Privéleven van politicus gaat ons niets aan

Politici hebben net als iedere andere burger recht op een privéleven. Daarover schrijven is alleen te verdedigen wanneer dat politiek relevant is, vindt Frits Bloemendaal....

'IEDER', luidt artikel 10 van de Grondwet, 'heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op bescherming van zijn persoonlijke levenssfeer.'

Hoofdredacteur Frans Verhagen van het tijdschrift Amerika wil, als ik het goed begrijp, dit grondrecht voor politici en bestuurders buiten werking stellen. 'Wie kiest voor een publiek bestaan, kiest voor een publiek leven en zijn of haar privéleven is daarvan niet uitgezonderd.' (Forum, 19 februari). 'Alles open' is volgens hem de enige regel. Want alle andere regels leiden tot 'willekeur en potentiële misleiding van de kiezer'.

Aanleiding voor Verhagens betoog was dat 'serieuze' kranten en tijdschriften 'hadden besloten om informatie over het privéleven van een lijsttrekker' te negeren. Hij doelt op de suggestie in Weekend dat een lijsttrekker er sm-praktijken op nahield.

Net als de meeste andere parlementaire journalisten ken ik dit gerucht al jaren, en ik heb nooit reden gezien om het uit te zoeken, omdat ik het een privé-aangelegenheid vind. Volgens Verhagen heb ik mijn taak verzaakt. Serieuze media zouden dergelijke geruchten niet mogen negeren. De kiezer heeft er recht op alles van politici te weten.

Op Verhagens betoog valt wel het een en ander af te dingen. In de eerste plaats omdat hij een cirkelredenering opbouwt. Hij vindt dat journalisten moeten berichten over alle privé-aangelegenheden van politici die politiek een issue kunnen worden. En wanneer wordt iets een politiek issue? Als 'journalisten erover gaan zeuren'.

Verhagen is bovendien niet erg consequent. Hij pleit voor volledige openheid, maar spreekt van 'een lijsttrekker', zonder diens naam te noemen. Hij vindt het verkeerd dat hoofdredacties beslissen wat de lezer wel en niet mag weten, maar selecteert hij bij zijn eigen blad dan niet? Hij noemt 'alles open' de 'enige regel', om vervolgens op te merken dat hij 'niet wil pleiten voor het volledig opengooien van alle privélevens van alle politici'. En waarom niet? Omdat dat 'erg saai' is.

Hier verraadt hij zijn werkelijke bedoeling. Het gaat hem er niet om politici beter te leren kennen om te kunnen beoordelen of hij hun zijn vertrouwen kan schenken. Het gaat hem om sensatie. Over de politicus die vreemdgaat wil hij lezen, niet over de trouwe echtgenoot, of de liefhebber van speelgoedtreintjes.

Helaas staat Verhagen niet alleen in zijn verlangen naar politieke pikanterieën. Sterker, de door hem bepleite grensvervaging tussen serieuze media en roddelpers is al volop gaande. En dat ligt niet aan de roddelpers.

Ten tijde van de Lewinksy-affaire in de VS ontstond op de redactie van HP/De Tijd de behoefte om over buitenechtelijke affaires in de Nederlandse politiek te schrijven. Als politiek redacteur nam (en neem) ik het onder parlementair journalisten gangbare standpunt in, dat er alleen over privézaken van politici moet worden geschreven als dat politiek relevant is. Uiteraard bij fraude, maar ook bij belangenverstrengeling (Lubbers, Peper), en als een politicus privé apert in strijd handelt met wat hij publiek verkondigt.

Daar nam men geen genoegen mee, en een andere redacteur schreef het verhaal, waarin enkele sappige roddels werden verwerkt. Eén daarvan, het gerucht dat toenmalig Journaal-redactrice Maria Henneman een affaire met premier Ruud Lubbers zou hebben gehad, leidde tot een rechtszaak. Tot mijn verbazing en teleurstelling verloor Henneman die zaak. Motivatie van de rechter: het is geoorloofd 'algemeen bekende' geruchten te verspreiden; of ze nu waar zijn of niet.

De rechter trok daarmee een nieuwe grens, want wie het recente verhaal in Weekend leest, ziet dat het precies volgens die uitspraak is opgebouwd: er wordt melding gemaakt van een hardnekkig gerucht.

Tien jaar geleden zouden serieuze kranten er geen woord aan vuil hebben gemaakt. Nu voelde de Volkskrant zich genoodzaakt om in de mediabijlage een 'verhaal over het verhaal' te maken. Weliswaar met een afkeurende ondertoon, maar het oorspronkelijke stuk kreeg er wel meer gewicht door. (Hoevelen zouden zich na het lezen van het stuk in Stroom naar de kiosk hebben gespoed?)

Een dubbelinterview met (toen nog) CDA-voorzitter Marnix van Rij en zijn lesbisch geworden ex-vrouw, de 'bekentenissen' van CDA-kamerlid Wim van der Camp over zijn homoseksualiteit, de kookkunsten van Ad Melkert en de 'onthulling' van staatssecretaris Margot Vliegenthart over haar gebroken huwelijk: het stond allemaal in Volkskrant Magazine, en het laat zien dat ook bij deze kwaliteitskrant zelf de grens tussen publiek en privé in de politiek vervaagt. En dat sommige politici daar kennelijk gretig aan meewerken.

Een veelgehoord argument is dat de politiek tegenwoordig 'nergens meer over gaat', en dat de media zich daarom maar op personen en hun privéleven storten. Los van de vraag of dat een niet wel erg makkelijk excuus is, kun je je afvragen of hier oorzaak en gevolg niet worden verwisseld. Zou de indruk dat politiek nergens meer over gaat niet juist kunnen zijn ontstaan door de manier waarop erover wordt bericht?

Onder invloed van televisie is het accent in de politieke berichtgeving verschoven van inhoud naar de politicus, en vervolgens naar de persoon achter de politicus. Beeld (in dubbel opzicht) en emotie hebben een sterkere nadruk gekregen. Deze verschuiving is, vrees ik, onomkeerbaar.

Maar dat wil niet zeggen dat je je er dan maar lijdzaam bij neer moet leggen, laat staan dat je het moet stimuleren door alles op straat te gooien, zoals Frans Verhagen bepleit. Daarom juich ik toe dat de meeste kranten en tijdschriften het ranzige artikel in Weekend hebben genegeerd.

Voor het functioneren van de democratie is het van groot belang dat serieuze media zelfbeheersing in acht nemen, en het toch al zwaar belaste privéleven van politici respecteren voor zover dat niet met hun politieke functioneren botst. Politici (en hun naasten!) hebben daar net als ieder ander in dit land recht op.

Laat de roddels maar aan de roddelbladen. Doen we dat niet, dan zal het nog moeilijker worden om gekwalificeerde mensen te vinden die zich voor de publieke zaak willen inzetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden