Privéklinieken doen nu volledig mee

Nog geen 25 jaar geleden wilde de overheid privéklinieken verbieden, nu worden ze ingeschakeld om kosten in de zorg in te dammen.

Kliniek Valkenhorst in Valkenburg aan de Geul past perfect in het clichébeeld van de privékliniek. Een witte villa in het groen, met een rustige wachtruimte en vriendelijk, ontspannen personeel. Op de eerste verdieping zijn vier comfortabele eenpersoonskamers waar de patiënten kunnen bijkomen na de operatie; het zijn de voormalige kinderkamers van het gezin dat er ooit woonde. De ruime spreekkamer was vroeger de salon.


In 1988 opende Valkenhorst haar deuren, de eerste privékliniek in Nederland. Onmiddellijk probeerde de overheid via de rechter om deze vrijbuiter uit de gezondheidszorg te weren, maar ze verloor de zaak. Vandaag de dag is de kliniek één van de 184 zelfstandige behandelcentra; zbc's genaamd.


Voorheen mochten deze zbc's ongebreideld groeien, ook bij behandelingen die werden betaald door verzekeraars. Vanaf 1 januari mogen privéklinieken voor de verzekerde zorg nog maar beperkt groeien. In ruil daarvoor mogen ze onderhandelen en concurreren op prijs. Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) wil de klinieken, die gemiddeld 15 procent goedkoper zijn dan ziekenhuizen, gebruiken als breekijzer bij de zoveelste poging de kosten van de gezondheidszorg in de hand te houden.


'De komende maanden zitten we helemaal vol. Misschien moeten we op zaterdag en zondag patiënten gaan behandelen om wachtlijsten te voorkómen', zegt Thijs Boekhoff, sinds anderhalf jaar eigenaar van de Valkenhorstkliniek. Zijn vader, de plastisch chirurg Evert Boekhoff, richtte de kliniek in 1988 op. 'Een bloeiend bedrijf', herinnert de zoon zich. Plastische chirurgie was de winstgevende kernactiviteit; niet-verzekerde zorg, door de patiënt zelf betaald.


In 1995 overleed Evert Boekhoff onverwacht. De kliniek werd onder een andere eigenaar voortgezet, maar er kwamen minder patiënten, dus minder inkomsten. 'Na de dood van mijn vader was de ziel eruit', zegt Boekhoff junior, eigenaar-directeur van het consultancybedrijf Squarewise. Begin 2010 kocht hij, met een Limburgse compagnon, Valkenhorst terug. 'We zijn er weer. Dat staat los van het romantische; we willen topprestaties leveren.'


Anno 2011 zijn plastische behandelingen zoals buikwandcorrecties en facelifts nog altijd de hoofdmoot. Maar er komen steeds meer patiënten voor reguliere, verzekerde zorg. Wegens capaciteitsgebrek stuurt het Academisch Ziekenhuis Maastricht (AZM) nierpatiënten door naar Valkenburg voor het aanbrengen van een shunt (een buisje waardoor het nierdialyse-apparaat kan worden aangesloten op de bloedbaan). Binnenkort behandelt Valkenhorst ook patiënten met incontinentie en oorklachten. Alles bij elkaar behandelt de kliniek dit jaar drieduizend patiënten. 'We zijn financieel weer gezond', zegt Boekhoff.


Samenwerking van een zelfstandige kliniek met een regulier ziekenhuis komt steeds vaker voor. Dat past in het straatje van minister Schippers, die vindt dat eenvoudige ziekenhuiszorg vaker kan worden overgeheveld naar de goedkopere zelfstandige behandelcentra, de zbc's.


Een van de jongste privéklinieken is het Orthopedium, in 2009 opgericht door de orthopeden Marcel Driessen en Jon Bruyn. Geen 'villageneeskunde': wie niet beter weet, herkent de blokkendoos op het bedrijventerrein langs de A13 bij Delft niet als kliniek. Orthopedium groeit als kool: in 2010 was de omzet bijna 13 miljoen euro, zes maal zoveel als het jaar daarvoor. Vorig jaar werden er 2500 patiënten behandeld. Volgens Driessen en financieel directeur Karel Nicolas is de alliantie met het Vlietland Ziekenhuis in Schiedam essentieel voor het succes. Patiënten die een nieuwe heup of knie krijgen, worden niet in Delft geopereerd, maar in Schiedam; door hun eigen artsen uit Delft. Zo bespaart Orthopedium zich de investering in dure operatiekamers, terwijl Vlietland het geld dat Orthopedium aan huur betaalt goed kan gebruiken.


Ook de bekendheid van Driessen speelt een rol. In 2005 opereerde hij de koningin aan haar knie. Hij begon in het Rode Kruis Ziekenhuis in Den Haag, behandelde wachtlijstpatiënten in de zelfstandige kliniek Zestienhoven en ging voor operaties naar een privékliniek in het Spaanse Alicante. Met de oprichting van zijn eigen zbc ging zijn droom in vervulling, zegt hij. 'Je moet erin geloven. Een ziekenhuisdirecteur moet iedereen te vriend houden, wij bepalen zélf hoe we ons personeel inzetten. We werken nog goedkoper dan in Alicante. Maar ik heb nog nooit zo hard gewerkt als nu.'


Nicolas: 'Je moet niet meer denken aan het traditionele ziekenhuis. Er zullen steeds meer strategische allianties komen zoals tussen ons en Vlietland.' Toch maakt hij zich zorgen. Schippers wil ziekenhuizen en zbc's vanaf volgend jaar met maximaal 2,5 procent laten groeien - 5,3 procent inclusief loon-en prijsstijgingen - maar overweegt daarbij 2009 als peiljaar te nemen. Blijft ze bij dat plan, dan zou het amper twee jaar oude Orthopedium volgend jaar alweer moeten inkrimpen.


Bergman Clinics is, met een jaaromzet van zo'n 50 miljoen euro in 2011 en meerdere vestigingen in heel Nederland, een van de grootste zbc's. Begin jaren negentig nam de familie Malenstein, voorheen eigenaars van een transportbedrijf, een bestaande privékliniek voor plastische chirurgie over. Inmiddels is de verzekerde zorg minstens zo belangrijk als de, niet-verzekerde, schoonheidsbehandelingen. In 2009 werd het failliete bedrijf van cosmetisch arts Robert Schoemacher ingelijfd. In 2010 bracht zorgondernemer Jaap Maljers zijn bedrijf Alant Vrouw in, in ruil voor aandelen. Begin dit jaar besteedde het UMC Utrecht het onderzoek van patiënten met een mogelijk erfelijke hartziekte uit aan Bergman. 'Omdat dat bij ons efficiënter kan', zegt directeur Bart Malenstein. Binnenkort kunnen ook borstkankerpatiënten en mensen met oogklachten bij Bergman terecht. Malenstein: 'Wij zien het zo: nu zijn er een kleine honderd traditionele ziekenhuizen; over tien jaar nog vijftig. Zij leveren vooral hoogcomplexe zorg en spoedeisende hulp. Wij zijn bezig met klinieken voor speciale doelgroepen.'


De gloednieuwe orthopedische kliniek in Naarden is mede opgezet door drie orthopeden die als zzp-er bij Bergman werken, onder wie Maarten van der List. Hij doet relatief weinig operaties, zegt hij. 'Maar wel veel second opinions die bij gewone ziekenhuizen niet populair zijn. Ik specialiseer me in niet-opereren.' Daarnaast leidt hij in het ziekenhuis in Almere jonge orthopeden op in zijn specialisme, het schoudergewricht. Bij de vraag of een zbc niet de krenten uit de pap haalt bij de gewone ziekenhuizen moet hij smakelijk lachen. 'Ik doe hier heel veel pap', zegt hij. 'Juist daardoor herken ik steeds meer krenten.'


In Valkenburg kijkt Thijs Boekhoff al veel verder dan de kliniek. Wellness is het sleutelwoord. Samenwerking van de kliniek met comfortabele hotels en goede restaurants hoort daarbij. 'De entourage van Zuid-Limburg is daarvoor heel geschikt. We willen weer een landelijke uitstraling krijgen. Het kan nog even duren, maar ik wil de grandeur terugbrengen die het bedrijf in mijn jeugd had.'


---------------


Grenzen aan groei

Hun nieuwe positie in het bestel biedt de zbc's niet alleen voordeel. Tot dusver konden ze onbeperkt groeien en zelf bepalen wat hun specialisten verdienen. Vanaf 2012 krijgen ook zij te maken met grenzen aan de groei, voor de bijna 100 reguliere ziekenhuizen al jaren doodgewoon. Wie meer patiënten behandelt dan met de overheid afgesproken, moet de extra inkomsten inleveren.


Straks wordt de groei voor ziekenhuizen en zbc's gemaximeerd op 5,3 procent per jaar. Jonge zbc's krijgen iets meer ruimte, hoeveel wordt binnenkort beslist.


Daar staat tegenover dat ziekenhuizen en zbc's voortaan de prijs van de meeste behandelingen - 70 tegen 30 procent van hun omzet nu - zelf mogen vaststellen. Schippers verwacht dat ze daardoor scherper met elkaar gaan concurreren om contracten met de zorgverzekeraars. Daardoor zullen de goedkopere zbc's veel zorg van de ziekenhuizen afsnoepen, hoopt ze.


De reguliere ziekenhuizen kostten de premiebetalers in 2010 bijna 19 miljard euro, inclusief ruim 2 miljard aan specialistenhonoraria. In de zbc's ging naar schatting 400 miljoen euro om. Vanaf volgend jaar moet die kloof kleiner worden.


Het gemiddelde honorarium van een vrijgevestigde specialist in een ziekenhuis was in 2009 296 duizend euro, in een zbc 233 duizend euro. Tot 2015 geldt een overgangsperiode, om te bezien of het nieuwe systeem inderdaad meer zorg biedt tegen lagere kosten. Ziekenhuizen worden tot dat jaar gecompenseerd voor tegenvallende inkomsten, zbc's niet.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden