld begonnen’, zegt Tam, verwijzend naar het traangas tijdens de eerste massademonstraties. En, niet geheel correct nadat een tegenstander in brand was gestoken en een ander door een baksteen op zijn hoofd was overleden: ‘De demonstranten beschadigen alleen materiële zaken, terwijl de politie mensen beschadigt.’

Generatiekloof

Maar lang niet iedereen is zo vergoelijkend. Vooral de oudere generaties – met het kantelpunt zowat rond de 50 jaar – zeggen bij het stembureau van Yuen Long de chaos beu te zijn en daarom de pro-Beijingkandidaat te steunen. ‘Ik snap dat de mensen niet tevreden zijn’, zegt een 67-jarige man, die enkel zijn initialen (K.K.) wil geven. ‘Maar ik denk niet dat onze problemen met geweld op te lossen zijn. Dat prodemocratische kandidaten het geweld niet veroordelen, vind ik niet correct.’

Die generatiekloof, en de invloed van lokale belangen, houden de pro-democratische politici lang in onzekerheid over hun kansen. ‘Bij de vorige verkiezingen kon je vooraf wel raden wie zou winnen, maar dit keer is het helemaal anders’, zegt Cheung. ‘Ik heb geen idee welke kant het zal uitgaan.’ Zijn tegenstander, het huidige districtsraadslid Wilson Wong, lijkt de bui zondagmiddag wel al te zien hangen. ‘Wat het resultaat ook wordt, ik wil vanaf morgen een nieuw hoofdstuk beginnen’, zegt hij.

Rond 1 uur ‘s nachts sijpelen de eerste resultaten binnen en blijkt zich in Hongkong een electorale aardverschuiving te hebben voorgedaan. Uiteindelijk gaan 390 van de 452 te verdelen zetels naar pro-democratische kandidaten. Dat is bijna 90 procent. 

De uitslag is een regelrechte motie van wantrouwen aan het adres van Hoogste Bestuurder Carrie Lam, die met haar uitleveringswet aan de basis van de protesten lag, en ze met haar onverzoenlijke opstelling uit de hand liet lopen.

De onverwacht grote overwinning is bovendien niet langer alleen symbolisch, maar geeft de pro-democratische partijen ook reële macht. Dankzij hun meerderheid in de districtsraden krijgen zij recht op 117 zetels in het 1.200 man tellende comité dat over drie jaar een nieuwe Hoogste Bestuurder verkiest. Daarmee botsen ze nog steeds  tegen een muur van door Beijing gesteunde belangengroepen, maar slaan ze wel een stevige barst in die muur.

De vrees dat de uitslag door beide partijen als een overwinning zou worden geclaimd, onder het mom van intimidatie of verkiezingsfraude, lijkt daarmee ook van de baan.

‘Ik denk dat de boodschap duidelijk is’, zegt Tommy Cheung, die zelf 3.100 van de 5.480 stemmen in zijn kieskring heeft binnengehaald. ‘Voor de verkiezingen wilde de regering niet naar ons luisteren, maar na deze verkiezingen moeten ze wel met een oplossing komen. Ze kunnen ons niet blijven negeren.’

Recordopkomst bij verkiezingen Hongkong: kiezers moeten aanschuiven in lange rijen
De opkomst bij de lokale verkiezingen in Hongkong is bijzonder hoog. Na de eerste zes uur hadden al meer inwoners gestemd dan aan het einde van de dag vier jaar geleden. Omdat de verkiezingen te midden van aanhoudende protesten en oplopend geweld plaatsvinden,worden ze gezien als een referendum.

Zelfs de lokale verkiezingen zijn in Hongkong ineens razend spannend
Het gebeurt niet vaak dat lokale verkiezingen in Hongkong de aandacht van de wereldpers trekken. De districtsraden gaan over verkeerslichten, vuilnisbakken en geluidsoverlast, en hebben nauwelijks macht. Maar deze zondag is het anders en gelden de verkiezingen als graadmeter van de steun voor de protesten. En misschien zelfs als uitweg uit de impasse.

China veroordeelt inmenging Senaat VS bij protesten Hongkong
China heeft felle kritiek geuit op de Amerikaanse Senaat, die eerder op de avond een wetsvoorstel had aangenomen gericht op het beschermen van de mensenrechten in Hongkong. China veroordeelde die beslissing en liet weten stappen te zullen ondernemen om zijn soevereiniteit en veiligheid te beschermen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden