Column

Privédetectives ontdekken pgb-fraude

Particuliere onderzoekers bieden gemeenten hun diensten aan.

Gerard Hoogland met assistent-detective Ingrid.

Oud-politieman Gerard Hoogland leeft van wantrouwen en in zijn business gaat het uitstekend. Tussen de Kwik-Fit en een beddenspecialist aan de rand van Woerden houdt hij kantoor als privédetective. De laatste tijd heeft hij zoveel werk dat hij hulp krijgt van Ingrid Vianen (24). Zij werkt ook nog in een kledingwinkel, maar niet lang meer.

Hoogland noemt zichzelf liever 'particulier onderzoeker'. Zo heet het op de vereiste vergunning van het ministerie van Justitie. Je wordt ervoor gescreend en hebt het gelijknamig vakdiploma nodig. Ingrid Vianen heeft het net binnen.

Hooglands recherchebureau heet Gervon ('Openheid van zaken'), een afkorting van zijn eigen naam en die van zijn vrouw Yvonne. Gervon werkt voor verzekeraars die schadeclaims niet vertrouwen en voor ondernemers die hun werknemers niet vertrouwen: zit Jansen echt ziek thuis, en wie steelt er uit het magazijn? Dan nog de bedrogen echtgenoten en de exen, bijvoorbeeld in alimentatiezaken. Woont Betty alweer samen, dan hoeft Derk-Jan minder te betalen. Om het te bewijzen moet hij Betty's huis wel langdurig observeren, zegt Hoogland, dat kan tussen de 5.000 en 10.000 euro kosten, maar mensen hebben het er voor over.

Terwijl aangiften bij de politie blijven liggen groeit het aantal gecertificeerde privédetectives. De Branchevereniging voor Particuliere Onderzoeksbureaus (BPOB) heeft bijvoorbeeld 450 leden: dubbel zoveel als drie jaar geleden. Maar lang niet iedereen sluit zich daar aan. Dus hoeveel afzonderlijke privédetectives lopen er nu eigenlijk rond te neuzen in Nederland?

De screeningsautoriteit Justis, van het ministerie van Justitie, gaf vorig jaar 545 nieuwe vergunningen af aan particuliere recherchebureaus, zegt woordvoerder Lodewijk Hekking op het ministerie. De laatste jaren komen er 600 tot 800 aanvragen per jaar binnen, een vergunning is drie tot vijf jaar geldig. Maar hoeveel gecertificeerde privédetectives Nederland nu dan in totaal telt, weet het ministerie zelf ook niet. Een paar duizend? 'Voor het al dan niet verlenen van een vergunning is zo'n overzicht niet nodig', zegt de woordvoerder.

Dit lijkt me niet handig. Ik zou graag willen weten hoezeer de kans is gegroeid dat een particulier onderzoeker straks in mijn privéleven duikt. Ze breiden hun werkterrein al uit, vertelt Gerard Hoogland. Vijf particuliere recherchebureaus, waaronder het zijne, proberen bijvoorbeeld met gemeenten samen te werken bij het opsporen van fraude met persoonsgebonden budgetten, de 'pgb's'. Deze recherchebureaus maakten samen de website 'PGB Meldpunt'. Een kliklijn voor pgb-fraude. Melden kan ook anoniem.

Wantrouwen als verdienmodel.

Ze betaalden Google en prompt duikt het PGB Meldpunt nu op als je zoekt op 'fraude' en 'pgb'. En al voordat NRC vorige week blootlegde hoe staatssecretaris Van Rijn bijna 5 miljard aan pgb's grotendeels ongecontroleerd heeft uitgegeven, was er volop belangstelling. Vorig jaar, het eerste volledige jaar in de lucht, kwamen vijfhonderd fraudemeldingen binnen. De buurvrouw krijgt thuiszorg omdat ze 'moeilijk ter been is' maar werkt wel de hele week op haar knieën in de tuin. X ontvangt een pgb op dat adres, maar woont eigenlijk op een camping. Y is zogenaamd zorgverlener, maar komt nooit.

De particuliere onderzoekers van het meldpunt, zegt Gerard Hoogland, stappen nu met die namen naar de gemeenten waar het speelt. Die zijn verantwoordelijk voor het uitdelen van de pgb's, dus de particuliere rechercheurs 'bieden hun diensten aan'.

Op de website staat het trouwens stelliger: De onderzoekers van het PGB Meldpunt 'ondersteunen gemeenten bij het verrichten van objectief onderzoek'.

Pardon? Privédetectives en gemeenten die samen onderzoek doen? Dat mag niet van de privacywetgeving.

'Op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning kunnen we aangesteld worden als toezichthouder', zegt Gerard Hoogland. 'Dan mag het wel.' Een redelijk grote Friese gemeente werkt volgens hem al op deze manier samen met zijn collega's. Maar die collega's willen me niet zeggen welke gemeente.

Ik vraag er daarom ook naar bij de branchevereniging BPOB. Niet alle leden zijn gelukkig met het PGB Meldpunt, zegt voorzitter Els Leijs daar: 'Niet alle leden vinden het Meldpunt sympathiek.' Bovendien werken collega's van het Meldpunt al 'voor meer dan één gemeente'. Meer weet zij ook niet, zegt Leijs: 'Dit is nadrukkelijk geen initiatief van ons'.

Van de website PGB Meldpunt: 'ondersteunen gemeenten'.

Nogmaals vraag ik Gerard Hoogland over hoeveel gemeenten we het nu hebben. Na overleg met collega's bij het Meldpunt is het antwoord: 'Minimaal één en zeker niet meer dan vijf.' Meer zeggen ze niet.

'Elkaar aanspreken op gedrag', noemt Hoogland het klikken zonder bewijs. Niks mis mee, volgens hem: 'Je zou veel kunnen besparen door elkaar aan te geven.'

Wantrouwen als verdienmodel. Je moet het als gemeente maar willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden