PRIVACY IS NIET HEILIG

HET ministerie van Justitie denkt over een wetsvoorstel dat in geval van verkrachting of bedreiging een verplichte aidstest mogelijk moet maken....

Kennelijk zit er beweging in het tot dusver onwrikbare standpunt van de Nederlandse overheid, dat luidt: 'testen op besmetting met aids, anders dan op medische indicatie of persoonlijk verzoek, wordt afgewezen'. De beweging heeft waarschijnlijk meer dan een oorzaak. Ten eerste wordt er langzamerhand iets zakelijker omgegaan met aids als ziekte onder de andere ziektes. Alleen al de vergelijking met een gewone geslachtsziekte zou tien jaar terug onbestaanbaar geweest zijn.

Die zakelijker houding heeft onder meer te maken met het uitblijven van een grote epidemie in de Westerse wereld, en met de constatering dat buiten de risicogroepen (intraveneuze druggebruikers en hoog-promiscue homo's die geen safe sex bedrijven) bijna niemand de ziekte krijgt.

Een tweede reden dat de mening over verplichte aids-tests gaat schuiven, is dat er langzamerhand iets minder verkrampt wordt omgegaan met privacy. Ik denk dat dat terug te voeren is op het wegzakken van de schuldgevoelens over de overijverige jodenregistratie waarmee de Nederlandse overheid haar joodse landgenoten op een presenteerblaadje aan de Duitse bezetter aanbood.

Als we in ons land geen nummerplaten op de auto's hadden gehad, en iemand had in de afgelopen vijftig jaar geprobeerd die in te voeren, dan was het huis te klein geweest: wat een inbreuk op je privacy. Maar we hadden al nummerplaten voor de Tweede Wereldoorlog, we waren er al aan gewend, en iedereen vindt het normaal.

Ik denk dat we er snel aan zouden wennen wanneer de politie een (vertrouwelijk) bestand zou hebben met DNA-profielen en dat zou gebruiken om misdadigers op te sporen. De overheid heeft ook de beschikking over de pasfoto's van haar burgers (voorzover die een paspoort bezitten), en over andere informatie die kan helpen de identiteit vast te stellen. Misbruik van die informatie moet voorkomen worden, maar deze aantasting van de privacy is op zichzelf geen onoverkomelijk bezwaar.

Onlangs wijdde NRC Handelsblad een hoofdredactioneel commentaar aan de aidstest. Ik citeer de laatste drie zinnen met de conclusie van het commentaar. Ik waarschuw u: het heeft een behoorlijk NRC-gehalte, dus veel schwere Wörter, en het is met een vergrootglas zoeken naar een helder standpunt. '. . .de dominante norm (. . .) dat voorkomen beter is dan genezen. Bij het opstellen van wetsbepalingen is het vanuit het oogpunt van volksgezondheid een relevante vraag of dit algemene belang niet wordt ondergraven door de valse zekerheid van een test. Zelfs bij zwangere vrouwen is een concrete indicatie niet zonder betekenis.'

Na drie keer doorlezen snap ik deze tekst nog steeds niet precies; zo vermoed ik dat 'dit algemene belang' slaat op 'de dominante norm', maar dit levert geen betekenisvolle zin op. Er staat in de verre omgeving echter geen ander begrip waar de verwijzing op zou kunnen slaan. Uit de rest van het commentaar blijkt dat de krant ertegen is dat zwangere vrouwen routinematig getest worden op aids, en kennelijk ook dat justitie in geval van verkrachting de dader een verplichte aids-test kan doen ondergaan.

Dat standpunt is in lijn met een ander recent commentaar van dezelfde krant ('Op het hellend vlak'), dat handelt over de toepassing van DNA-onderzoek bij misdrijven. Die tekst legt een onnavolgbaar verband met het doorlaten van drugs door de politie, en de conclusie luidt: 'het is (. . .) zaak zuinig te zijn op bijzondere opsporingsmethoden als de DNA-test. Deze kan alleen worden toegestaan als beloning voor gebleken goed gedrag, niet als aansporing om het politieleven te beteren.' Wat nou beloning, aansporing? Het gaat toch niet om een cadeautje voor de politie? Ik wil als burger van dit land graag dat misdadigers opgespoord worden, en als dat beter kan met DNA-onderzoek, dan prima. Wanneer iemand door verkrachting of bedreiging met een naald mogelijk is blootgesteld aan een aidsbesmetting, of wanneer vroedvrouwen worden blootgesteld aan grote hoeveelheden bloed, dan lijkt het me nuttig dat de betrokkenen weten of er sprake is van kans op besmetting.

Natuurlijk moet elke nieuwe praktijk goed doordacht worden, natuurlijk moet er ook oog zijn voor de privacy, inclusief het recht van mensen om niet te weten over een eigen (kans op) ziekte. We moeten ook de kosten niet vergeten; achter elke nieuwe techniek staan leveranciers die graag dure testjes leveren, en het moet allemaal wel betaald worden. Dat moet nuchter bekeken worden. Het is ook daarom goed dat het taboe op een discussie over aids wordt doorbroken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.