Prinses van het volk en de elite

De econome, de echtgenote, de goede moeder, de prinses, de vamp. Prinses Máxima is van alles tegelijk: 'Ze zegt dingen die ze echt meent. Dat is haar kracht.'

Máxima is geen gewone naam, ook niet in Argentinië. Het is een verwachtingsvolle naam: wie zijn kind bij geboorte Máxima noemt, zet hoog in. Dat kind moet alles uit het leven halen, alleen genoegen nemen met het maximale. De juiste opleiding, het juiste netwerk, de juiste looks, de juiste man - hard werken voor een plaats op het wereldtoneel.


Ook voor iemand uit de hogere Argentijnse middenklasse, is dat een hele klus.


Máxima, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Mevrouw van Amsberg heeft haar ouders niet teleurgesteld. Veertig jaar later leeft ze het leven van een kosmopoliet. Ze is de flonkerende ster van een klein en wat getroebleerd koningshuis - sommigen zeggen: ze is de redder van dat koningshuis.


Waar Máxima komt, schijnt de zon, daar is iedereen - links of rechts, republikein of niet - het over eens. Slim, charmant, sexy en serieus, zeggen de mensen die haar kennen. Open en supersociaal. Ze is van alles tegelijk: de econome die mee kan praten over internationaal bankieren, de echtgenote, de goede moeder die meehelpt op school (als 'luizenmoeder' meldde ze zelf, al is niet bekend of ze dat daadwerkelijk ooit heeft gedaan), de huisvrouw, de vamp, de prinses. Waar andere nieuwkomers aan het hof gebukt gingen onder het klemmende koninklijke protocol, of onder het eeuwige koekhappen op Koninginnedag, maakt zij er juist gebruik van. Stijf als het moet, los als het kan in een tijd van constante media-aandacht; een levenshouding die alleen nog voor filmsterren leek weggelegd.


Ze is de prinses die het aandurft een leren jurk te dragen met killer-laarzen. Of deftig zwarte naaldhakken met stiekem een felrode zool.


Ze is ook nog eens begaan met de wereld, of het nu de inburgerende migrantenvrouwen zijn in Amsterdam-West, of de armen in Senegal.


Zo is ze de vrouw die iedere vrouw zou willen zijn.


Veertig jaar Máxima, en het wordt gevierd als een troonsbestijging. Met een televisiedocumentaire. Met een aparte glossy bijlage in het AD. Met profielen in kranten, en discussies in de Tweede Kamer (of ze koningin mag worden - natuurlijk mag ze koningin worden, welk land zou zich zo'n koningin ontzeggen?)


Niemand kan om haar heen. Beter: niemand wil om haar heen. En dat heeft ze allemaal aan zichzelf te danken. Natuurlijk heeft ze talent, natuurlijk heeft ze een waaier aan adviseurs om zich heen - maar het bouwen aan een sterrenstatus is vooral iets wat je zelf moet doen. Hard werken, nooit versagen.


Haar ambitie is groot. Maar waarom dan, is de vraag, heeft ze Nederland als basis uitgekozen? Een stip op de kaart, een land waar de mensen struikelen over elkaars benen. Waarom wil Máxima wonen in het dorp Wassenaar, terwijl het ook Manhattan kan zijn?


Vraag het aan de mensen die haar kennen, en ze komen met hetzelfde antwoord.


'Dat wordt weleens liefde genoemd, denk ik', zegt Paul Schnabel, die haar kent als bestuurslid van het Oranjefonds en als lid van het curatorium van de Máxima-leerstoel aan de Vrije Universiteit. 'Het heeft te maken met de man met wie ze is getrouwd. Liefde is het, en de baan heeft ze erbij gekregen.'


'Dit is wat je doet als je iemand liefhebt', zegt Halleh Gorashi, bijzonder hoogleraar Management van Diversiteit en Integratie aan de VU - de Máxima-leerstoel. 'Je eigen grenzen openbreken. Als een gewone burger prinses wordt, is dat erg bijzonder. Maar tegelijk betaalt zo iemand een prijs.'


Berichten dat Máxima het koningshuis gebruikt om haar persoonlijke en brandende ambitie te botvieren zijn er wel, maar niemand neemt ze echt serieus.


Twee Argentijnse journalisten schreven een boek over haar jeugd (Máxima, de Argentijnse jaren) en kwamen ongeveer tot de conclusie dat het altijd al haar grote wens was koningin te worden. Zelf ontkent ze dat, en het boek werd afgedaan als een grabbelton van feitelijke fouten.


Zo blijft kritiek op de prinses hangen in de sferen van het amusement: een misdaadboek van Thomas Ross (Het meisje uit Buenos Aires) of een kluchtige theatervoorstelling van Niek Barendsen, waarin ze wordt weggezet als machtsbeluste 'Evita in de polder' die probeert haar schoonmoeder en man uit de weg te ruimen ('Landgenoten, u heeft precies een week de tijd om katholiek te worden. Daarna zal de inquisitie van Maxime Verhagen u een handje helpen.'). Het blijft satire, die niet eens bedoeld is om haar te raken.


Haar ambitie is ontegenzeggelijk zichtbaar, overal waar ze komt. Evengoed had ze het de afgelopen decennium als prinses kalm aan kunnen doen, maar ze koos voor een groot profiel. Dat is risicovol: één chagrijnige opmerking op televisie en het sprookjeskasteel valt uit elkaar.


Ze heeft, zegt Paul Schnabel, 'met haar volle verstand voor die baan gekozen. Ze was geen achttien of zo. Ze wist wat het inhield, dat is haar natuurlijk ook uitgebreid verteld. Dit leven is een keuze. Het is een zware functie, maar je komt overal en als je van aandacht houdt, krijg je die meer dan je op kunt.'


Ze krijgt aandacht, en ze geeft het volk de aandacht terug. Dat is de grond van haar succes. Vraag het Iris Schut, het 15-jarige meisje dat Máxima overal volgt, en er een website over bijhoudt (fanvanmaxima.nl). Iris zegt: 'Ze staat heel dicht bij het volk. Elke keer als ik haar zie, komt ze automatisch naar me toe en maakt een praatje. Ik geef haar altijd een cadeautje. Willem-Alexander is daar niet zo gemakkelijk in, maar die roept ze er dan gewoon bij. Dan roept ze "hé Alex, kom eens hier!"'


Halleh Gorashi: 'Het gekke is: qua positie staat ze ver van de samenleving, maar niet als persoon. Ze kan zó hartelijk overkomen. Ze is authentiek. Ze zegt dingen die ze echt meent. Dat is haar kracht.'


Iris Schut: 'Je ziet dat Beatrix er ook losser door is geworden. Máxima heeft het hele koninklijk huis dichter bij het volk gebracht.'


Máxima is de prinses van het volk. Maar evengoed, en met evenveel verve is ze de prinses van de elite. Ook daar neemt ze haar baan serieus, zegt Paul Schnabel. Máxima hecht aan haar status van econoom en specialist op het terrein van het microkrediet. 'Zowel Máxima als Willem-Alexander willen geen poppetjes zijn, ze willen ertoe doen. Daar werkt ze hard voor. Haar toespraken bereidt ze deels zelf voor, ze schrijft er ook zelf aan. Ze wil geen tekstjes van anderen voorlezen. Ze is te goed opgeleid om alleen maar lintjes door te knippen.'


De documentaire Máxima, portret van een prinses die de NOS gisteravond uitzond, bevestigt dat beeld. Maker Etienne Glebbeek volgde Máxima een paar maanden lang: Máxima met Ban Ki-moon, met Hilary Clinton, met Melinda Gates, maar ook met boeren in de Nijldelta van Egypte, of als 'pleinwacht' op de school van haar kinderen. Overal is ze de magneet die haar omgeving naar zich toe trekt.


Tussen de neutrale registratie van dit fascinerende leven zitten interviewfragmenten uit vier vraaggesprekken die verslaggeefster Dominique van der Heyde met Máxima had. In een daarvan zegt ze: 'Ik ben betrokken. Ik kan een enorme verscheidenheid aan dingen doen. Soms moet ik mezelf knijpen, hoeveel ik wel niet kan doen. Dan denk ik, wat leuk is dat!'


De betrokkenheid zit vooral in de microkredieten, inmiddels herdoopt in het meer omvattende 'inclusive finance': als iedereen leert sparen en een klein krediet kan krijgen, kunnen meer mensen op de wereld zichzelf redden. Zoals Máxima haar werk in de film bondig samenvat: 'Het gaat erom het perspectief van mensen te vergroten.'


Veel verschil met haar vroegere werk in de commerciële New Yorkse bankwereld zegt ze niet te zien. Want de rode draad is: 'Je moet ambitie hebben.'


Een sprekend voorbeeld daarvan maakte journaliste Yvonne Zonderop mee, toen Máxima in 2006 in het Haagse Pulchri het eerste exemplaar van de Sociale Agenda in ontvangst nam, een boek met 'dertig plannen voor een beter Nederland'. Het door Zonderop geadopteerde idee voor zo'n agenda kwam van de Deense politicoloog Bjorn Lomborg, die Máxima het boek overhandigde en van de gelegenheid gebruik maakte haar ook zijn eigen boek te geven: How to spend $50 billion to make the world a better place. Ze bladerde de inhoudsopgave door en zei: 'Ik zie dat er niets in staat over microkrediet, dat valt me van u tegen.'


Zonderop: 'Ik vond het opvallend dat ze dat zei. Goed van de tongriem gesneden, op gelijke voet met zo'n beroemde wetenschapper, heel inhoudelijk. Betrokken en toch met voldoende afstand, ik denk dat ze daarom haar baan zo goed doet.'


Ze is, ook wat dat betreft, de bijna foutloze prinses. Je zou hooguit kunnen zeggen, zo blijkt uit de NOS-film, dat haar Nederlands sinds die historische verlovingsaankondiging in maart 2001 niet veel beter is geworden. Enige echte misser was de toespraak die ze hield bij de presentatie van het rapport Identificatie met Nederland van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, in september 2007. Daar zei ze dat ze 'de' Nederlandse identiteit nog nergens was tegengekomen. Terwijl zij er zelf, sinds haar komst, met haar internationale oriëntatie, de belichaming van is.


In een land waar iedereen op elkaars tenen staat, kwam dat hard aan.


Ineens stond ze niet meer boven de partijen en matigde ze zich een mening aan in een politiek overgevoelig dossier, in een tijd die zich daar echt niet voor leende. In de NOS-film draait Máxima er niet om heen. 'Het was een zeer leerzaam moment. Ik wilde juist de Nederlander een compliment maken. Ik heb daar een grote les geleerd.'


Aan de basis van het succes van Máxima ligt een strakke inburgering in de eerste jaren van haar aanwezigheid in Nederland, die met grote discipline is uitgevoerd. Voor de verloving al ging ze incognito het land door met de toenmalige commissaris van de koningin uit Noord-Brabant, Frank Houben.


Daarna werden tal van professoren ingezet. Hoogleraar Henk Wesseling, inmiddels emeritus, gaf haar privéles in de vaderlandse geschiedenis. 'Het waren vier of vijf sessies van een dagdeel op paleis Noordeinde in de zomer van 2001', zegt hij. 'Zij wilde vooral onderricht over de naoorlogse geschiedenis van Nederland, maar Willem-Alexander, historicus immers, vond dat ook de vroegere geschiedenis behandeld moest worden. Dus ik ben begonnen bij Karel V, de Tachtigjarige Oorlog, en zo verder. Opvallend was dat ze per se wilde dat ik alles in het Nederlands deed. Ik heb haar daar leren kennen als een vrouw met een grote intelligentie en een uitzonderlijk doorzettingsvermogen.'


Die eigenschappen vielen ook hoogleraar staatsrecht Joop van den Berg op, die haar in dezelfde periode inwijdde in de geheimen van de Tweede Kamer en de Nederlandse gemeenten. Van den Berg: 'Ze heeft een authentieke nieuwsgierigheid, ze lette echt op. Ik zou mijn studenten best wat vaker zo willen zien, al is dat misschien te veel gevraagd. Wat haar dreef? Ze wist dat ze in deze stoomcursus zo veel mogelijk over Nederland moest leren, zodat ze in de latere formele ontmoetingen goed beslagen ten ijs zou komen.'


Onder de inburgeraars waren ook de huidige Amsterdamse GroenLinks-wethouder Andrée van Es, en de voormalige GroenLinks-leider Paul Rosenmöller. Geen fans van het koningshuis, maar wel van Máxima - vooral omdat ze zich interesseerde in een echt links onderwerp: integratie van migrantenvrouwen.


Ze willen niets zeggen over hun ervaringen met de prinses. Maar Van Es vertelde vorige maand wel aan het tijdschrift Esta over de manier waarop Máxima zich gedisciplineerd op het Nederlanderschap had geworpen. 'Al vanaf de aankondiging van haar verloving hanteerde ze de regel: heel consequent Nederlands spreken in alle formele contacten. Dat ze dat kon, is echt heel knap. Ze had natuurlijk een privéleraar, maar ze oefende ook zelf met haar computer en zat elke dag nieuwe woorden te leren. Daar was ze behoorlijk gedisciplineerd in.'


Van Es typeert de prinses als 'prachtig in balans'. Inderdaad: de vrouw die iedere vrouw zou willen zijn.


Halleh Gorashi: 'Het is bijna onmogelijk om altijd leuk en aardig te zijn. Maar zij is het wel.


Verliefd, verloofd, getrouwd

Prins Willem-Alexander (1967) ontmoette Máxima Zorreguieta (1971) naar eigen zeggen in april 1999 tijdens de voorjaarsfeesten in Sevilla. Máxima werkte op dat moment in New York, eerst bij Dresdner Kleinwort Benson, daarna bij Deutsche Bank. Ze had in haar geboorteland economie gestudeerd.


Na de ontmoeting in Spanje reisde Willem-Alexander ettelijke malen naar New York. De twee belden ook veel. De relatie werd al snel serieus genoeg om uit te lekken: dat gebeurde op 31 augustus in de Volkskrant. Minister-president Kok bevestigde die dag dat de situatie 'bijzonder genoeg' was om te melden.


Máxima ging mee met de millenniumvakantie in India van de Oranjes. In 2000 werd duidelijk dat de verhouding duurzaam was. Máxima verhuisde naar Brussel, dichter bij Den Haag dan New York, en na de zomer werd een begin gemaakt met gesprekken tussen het paar en Kok over een verloving en huwelijk. De premier zag alleen draagvlak voor een huwelijk als vader Jorge Zorreguieta, die deel had uitgemaakt van het bewind van dictator Videla, zou wegblijven. Bovendien moest Máxima een verklaring afleggen, waaruit haar democratische gezindheid zou blijken.


Zo geschiedde. Op 30 maart 2001 werd de verloving aangekondigd en op 02-02-02 vond de huwelijksvoltrekking plaats. Máxima en Willem-Alexander hebben inmiddels drie kinderen: prinses Amalia (2003), prinses Alexia (2005) en prinses Ariane (2007). In de NOS-documentaire komen de dochters voor het eerst alle drie aan het woord.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.