'Privacy burger wijkt voor wakend oog van staat'

Politici die pleiten voor gebruik van camera's in uitgaansgebieden. De politie die straatgeweld aanpakt met hulp van videocamera's. De privacy van burgers komt in gedrang, waarschuwen juristen....

MARK VAN DRIEL

Van onze verslaggever

Mark van Driel

AMSTERDAM

De televisiecamera weet slachtoffers van misdrijven al enige jaren te vinden; nu lijkt de tijd gekomen dat ook de dader zonder schroom op band wordt vastgelegd. Of liever: de potentiële dader. Want politie en justitie hebben aangekondigd dat ze de videocamera vaker willen hanteren op plekken waar onrust wordt verwacht.

De afgelopen week heeft de roep om meer videobeelden nog luider geklonken dan voorheen. Minister Korthals van Justitie liet na de moord op twee meisjes in het Gorinchemse café Bacchus weten dat hij meer camera's wil in uitgaansgebieden. De Amsterdamse politie kwam tot dezelfde conclusie nadat televisiestations weigerden ruw beeldmateriaal van rellen met Marokkaanse jongeren af te staan.

Ook de Rotterdamse korpschef B. Lutken wil straatgeweld beteugelen met behulp van videoapparatuur. Hij pleit voor een verruiming van het wettelijke kader om te voorkomen dat rechters oordelen dat bewijsmateriaal tegen verdachten onrechtmatig is verkregen. Want hoewel het maken van videobeelden is ingeburgerd - bij ontruimingen van kraakpanden, bij evenementen als Eurotop, bij voetbalwedstrijden - staat die praktijk op gespannen voet met de privacywetgeving.

De verdedigers van het recht op privacy raken echter in verdrukking. Bescherming van persoonsgegevens is uit, zegt de Rotterdamse jurist T. Blom. Hij promoveerde onlangs aan de Erasmus Universiteit op de grenzen aan de opsporingsbevoegheid. Blom signaleert dat de roep om meer veiligheid op straat de politie meer speelruimte geeft. Het privé-leven van de burger moet steeds vaker wijken voor het wakende oog van de staat.

De burger lijkt nauwelijks bezwaar te maken tegen wat Blom 'stappen in de richting van een politiestaat' noemt. Uit onderzoek van de Consumentenbond is gebleken dat de persoonlijke gegevens van Nederlanders op gemiddeld negenhonderd plaatsen zijn geregistreerd. De camera's in openbare ruimte kunnen er nog wel bij, is volgens Blom de heersende gedachte.

Blom: 'Een burger van goede wil laat zich niets gelegen liggen aan de aanwezigheid van een camera. Hij merkt hem niet eens op. De openbare geweldpleger trekt zich evenmin iets aan van camera's. Die zijn zo onzichtbaar dat de aanwezigheid nauwelijks preventief werkt. Maar bij de overheid krijgen emoties de overhand. In Den Haag denken ze: we moeten wát.'

De Registratiekamer, de waakhond van de privacy, dreigt het af te leggen tegen de eensluidende roep om meer camera's op straat. Ze wordt nog wel gehoord, maar steeds vaker lijken haar waarschuwingen aan dovemansoren gericht.

De Registratiekamer blijft hameren op artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens dat eenieder het recht op respect voor het privé-leven geeft. De overheid mag dat recht beperken, bijvoorbeeld door de openbare ruimte van camera's te voorzien. 'Maar de beperking moet in juiste verhouding staan tot het nagestreefde doel', aldus woordvoerder B. Crouwers.

Dat was bijvoorbeeld niet het geval in Groningen, waar de politie alle kentekens van automobilisten die door de hoerenbuurt reden, vastlegde om ze een waarschuwende brief te kunnen sturen. De Registratiekamer oordeelde dat de politie de verkeersdrukte ook zou kunnen terugdringen door automobilisten aan te spreken. Dat zou de privacy van de bestuurders minder aantasten.

De Registratiekamer vindt dat het evenwicht tussen opsporing en privacy ook elders zoekraakt. Politie en politiek kiezen als ze de kans krijgen voor camera's, zonder een nauw omschreven doel te formuleren. Tot nu toe wordt het gebruik van camera's toegestaan als de beelden niet worden bewaard en gebruikt worden om het toezicht op een grootschalig evenement te vergroten, bijvoorbeeld door de politie via camera's te laten surveilleren.

Het opnemen van beelden, zoals in het uitgaanscentrum van Ede en op de Amsterdamse Wallen gebeurt, vereist een zorgvuldige motivatie. Crouwers: 'De politie kan niet in het wilde weg gegevens vergaren. Ze zijn bevoegd om overtreders op te sporen. Je kunt de camera niet laten lopen, duizenden mensen opnemen, en de banden pas terugkijken in de hoop dat er misschien een misdaad is vastgelegd. Dat is een te hoge prijs voor een te kleine opbrengst.' Bovendien, menen Crouwers en jurist Blom, overschatten politici en politie de doelmatigheid van videoapparatuur. Uit onderzoek blijkt dat een preventief effect met camera's nauwelijks aanwezig is. Daarvoor zijn geweldmisdrijven vaak te impulsief. In Ede is daarom een heel scala aan maatregelen getroffen waaronder het verlichten van het uitgaansplein als er onrust ontstaat.

Ook voor de opsporing zijn camera's niet essentieel. Blom: 'Opsporing is meestal het probleem niet. In bijna alle gevallen van openbare geweldpleging wordt de dader opgespoord. Soms is het moeilijk te reconstrueren wie de fatale klap heeft uitgedeeld. Maar denk je dat vage, nachtelijke videobeelden daarbij helpen? Denk aan die supportersrellen in Beverwijk. De daders zijn veroordeeld, maar de beelden hebben weinig helderheid gebracht.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden