NieuwsCoronatracking

Privacywaakhond trapt op de rem: minister De Jonge mag locatiedata niet gebruiken

Minister Hugo de Jonge wilde met de locatiegegevens van telecomproviders de bewegingen van Nederlanders in kaart brengen. Hij bleek voor zijn beurt te spreken: de Autoriteit Persoonsgegevens gaf nog geen toestemming en de providers weten van niks. Rectificatie volgde.

Het minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zag zich genoodzaakt de Kamerbrief van minister De Jonge over het opvragen van telecomdata te rectificeren.Beeld ANP

Het is een opvallende passage in de Kamerbrief van minister Hugo de Jonge die woensdagavond wordt vrijgegeven: ‘Ik heb, na overleg met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de telecomproviders gevraagd hun data ten behoeve van de wetenschappelijke behoefte van het RIVM aan het RIVM ter beschikking te stellen.’

Over die telecomdata wordt nu al weken gesteggeld. Het gaat om de gegevens die Vodafone, T-Mobile en KPN via hun zendmasten verzamelen van de toestellen van hun klanten. Zo kan worden ingeschat waar iemand zich bevindt en hoe diegene zich verplaatst.

Volgens de minister kunnen deze gegevens helpen bij het onder controle houden van het coronavirus, bijvoorbeeld door in de gaten te houden of mensen wel thuiswerken. De minister lijkt zijn hoop hierop te hebben gevestigd als digitaal hulpmiddel, meer dan op de veelbesproken track-en-trace-app die woensdag slechts nog in een bijzin aan bod kwam tijdens de persconferentie. Die app moet Nederlanders vertellen of ze in de buurt met een besmet persoon zijn geweest.  

Providers weten van niets

Woensdagavond was het blijkbaar zover: het ministerie overlegde met de privacytoezichthouder én verzocht de providers formeel die data beschikbaar te stellen, schrijft de minister. Beide beweringen kloppen alleen niet. De providers kregen géén verzoek gehad van de minister. En los daarvan hebben ze te maken met de strenge privacywetgeving. ‘Wij willen helpen waar we kunnen, maar we volgen het standpunt van de AP’, zegt een woordvoerder van KPN desgevraagd.

Diezelfde Autoriteit weet ook niets van een overleg waarmee de weg zou zijn vrijgemaakt voor het verzamelen van telecomdata. In april stelde de waakhond al onomwonden dat het gebruik van locatiegegevens om de overheid te helpen in de strijd tegen het coronavirus alleen is toegestaan als daar een nieuwe wet voor komt. Dat standpunt heeft de waakhond nog steeds.

Volgens de autoriteit zijn die locatiegegevens ‘nooit helemaal anoniem’. Wie weet waar iemand woont of werkt en die gegevens combineert met de ‘geanonimiseerde’ locatiegegevens van heel veel mensen, kan met die combinatie achterhalen wie bij welke locatiegegevens hoort, aldus de toezichthouder. 

Hiermee staat de AP lijnrecht tegenover minister De Jonge, die het in zijn laatste kamerbrief over ‘anonieme data’ heeft. ‘Van goedkeuring van de Autoriteit Persoonsgegevens voor het delen van telecomdata is geen sprake’, stelt de waakhond dan ook. De AP zegt al wel langer in gesprek te zijn met verschillende ministeries over het delen van telecomdata.

Nut niet duidelijk

Overigens is privacy niet het enige probleem met die locatiedata. In de gesprekken die de AP tot nu toe heeft gevoerd, kon de overheid niet duidelijk maken wat het precieze doel is van de data, stelt de autoriteit.

In een opiniestuk zette Rutger Woolthuis, onderzoeker bij het CBS en voormalig modelleur bij het RIVM, ook vraagtekens bij het nut van die locatiedata: ‘In eerste instantie lijkt dit waardevolle informatie in tijden van corona, maar het zijn niet de bewegingen van personen die belangrijk zijn, maar die van het virus. Het is onmogelijk te bepalen aan wie een besmet persoon het virus mogelijk heeft doorgegeven.’

Het ministerie van VWS heeft de Kamerbrief donderdag gerectificeerd. In de rectificatie staat dat een overleg op bestuurlijk niveau met de AP nog moet plaatsvinden. Ook schrijft de minister dat het RIVM eerst nog de vraag naar en behoefte aan de locatiedata gaat specificeren. Ondertussen wordt al wel een wijziging van de Telecomwet voorbereid om ‘een gedegen wettelijke basis te creëren voor het delen van telecomdata tijdens een pandemie’.

De weg naar een corona-app voor contactonderzoek deugde van geen kanten
Voorlopig is de corona-app voor contactonderzoek nog ver weg. En dat terwijl het ministerie met ongekende voortvarendheid aan de slag ging. Wat ging er mis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden