ANALYSEPrinsjesdag

Prinsjesdag dient ook als opmaat tot de verkiezingen

Maandag wordt er tijd genomen voor een geluidscheck op de troon van de koning in de Grote Kerk in Den Haag waar dinsdag de Troonrede wordt voorgelezen.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De dagen rond Prinsjesdag staan deze week in het teken van de komende verkiezingen. Van hogere zorgsalarissen tot degelijk bestuur: elke partij probeert nu al haar eigen lievelingsthema op de voorgrond te krijgen.

Een partij die het thema van het debat bepaalt, is een winnende partij. Op Prinsjesdag en daarna bij de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) zit die oude campagnewijsheid in het achterhoofd van alle Haagse hoofdrolspelers. De verkiezingen van maart 2021 werpen hun schaduw vooruit; elke partij wil de komende dagen de toon zetten voor de komende campagne.

Premier Mark Rutte zal na de Troonrede in de Grote Kerk de hele dag van medium naar medium snellen. De VVD’er moet samen met minister van Financiën Wopke Hoekstra uitleggen wat het kabinet voor ogen staat in deze onzekere tijden.

De verkiezingen naderen, maar van partijpolitiek wil de premier nog niks weten. Rutte blijft ook de komende maanden de staatsman in crisistijd, een rol die hem vooralsnog hoge waarderingscijfers oplevert in de peilingen. De alom verwachte aankondiging dat hij ook weer de volgende VVD-lijsttrekker wordt, is uitgesteld tot uiterlijk december. Tot die tijd zweeft Rutte boven het campagnegeweld.

Gevecht om aandacht

Partijen zonder ‘premiersbonus’ hebben die luxe niet. In het gevecht om de aandacht van de kiezer dienen de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) woensdag en donderdag als eerste mogelijkheid om de eigen verkiezingsthema's op de voorgrond te krijgen.

Zeker voor de coalitiepartijen CDA en D66 is dat lastig, omdat hun lijsttrekkers Hugo de Jonge (CDA) en Sigrid Kaag (D66) in het kabinet zitten. Rutte spreekt ook namens hen. 

Noodgedwongen zoeken beide partijen hun heil bij meer overkoepelende thema’s die los staan van het regeerakkoord. Zo keert het CDA zich nadrukkelijk tegen het ‘doorgeslagen marktdenken’. De Jonge verklaarde ‘het neoliberalisme’ afgelopen weekend al dood en CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma deed hetzelfde in een visiestuk

Bij D66 richt Kaag zich nu nog vooral op de politieke cultuur. Ze wil af van de ‘peilingenpolitiek’, omdat echte leiders volgens haar ook tegen de stroom in zwemmen. Daarnaast hekelt ze de ‘respectloze retoriek’ die het politieke debat in Nederland zou kenmerken. Al te concrete plannen zullen vooralsnog vooral kritiek uitlokken. Als het echt zo belangrijk is, moeten de regeringspartijen het nu maar meteen regelen. 

Een bord voor de Grote Kerk in Den Haag waar morgen de Troonrede wordt voorgelezen door koning Willem-Alexander.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Oppositie moet stellingen gaan betrekken

Voor de oppositiepartijen staat de komende dagen meer op het spel. Wie wil duidelijk maken waarom Mark Rutte toe is aan vervanging, zal nu langzaam met de argumenten moeten komen. Zo deed Rutte het zelf ook in 2009. Bij de laatste Algemene Politieke Beschouwingen voor de verkiezingen opende hij met een motie van wantrouwen de aanval op de volgens hem lethargische premier Jan Peter Balkenende. Een klein jaar later won de VVD'er de verkiezingen. 

De huidige oppositie heeft als nadeel dat Rutte volgens de peilingen nog aanzienlijk meer gezag heeft dan Balkenende in 2009. PVV en Forum voor Democratie hebben daar nog het minst last van: hun kiezers zijn het meest ontevreden. Vanuit die hoek zijn de komende dagen dan ook volop striemende verwijten te verwachten.

Zeker Geert Wilders staat te popelen. Ruttes instemming met het Europees herstelfonds voor de gevolgen van de coronacrisis heeft de PVV-leider van nieuwe munitie voorzien. Bij ieder sociaal-economisch thema – van de huurverhogingen tot de zorgsalarissen – klinkt sindsdien hetzelfde refrein: Nederlanders moeten ‘op een houtje bijten’, omdat Rutte miljarden weggeeft aan de Italianen en Spanjaarden.

GroenLinks mijdt grote experimenten

De linkse partijen moeten meer moeite doen om het initiatief weer naar zich toe te trekken. Het probleem is dat een deel van hun agenda is overgenomen door de rest van het Binnenhof. Meer geld voor zorg, wonen, leraren, pensioenen: dat willen Baudet (FvD) en Wilders ook allemaal. Daarnaast heeft het kabinet de begrotingsdiscipline losgelaten en hoeft ook het grote bedrijfsleven niet meer op meevallertjes te rekenen.

GroenLinks, SP en PvdA presenteren weer samen een tegenbegroting, maar zullen daarnaast hun eigen accenten zetten. SP-leider Lilian Marijnissen gaat in elk geval zwaar inzetten op een bevriezing van de huren, iets waar ze al maanden op hamert. Uit kiezersonderzoek in opdracht van de SP blijkt dat het woningmarktbeleid een kwetsbaar punt is voor dit kabinet. 

Stoelen op 1,5 meter in de Grote Kerk.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Bij GroenLinks lijkt de tijd van grote experimenten voorbij. Jesse Klaver presenteerde zich een tijdlang als potentiële premier en ging op ‘kantinetour’ om van GroenLinks een volkspartij te maken, maar inmiddels ligt de nadruk als vanouds op thema’s als klimaat, ruimhartig asielbeleid en de strijd tegen racisme.

De PvdA legt weer meer nadruk op de arbeidsmarkt en sociale zekerheid. Daarnaast loopt partijleider Lodewijk Asscher voorop in de kritiek op de huidige aanpak van de coronapandemie. De voormalige vicepremier ziet een rammelende strategie en een gebrekkige uitvoering, bijvoorbeeld bij het testbeleid. 

Voorlopig zijn de kiezers er nog niet van onder de indruk, maar iedereen op het Binnenhof weet ook dat de coronacrisis de grote onzekere factor blijft de komende maanden. Partijen mogen druk bezig zijn met hun eigen thema’s, het virus zou wel eens andere plannen kunnen hebben. 

Meer over Prinsjesdag

Tussenrapport Rutte III: niet in iedereen schuilt een crisismanager
2020 moest het oogstjaar worden voor Rutte III. En toen werd alles anders. Het kabinet bleek slecht voorbereid, maar werd gaandeweg wijzer. Het laatste rapport van deze ploeg is gemengd, de ongekende omstandigheden wegen zwaar mee.

Alles is dit jaar anders op Prinsjesdag. Hoe gaat het dan wel? Een kijkwijzer
Juist op de mooiste herfstdag van het jaar kan door corona de traditionele rijtoer op Prinsjesdag niet doorgaan. Alles is anders in 2020, ook het gebruikelijke ceremonieel op de derde dinsdag in september. Hoe gaat het dan wel? Dat leest u in deze ‘Kijkwijzer’.

Deze Kamerleden beleven hun laatste Prinsjesdag. Hoe kijken zij terug?
Voor vier ervaren politici is het hun laatste Prinsjesdag. Kathalijne Buitenweg, Sadet Karabulut, Joël Voordewind en Erik Ziengs, ieder met een eigen geschiedenis, blikken terug op hun jaren in de Tweede Kamer. Wat hebben ze bereikt? Wat is er veranderd? Wat adviseren zij hun opvolgers?

Vergeet de hoedjes maar, dit keer zullen mondkapjes de show stelen op Prinsjesdag
Den Haag maakt zich op voor een sobere uitvoering van Prinsjesdag. De organisatie doet haar best om er toch iets van te maken en heeft daarom vijfhonderd speciale Prinsjesdag-mondkapjes laten maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden